Մարտ ամսին ռեկորդային թվով գրանցված աշխատատեղեր են եղել. ըստ պատգամավորի՝ դեռ հսկայական ստվեր կա

2021 թվականի մարտ ամսվա տվյալներով Հայաստանում եկամուտ ապահոված աշխատատեղերը շուրջ 622.5 հազար են: Սա 2020թ. մարտի համեմատ ավելի է շուրջ 2.5 հազարով, 2019թ. մարտի համեմատությամբ` 38.5 հազարով, իսկ 2018թ. մարտի համեմատությամբ` 85.5 հազարով: Տվյալները հրապարակել է ՀՀ պետական եկամուտների կոմիտեն:

Բացի այդ, 2021 թվականի մարտին` նախորդ տարիների նույն ամիսների համեմատությամբ, աճել են նաեւ մարդկանց եկամուտները, եկամտային հարկը, ինչպես նաեւ մեկ աշխատատեղին բաժին ընկնող եկամուտը:

Մասնավորապես` այս տարվա մարտին եկամուտը կազմել է 131.5 մլրդ դրամ, ինչը 2020թ. մարտի համեմատ ավելի է 7.8 մլրդ դրամով, 2019թ. մարտի համեմատ` 24.1 մլրդ դրամով, իսկ 2018թ. մարտի համեմատ` 38 մլրդ դրամով:

Եկամտային հարկը 2021թ. մարտին կազմել է 28.2 մլրդ, 2020թ. մարտին` 27.9 մլրդ դրամ, 2019թ. մարտին` 27 մլրդ դրամ, իսկ 2018թ. մարտին` 23.3 մլրդ դրամ:

Մեկ աշխատատեղին բաժին ընկնող եկամուտը 2021թ. մարտին կազմել է 211  300 դրամ, ինչը 2020թ. մարտի նույն ցուցանիշից ավելի է 11 800 դրամով, 2019թ. մարտի համեմատությամբ` 27 400 դրամով, 2018թ. մարտի համեմատությամբ` 37 200 դրամով:

Այստեղ կարեւոր է նշել նաեւ, որ 2018-ի համեմատ աճել է նաեւ դոլարի փոխարժեքը դրամի նկատմամբ: Եթե 2018-ի մարտին այն 480 դրամ էր, ապա 2021-ի մարտին այն աճել է՝ դառնալով 522:

ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը Կառավարության այսօրվա նիստում նշեց, որ մարտ ամսվա համար մենք հիմա ունենք բացարձակ ռեկորդ: Այսինքն՝ Հայաստանի պատմության մեջ մարտ ամսվա ընթացքում երբեք ավելի մեծ թվով գրանցված աշխատատեղեր չեն եղել:

Աշխատատեղերի վերաբերյալ ՊԵԿ-ի հրապարակած տվյալների մասին զրուցել ենք ՀՀ Ազգային ժողովի «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր, տնտեսագետ Գեւորգ Պապոյանի հետ:

- Պարո՛ն Պապոյան, ինչի՞ հաշվին է 2018-ի մարտի համեմատ 85.5 հազարով ավելի շատ աշխատատեղ ավելացել: 

- 2 պատճառ կա: Առաջինն այն է, որ ստվերից աշխատատեղեր են դուրս եկել, իսկ երկրորդը՝ 2018-ի համեմատ փաստացի Հայաստանում այս տարի կա ավելի շատ աշխատատեղ:

- Ըստ ձեզ ՀՀ շուրջ 3 մլն բնակչությունից միայն 622.5 հազա՞րն է աշխատում:

- Բնականաբար ավելի շատ մարդ է աշխատում: Նվազագույնը մի քանի տասնյակ հազար, չեմ բացառում՝ 100 հազար եւ ավելի մարդիկ ստվերում են աշխատում:

- Էականորեն աճել են նաեւ եկամուտների չափերը: Այս 3 տարիների ընթացքում բացի պետական ապարատից, նաեւ մասնավորո՞ւմ է լուրջ աշխատավարձային փոփոխություններ եղել:

- Փաստացի, եթե մենք նայենք աշխատավարձի աճի տվյալները՝ կտեսնենք, որ այդ աճը կա: Ավելին ասեմ՝ 2021 թվականի մարտին՝ 2019-ի մարտի համեմատ մենք ունենք 38 հազարով ավելի աշխատող, իսկ աշխատավարձային ֆոնդն ավելի քան 24 մլրդ դրամով կամ 22.4 տոկոսով ավելի է: Սա նշանակում է, որ 2019-ին աշխատավարձերը շատ ավելի բարձր են եղել 2018-ի համեմատ, նույնը 2020-ին է եղել 2019-ի համեմատ եւ 2021-ին այդ տենդենցը շարունակվում է:

Մի բան էլ. միջին անվանական աշխատավարձը 2021 թ. փետրվարին՝ նախորդ տարվա նույն ամսվա համեմատ 2.5%-ով աճել է:

- Ոլորտային առումով պատկերացում կա՞, թե աշխատատեղերի հիմնական մասը որ ոլորտներում են ստեղծվել: 

- Տարբեր ոլորտներում: Ես ձեզ մի ոլորտի հետաքրքիր տվյալ ներկայացնեմ. 2021 թ. առաջին եռամսյակում՝ 2020-ի նույն ժամանակահատվածի համեմատ ՏՏ ոլորտի ընկերությունների պետական բյուջե վճարած հարկերն ավելի քան 40 տոկոսով ավելացել են: Սա ոչ միայն շրջանառությամբ է պայմանավորված, այլեւ նրանց աշխատատեղերի քանակի, աշխատավարձերի ավելացմամբ: Այսինքն տնտեսության մեջ բավականին լուրջ եւ դրական փոփոխություններ են տեղի ունենում: Մենք անգամ կորոնավիրուսի պայմաններում մի շարք ոլորտներում ունեցել ենք աճ, ընդ որում դրանք ե՛ւ արտահանման ոլորտներում են ե՛ւ արտադրության:

- Պարո՛ն Պապոյան, 2019 թ. համարվում էր իշխանությունների համար տնտեսական առումով ամենահաջող տարին, բայց փաստորեն աշխատատեղերի առումով լավագույն ցուցանիշը արձանագրվում է հետճգնաժամային շրջանում, ինչպե՞ս է ստացվում:

- Շատ ճիշտ եք ասում, ասեմ ավելին՝ մարտ ամսին մենք ունենալու ենք բավականին բարձր տնտեսական աճ, իսկ ապրիլ, մայիս, հունիս ամիսներին կանխատեսում եմ երկնիշ տնտեսական աճ: ՀՀ տնտեսությունը թափ է հավաքում եւ արագ տեմպերով վերականգնվում է:

- Չնայած այս 3 տարիների կտրվածքով երեւացող թվային աճին, այնուամենայնիվ այս պահին աշխատատեղերի եւ աշխատավարձերի առումով ստվերն, ըստ ձեզ, մե՞ծ է:

- Աշխատատեղերի առումով ստվերն ավելի քիչ է, քան աշխատավարձի առումով: Այո՛, դեռեւս հսկայական ստվեր ունենք, մարդիկ փաստացի ավելի շատ եկամուտներ են ստանում, քան հայտարարագրում են: Այդտեղ էլ մենք աշխատանք ունենք անելու:

- Քանի որ, աշխատատեղերի թափանցիկության առումով դեռեւս չենք հասել իդեալականին մոտ վիճակի, ի՞նչ պետք է անել, որպեսզի ավելի մեծ թվով աշխատատեղեր դուրս գան ստվերից:

- 2 ուղղություն կա. մեկը ցածր հարկային բեռն է, ինչը մենք արել ենք: Նախկինում բարձր աշխատավարձերը հարկվում էին՝ 28 եւ 36 տոկոսով, իսկ այս պահին ընդամենը 22 տոկոսով են հարկվում, իսկ հաջորդ տարի արդեն 21 տոկոսով կհարկվեն: Սա էականորեն փոքրացնում է մոտիվացիան, որպեսզի ստվերում աշխատավարձը պահեն:

Մյուս կողմից պետք է վարչարարությունն ակտիվացնել: Շատ դեպքերում աշխատողները մեծ ուրախությամբ կուզեին, որ իրենց աշխատավարձն ամբողջությամբ երեւար, եւ այստեղ շատ հարցեր կան, որոնք պետք է հարկային վարչարարությամբ լուծել:

- Այսինքն հարկային վարչարարությունը այս պահին համեմատաբար թո՞ւյլ է, թե՞ պետք է այն ավելի ուժեղացնել:

- Այդ վարչարարության արդյունքում է, որ հսկայական հատված դուրս է եկել ստվերից, բայց դեռեւս մի զգալի հատված էլ ստվերում է մնացել եւ այստեղ աշխատելու տեղ կա:

- Պարո՛ն Պապոյան, ստվերում գտնվող աշխատողները հիմնականում ո՞ր ոլորտից են:

- Տարբեր ոլորտներ են: Ավելի շատ տարածված են լինում մանրածախ առեւտրում: Կարող են լինել ե՛ւ փոքր ընկերություններ, ե՛ւ միջին: Խոշորների մոտ այդ ստվերը բավականին կրճատվել է:

- 622.5 հազար աշխատատեղերի թիվը առաջիկա ամիսներին աճելու միտում ունի՞:

- Միանշանակ, տնտեսության վերականգնմանը զուգընթաց ես կանխատեսում եմ, որ մի քանի տասնյակ հազար հավելյալ աշխատատեղերի ի հայտ կգան: Դրանց մի մասը կլինեն աշխատատեղեր, որոնք նախկինում էլ են եղել եւ հիմա կվերաբացվեն, կլինեն աշխատատեղեր, որոնք ստվերից դուրս կգան, բայց  նաեւ նոր աշխատատեղեր կստեղծվեն:

- Ըստ ձեզ ո՞ւմ աշխատանքն է արդյունք տվել, որ աշխատատեղերի քանակը գնալով աճել է՝ ՊԵԿ-ի վարչարարությա՞ն, թե՞ ԱԺ ընդունած որոշումների:

- Ամբողջ քաղաքական թիմի աշխատանքի արդյունքն է՝ վարչապետի գլխավորությամբ: