2020 թվականին Հայաստանում կառուցվել է այնքան ճանապարհ, ինչքան Քոչարյանի կառավարման 10 տարիներին. Պապոյան

Ռոբերտ Քոչարյանի կառավարման տարիներին կառուցված տնտեսության ամենաբնորոշ հետեւանքը 2009 թվականի շուրջ 15 տոկոս տնտեսական անկումն էր: «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում այս տեսակետը հայտնեց Ազգային ժողովի «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր, տնտեսագետ Գեւորգ Պապոյանը:

Կիրակի օրը Ռոբերտ Քոչարյանը հայտարարել է, թե իրենք առաջարկում են «աշխատող երկրի» կոնցեպտ, որից երկիրը վերածելու են շինհրապարակի: Նա խոսել է ամեն տարի տասնյակ հազարավոր աշխատատեղեր ստեղծելու մասին: Իսկ ներկա իշխանության տնտեսական քաղաքականությանն անդրադառնալով՝ ասել է, թե այս իշխանության օրոք աճել է աղքատությունը, արտաքին պարտքը, իսկ ներդրումները գրեթե զրոյացել են։

Թե որքանով են Քոչարյանի «խոստումները» իրականանալի եւ համապատասխան արդի տնտեսության մոդելներին, պարզել ենք Գեւորգ Պապոյանի հետ զրույցում:

- Պարոն Պապոյան, ինչպե՞ս կմեկնաբանեք երկիրը շինհրապարակի վերածելու վերաբերյալ Ռոբերտ Քոչարյանի հայտարարությունը:

- Հայաստանն արդեն իսկ վերածված է շինհրապարակի: Եթե նկատել եք, Երեւանում եւ այլ մարզերում հիմա շուրջբոլորը շինարարություն է, եւ հարյուրավոր նախագծեր կան, որոնք հիմա նախագծահաշվարկային տարբեր փուլերում են, ու դրանք հաստատվելուց հետո հարյուրավոր նոր շենքեր են կառուցվելու: Այստեղ կարեւոր է, որ այդ պրոցեսը տեղի է ունենում հետեւյալ կերպ. մարդկանց իրենց տներից չեն հանում, շպրտում դուրս եւ նոր շենքը դրա տեղը կառուցում: Ամեն ինչ տեղի է ունենում քաղաքակիրթ եւ օրինական ձեւով, որտեղ բոլորի շահերը պաշտպանված են:

- Ըստ ձեզ՝ հնարավո՞ր է ամեն տարի տասնյակ հազարավոր աշխատատեղեր ստեղծել:

- Մենք դա արդեն իսկ անում ենք: 2018 թ. մարտ ամսվա համեմատ 2021 թ. մարտին աշխատատեղերն աճել են 85 հազար 500-ով: Այսինքն՝ 3 տարում 85 հազար 500 նոր աշխատատեղ է հարկային մարմինների կողմից արձանագրվել, ինչը 16 տոկոսով ավելի է 2018-ի մարտի համեմատ: Վճարված աշխատավարձը 38 մլրդ դրամով կամ շուրջ 40 տոկոսով 3 տարում աճել է: Ընդ որում, այս ընթացքում եղել է պատերազմ, կորոնավիրուս: Սրանք փաստացի ցուցանիշներ են: Ես չգիտեմ՝ ինչի մասին են իրենք խոսում, բայց մենք իրենց նշած ցուցանիշներից շատ ավելին ենք ապահովում:

- Քոչարյանի կառավարման 10 տարիներին այդպիսի պայմաններ ստեղծվե՞լ են: 

- Կորոնավիրուսի ժամանակ աշխարհի տնտեսությունը 2.5 անգամ ավելի մեծ անկում է ապրել, քան 2009 թվականին: Բայց Քոչարյանի կառուցած տնտեսությունը 2009-ի այդ փոքրիկ ճգնաժամի ժամանակ աշխարհում 2-րդ ամենամեծ անկումն է գրանցել (Ուկրաինայից հետո) գրեթե 15 տոկոսով: Սա պայմանավորված է նրանով, որ այն ժամանակ տնտեսական աճի տակ «շինարարական փուչիկ» կար, ինչպես բնորոշում էր Տիգրան Սարգսյանը, եւ ամեն ինչ շատ արագ պայթեց: Տնտեսության կառուցվածքում շինարարության ծավալը հասել էր գրեթե 30 տոկոսի: Ոչ ներառական տնտեսական աճի դեպքում, բնականաբար, ցանկացած արտաքին ճնշման ժամանակ տնտեսությունն ուղղակի փլուզվում է: Հետեւաբար խոսել այն ժամանակվա ինչ-որ հաջողությունների մասին, ես ուղղակի տեղին չէի համարի:  

Բայց այս ճգնաժամին, որը 2-ից 2.5 անգամ աշխարհի տնտեսության համար ավելի խոր եւ դաժան հետեւանքներ ուներ, Հայաստանի տնտեսությունը գրանցել է ընդամենը 7.5 տոկոս անկում, որն աշխարհում տարածված ցուցանիշ է: Բազմաթիվ երկրներ կան, որոնք շատ ավելի բարձր տնտեսական անկում են գրանցել:

- Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք Քոչարյանի այն հայտարարությունը, թե ձեր իշխանության օրոք աճել է աղքատությունը, արտաքին պարտքը, ներդրումները գրեթե զրոյացել են:

- Դրանք պոպուլիստական հայտարարություններ են. աղքատությունը չի աճել, սա փաստ է: Արտաքին պարտքի որոշակի աճ կա, բայց այն բոլոր ժամանակներում էլ աճել է, այդ թվում՝ իր ժամանակ: Ինչ վերաբերում է ներդրումներին, սրա հետ նույնպես համաձայն չեմ: Մենք 2019-ին ներդրումների աճ ենք ունեցել, իսկ 2020 թ. ընդհանրապես աշխարհի 95 տոկոսից ավելի երկրներում ներդրումները չեն աճել, անգամ պակասել են: Բայց մի կարեւոր բան ասեմ. պետությունը 2018-ից հետո ավելի քան 500 մլն դոլարի կուտակված պարտք է վերադարձրել բիզնեսին, որը գոյացել էր նաեւ Քոչարյանի կառավարման ժամանակահատվածում: Սա ամենակարեւոր ցուցիչներից է, երբ պետությունը իր պարտավորությունը բիզնեսի հանդեպ կատարում է:

- Ըստ ձեզ՝ որքանո՞վ են համեմատելի ներկա իշխանության 3 տարվա եւ Քոչարյանի ղեկավարման 10 տարվա տնտեսական վիճակները:

- Համեմատության եզրեր չկան: Մի հասարակ օրինակ բերեմ՝ 1998-2008 թթ. Հայաստանում 570 կմ ասֆալտապատում է իրականացվել: Մեր իշխանության ժամանակ 2020 թվականին միայն այդքան ասֆալտապատում է իրականացվել: Այսինքն՝ 1 տարում՝ 2020 թվականի կորոնավիրուսի ժամանակ, Հայաստանում կառուցվել է այնքան ճանապարհ, ինչքան մի ամբողջ տասնամյակում:

- Որպես տնտեսագետ՝ ի՞նչ եք կարծում՝ հանրահավաքային հարթակից գիտելիքահեն եւ զարգացող տնտեսության մասին խոսքերը դարձյալ այնպիսի տնտեսական կառուցվածքների մասի՞ն են, որ հեշտությամբ փշրվում են, ինչպես, օրինակ, 2009-ին:

- Փաստացի այն տնտեսական համակարգը, որը ստեղծվել էր Քոչարյանի կառավարման տարիներին, ոչ միայն գիտելիքահեն չէր, այլեւ, ըստ էության, այնպիսին էր, որ մի թեթեւ ցնցման դեպքում ուղղակի ջարդուփշուր եղավ: Այդ հայտարարությունները նույն տեղն են տանում, ինչ նախկինում էր:

Շինարարության ծավալները հիմա էլ են շատ բարձր, բայց ի տարբերություն Քոչարյանի ժամանակահատվածի՝ այդ ծավալները տնտեսության մեջ փոքրացել են, որովհետեւ ամբողջական տնտեսությունն է աճել այդ ժամանակաշրջանի համեմատ:

Գիտելիքահեն տնտեսությունը համահունչ է աշխարհին: Ես մարտ ամսին գիտեի, որ կունենանք տնտեսական ակտիվության աճ, եւ այդպես էլ եղավ: Հիմա կանխատեսում եմ, որ ապրիլին կունենանք շատ բարձր՝ ընդհուպ երկնիշ տնտեսական աճ, եւ կարծում եմ՝ դա էլ տեղի կունենա: Երբ դու գիտելիքահեն տնտեսություն ես կառուցում, քո երկիրը աշխարհի տնտեսության տրամաբանությանը զուգահեռ առաջ է շարժվում, ինչպես հիմա է:

- Այսինքն՝ Քոչարյանը տնտեսությունը շինարարության եւ հանքարդյունաբերության հիման վրա՞ է պատկերացնում, ինչպես իր կառավարման ժամանակ:

- Ենթադրում եմ, որովհետեւ պատկերացումների շրջանակը կարծես թե չի փոխվել:

- Պարոն Պապոյան, ձեր կարծիքով՝ հանրությունը տնտեսական առումով ի՞նչ սպասելիքներ ունի:

- Մարդիկ ուզում են երկրում ապագա տեսնել, եւ մենք մեր նախընտրական ծրագրում այդ ապագայի մասին ենք խոսելու: Այդ ապագան կոնկրետ նկարագրելու ենք՝ կոնկրետ բովանդակությամբ, կոնկրետ ցուցանիշներով ու թվերով: