ԱՄՆ նախագահը փաստացի արձանագրեց՝ Թուրքիան ցեղասպան պետություն է. քաղաքագետը չի բացառում փոխհատուցման գործընթացի սկսվելը

Ապրիլքսանչորսյան իր ուղերձում ԱՄՆ նախագահը փաստացի արձանագրել է, որ Թուրքիան ցեղասպան պետություն է՝ առնվազն պետության իրավահաջորդ, թուրք ժողովուրդն էլ՝ ցեղասպանություն իրականացնող: Սա չափազանց կարեւոր մեսիջ է մեզ համար. ՀԺ-ի հետ զրույցում անդրադառնալով Թուրքիայի կողմից էթնիկ հայերի նկատմամբ 1915 թվականին իրականացված ոճրագործությունների վերաբերյալ «ցեղասպանություն» որակումը տալուն՝ ասաց քաղաքագետ Սուրեն Սարգսյանը: Ըստ նրա՝ առաջիկայում կարող է այդ բառի իրավական արձանագրում տեղի ունենալ ԱՄՆ վարչակազմի կողմից:

- Պարոն Սարգսյան, երկար տարիներ ապրիլի 24-ի մեր գլխավոր սպասելիքն այն էր՝ ԱՄՆ նախագահը կարտաբերի՞ «ցեղասպանություն» եզրույթը, թե՞ ոչ: Հիմա, երբ դա արդեն կայացած իրողություն է, ի՞նչ է տալու մեզ:

- Առաջին հերթին սա Հայաստանի Հանրապետության համար նշանակում է նոր հնարավորություն՝ Ցեղասպանության միջազգային ճանաչումը առաջ մղելու հարցում, սա քաղաքական նախադեպ է ցանկացած այլ պետության համար՝ ճանաչել Ցեղասպանությունը: Այսինքն, եթե մեր պետության արտաքին քաղաքական օրակարգում կա Ցեղասպանության ճանաչումը, ապա սա լավագույնս հիմք է մեզ համար, որպեսզի որպես նախադեպ օգտագործենք եւ շարժվենք առաջ: Երկրորդ, իր ուղերձում ԱՄՆ նախագահը փաստացի արձանագրել է, որ Թուրքիան ցեղասպան պետություն է՝ առնվազն պետության իրավահաջորդ է, թուրք ժողովուրդն էլ ցեղասպանություն իրականացնող ժողովուրդ է: Սա նույնպես չափազանց կարեւոր մեսիջ է մեզ համար, որպեսզի եթե մենք ցանկություն ունենք հետագայում հարաբերություն, շփում ունենալ Թուրքիայի հետ, ապա այս հանգամանքը կարողանանք կիրառել որպես լրացուցիչ ճնշման մեխանիզմ:

- Ասացիք, որ ԱՄՆ առաջնորդի այս քայլը նախադեպ է այլ պետությունների համար: Ո՞ր պետությունների հետ է, որ պետք է առաջին հերթին աշխատել՝ ճանաչման գործընթացն առաջ տանելու համար: Կա՞ն այնպիսի պետություններ, որոնք սպասում էին ԱՄՆ-ի դիրքորոշմանը:

- Իհարկե, կան այդպիսիք: Դրանք առաջին հերթին ՆԱՏՕ-ի անդամ պետություններն են, Եվրոպական միության անդամ պետություններն են, այնպիսին, ինչպիսին է Գերմանիան, օրինակ՝ կանցլերի մակարդակով կարելի է հասնել նման ճանաչման: Այդ քայլին կարող են հետեւել նաեւ Լատինաամերիկյան որոշ երկրներ, Իսրայելը: Այսինքն՝ սա նոր աշխատանքի դաշտ է բացում մեզ համար, մեր համայնքների համար, որպեսզի որպես նախադեպ ունենալով՝ շարժվեն առաջ:

- Գլխավորապես ո՞ւմ աշխատանքի արդյունքն ու հաջողությունն եք համարում Բայդենի հայտարարությունը՝ հայ համայնքի՞, դիվանագիտական կառույցների՞ ...

- Սա համարում եմ բացառապես հայ համայնքի աշխատանքի արդյունքը: Չմոռանանք, որ Բայդենը այս խոստումը տվել էր իր քաղաքացիներին՝ ամերիկահայերին, եւ խոստումը կատարել է: Ինչու խոստում, որովհետեւ լուրջ ճնշում է եղել նրա վրա, որ մինչեւ չխոստանաս, որ Ցեղասպանությունը ճանաչելու ես, մենք քեզ չենք ընտրելու: Այսինքն՝ սա տարիներ շարունակ մեր համայնքի կողմից իրականացված աշխատանքի արդյունքն է:

- Պարոն Սարգսյան, խոսեցինք այն մասին, թե ինչ կտա Բայդենի կողմից «ցեղասպանություն» բառի արտաբերումը Հայաստանի Հանրապետությանը: Իսկ ի՞նչ կտա այն մասնավորապես ցեղասպանության զոհերի ժառանգներին, մարդկանց, որոնք տարիներ շարունակ փորձել են իրավական ճանապարհով փոխհատուցման հասնել:

- Բայդենի քայլը քաղաքական ճանաչում է, եւ առաջին հերթին քաղաքական դիրքորոշման արտահայտում: Եթե կա քաղաքական կամք այս երկրում, սա նշանակում է, որ կարող է սկսվել նաեւ որոշակի իրավական գործընթաց, այդ թվում՝ նաեւ փոխհատուցման մասով: Միացյալ Նահանգների դատարաններում ցեղասպանության ճանաչումը որպես ԱՄՆ պետական դիրքորոշում կարող է որպես փաստարկ դիտարկվել՝ հետագա ցանկացած տեսակի պրոցեսի համար, որը վերաբերում է որոշակի փոխհատուցումներին: Իհարկե, այստեղ խոսքը չի գնում Թուրքիայի կողմից փոխհատուցման մասին, որովհետեւ մինչեւ Թուրքիան չճանաչի ցեղասպանությունը, փոխհատուցման մասին խոսք լինել չի կարող: Հաշվի առնելով նաեւ Հոլոքոստի օրինակը՝ պետք է նկատի ունենալ, որ մինչեւ Գերմանիան չճանաչեց իր մեղքը, չընդունեց իր արածը, փոխհատուցման հարց չկար: Հիմա նույնը Թուրքիայի պարագայում է: Այդ երկրի կողմից փոխհատուցման կարելի է հասնել միջազգային նորմերին, սկզբունքներին համապատասխան, որը շատ բարդ պրոցես է: Դրա համար շատ կարեւոր է, որ սա դիտարկենք որպես քաղաքական ճանաչում, որը կարող է որպես փաստարկ օգտագործվել նաեւ տարատեսակ իրավական պրոցեսներում:

- Իսկ այն հայցերը, որոնք կային ԱՄՆ դատարաններում, բայց սառեցված էին ըստ էության ցեղասպանության վերաբերյալ ԱՄՆ պաշտոնական դիրքորոշման բացակայության հիմքով, առաջ կգնա՞ն:

- Դրանց քանակը շատ մեծ չէ, բայց այս քաղաքական դիրքավորումը, բնականաբար, լրացուցիչ փաստարկ է լինելու եւ բավական համոզիչ փաստարկ ցանկացած տեսակի դատական պրոցեսի ժամանակ, եւ վստահ եմ, փաստաբանները գրագետ ձեւով դա կօգտագործեն:

- Պե՞տք է սպասել «ցեղասպանություն» եզրույթի կիրառման օրինականացման, այսինքն՝ որեւէ կերպ դրա իրավական արձանագրման:

- Այո՛, հնարավոր է, որ դա լինի, որովհետեւ կա նաեւ ցեղասպանության իրավական ճանաչման հնարավորություն: Իհարկե, Միացյալ Նահանգներում սովորաբար զերծ են մնում ցանկացած տեսակի սահմանափակումներից, օրինակ՝ ցեղասպանության մերժումը քրեականացնելուց, հերքումը քրեականացնելուց, որովհետեւ դա դիտարկվում է որպես հիմնարար սկզբունքի սահմանափակում: Դրա համար այլ մեխանիզմներ են գործում. ճնշում է կիրառվում այն անձանց նկատմամբ, ովքեր, օրինակ, Հոլոքոստը մերժում են, դա դառնում է հանրային քննարկման առարկա: Այս առումով, բնականաբար, աշխատանք կա անելու, բայց իրավական տեսանկյունից հիմնական խնդիրն այն է, որ հաջորդ նախագահներն իրենց դիրքորոշումը չփոխեն, այսինքն՝ լինի իրավական ակտ, որը մշտապես լինի պարտադրող, իրավաբանական ուժ ունեցող, որպեսզի որեւէ նախագահի մտքով չանցնի ցեղասպանություն եզրույթը չօգտագործել իր ամենամյա ապրիլքսանչորսյան ուղերձում:

- Պարոն Սարգսյան, ըստ ձեզ՝ ինչո՞ւ նախկին նախագահները չէին արտասանում այդ բառը: Ինչո՞ւ Բայդենը եւ ինչո՞ւ հիմա:

- Ինչո՞ւ հիմա, որովհետեւ հիմա թուրք-ամերիկյան հարաբերությունները պատմականորեն ամենացածր մակարդակի վրա են, ցանկություն կա պատժելու Թուրքիային, ցանկություն կա պատժելու Էրդողանին, միջազգային քաղաքականությունը Թուրքիայի, որը ամերիկյան քաղաքականության հետ լուրջ հակասություններ ունի, եւ ցանկություն կա աջակցելու Թուրքիայի ընդդիմությանը: Այս ամենին գումարած լոբբիստական աշխատանքը, նաեւ ԱՄՆ-ում առկա հակաթուրքական տրամադրությունները, բարենպաստ միջավայր ձեւավորեց նման ճանաչման համար:

- ԱՄՆ նախագահի պաշտոնում Ջո Բայդենի ընտրվելուց ավելի քան 5 ամիս անց՝ նախորդ ուրբաթ օրը, առաջին հեռախոսազրույցը տեղի ունեցավ Բայդենի ու Էրդողանի: Շատերը կանխատեսում էին, որ Էրդողանն ամեն ինչ անելու է՝ կանխելու ցեղասպանության ճանաչումը: Ինչո՞ւ, ըստ ձեզ, Էրդողանին չհաջողվեց մտափոխել Բայդենին:

- Ընդհանրապես Բայդենի քաղաքականությունն է՝ ինչ-որ պետության վերաբերյալ որոշում կայացնելիս անպայման խոսել այդ պետության ղեկավարի հետ: Օրինակ, Ռուսաստանի նախագահի հետ խոսեց պատժամիջոցներ կիրառելուց առաջ: Սա էլ այդ տրամաբանության մեջ պետք է դիտարկել. տեղեկացրեց, որ գնում է ճանաչման, որովհետեւ պատկերացրեք, թե դա ինչ լուրջ շոկ կարող էր առաջացնել, եթե անակնկալ լիներ: Դրա համար օրեր առաջ լրջագույն լրատվական կայքերի միջոցով սկսեցին հանրությանը եւ Թուրքիային տեղեկացնել, որ դա շոկ չառաջացնի եւ շոկից հետո անկառավարելի պրոցեսների չբերի:

- ԱՄՆ-ն լուռ էր Ղարաբաղյան պատերազմի ընթացքում. «ցեղասպանություն» եզրույթի օգտագործումը կարելի՞ է յուրօրինակ «մեղքի քավում» համարել այդ լռության դիմաց:

- Չեմ կարծում, որ մեկը մյուսի հետ կապ ունի: ԱՄՆ-ն լուռ էր, որովհետեւ պատերազմի ժամանակ Միացյալ Նահանգներում նախընտրական փուլ էր, Թրամփի վարչակազմը զբաղված էր ընտրություններով, չէր կենտրոնանում այլ հարցերի, այդ թվում՝ Ղարաբաղում պատերազմի վրա, դրա համար մինիմալ էին հայտարարությունները: Նաեւ չմոռանանք, որ Հայաստանի եւ Ադրբեջանի արտգործնախարարներին պատերազմի ընթացքում հրավիրեցին Վաշինգտոն, նստեցրին բանակցությունների սեղանի շուրջ, որ ինչ-որ ընդհանուր հայտարարի գան, բայց չեկան, որովհետեւ հրադադար չհաստատվեց: Այսինքն՝ Միացյալ Նահանգները հասկանում էր, որ այս վիճակում ամենամեծ ազդեցությունն ունի Ռուսաստանը եւ, ըստ էության, Ռուսաստանին չէր խանգարում զբաղվել խաղաղության, զինադադարի հաստատմամբ: Այնպես որ, կարծում եմ, Վաշինգտոնն ավելի շատ Մոսկվային օգնել է, քան խանգարել: 

Տպել
1489 դիտում

Բերման ենթարկված բարձրաստիճան պաշտոնյաներն ազատ են արձակվել. մանրամասներ

Աշխատանքային և սեռական շահագործում. ՀՀ-ում մարդկանց թրաֆիքինգի դեպքերը 2022-ին

Աֆղանստանում երկրաշարժ է տեղի ունեցել. զոհերի մասին տեղեկություններ դեռ չկան

Պարեկների և բժիշկների անհետաձգելի գործողությունների շնորհիվ Գյումրիում երեխայի կյանք է փրկվել

Ինչ հարցեր են քննարկվել ՔՊ վարչության նիստում. մանրամասներ

Դոլարն էժանացել է. ինչ տատանումներ կան տարադրամի շուկայում

Կապան-Վերին Խոտանան ավտոճանապարհին մեքենան ժայռին է բախվել. տուժածը հոսպիտալացվել է

«5-րդ շարասյունն» այսօր էլ գործում է. պետք չի նստել, մտածել թե ովքեր են, դիմակները պատռվել է. քաղաքագետ

Ինչ փաստաթղթեր են համատեղ ստորագրել ՌԴ և Չինաստանի ղեկավարները

Երևանի քաղաքապետարանի հերթական բարձրաստիճան պաշտոնյան է բերման ենթարկվել

30 մետր գլորվել է. մանրամասներ Տիգրանաշենի ոլորաններում ձորն ընկած բեռնատարի դեպքից

«Վարդաշեն» ՔԿՀ-ում արգելված իրեր են հայտնաբերվել

Երևանյան տասը գետնանցումում 20 վերելակ կտեղադրվի (տեսանյութ)

ԱՄՆ պետքարտուղարը հեռախոսազրույց է ունեցել Իլհամ Ալիևի հետ

Փախստականների հարցը քաղաքակական օրակարգ չբերելը նույն հանցագործությունն է, ինչ անտարբերությունը. Խառատյան

Երևանի գերեզմանատներում մատուցվող վճարովի ծառայությունների գները փոխվել են

Կոլումբիայում այրին միտումնավոր մի քանի տարի գայթակղել է ամուսնուն սպանողին, ապա, որպես վրեժ, հանձնել ոստիկանությանը

Ռուսաստանը շարունակում է գաղտնի զորահավաքը. Անդրեյ Յուսով

ՀՀ վարչապետը Բունդեսթագի պատգամավորական խմբի անդամների հետ խաղաղության օրակարգի շուրջ մտքեր է փոխանակել

ՔՊ-ն հաստատում է՝ ՄԻՊ թեկնածուն Անահիտ Մանասյանն է. Հայկ Կոնջորյան

Բենզալցակայաններից մեկում երիտասարդը հայհոյել ու փորձել է պայթեցնել նռնակը

Սահմանվել է պարտադիր զինծառայության զորակոչից տարկետում ստանալու համար փաստաթղթերի ներկայացման վերջնաժամկետը

Կենսաթոշակային տարիքի քաղաքացիներին աշխատանքից ազատել չեն կարողանա. նոր նախագիծ

Միացված է արհեստական շնչառության սարքին․ Լուսինե Կիրակոսյանի վիճակը ծայրահեղ ծանր է

Պաշտոնական Բաքուն ծրագրում է օկուպացված Թալիշում իրականացրած սցենարը կիրառել Արցախի ողջ տարածքում. ԱՀ ԱԳՆ

Նիկոլ Փաշինյանը վարչության նիստ է անում

Փոփոխություններ են առաջարկվում «Միջազգային իրավական հարցերով ներկայացուցչի մասին» օրենքում

«Քաղաքացիական պայմանագիր» խմբակցության ՄԻՊ թեկնածուն Անահիտ Մանասյանն է

Ադրբեջանի գործողությունները Լեռնային Ղարաբաղ և Լաչին միջազգային փաստահավաք առաքելության գործուղման հրամայական են. ԱԳՆ

Սպորտային կոշիկներ՝ նման սև գույն աղբի տոպրակի․ Dolce & Gabbana–ն նորություն ունի

Աստղերը հուշում են, որ հիմա ընդդիմադիր պատգամավորները պետք է լքեն դահլիճը, ճողոպրեն. Հայկ Կոնջորյան (տեսանյութ)

Հայաստանի անկախության դեմ 5-րդ շարասյան արշավը չի դադարել. Արթուր Հովհաննիսյան

Աննա Վարդապետյանն ԱՄՆ դեսպանին է ներկայացրել դատախազության բարեփոխումների օրակարգը

Ռեջեփ Թայիփ Էրդողանը պաշտոնապես առաջադրվել է որպես Թուրքիայի նախագահի թեկնածու

Տիգրանաշենի ոլորաններում բեռնատարը ձորն է ընկել. կա տուժած

Աղմուկ բարձրացրած «Որբանոց» ներկայացումը վերականգնվել է. այն կբեմադրվի

Ադրբեջանում համատարած են մարդու իրավունքների խախտման դեպքերը. ԱՄՆ պետքարտուղարության տարեկան զեկույցը

ՊՆ-ն մանրամասներ է հայտնում գերի ընկած ծառայողի մասին

Հեռուստաալիքների հերթականութունը բոլորի մոտ կլինի նույնը

Երևան քաղաքը միայն կենտրոնը չէ, քաղաքը պետք է զարգանա հավասարաչափ