Գրեթե բոլոր ռազմագերիների ծնողները աշխատել չեն հասցնում. ժամանակ չի մնում, շարունակ դռներ են թակում. BBC (մաս-2)

Բաքվում, ճաղերի հետևում շարունակում են մնալ մի քանի տասնյակ հայ ռազմագերիներ: Նրանց մասին հստակ թվային տվյալներ չեն հրապարակվում, սակայն ամեն օր հայտնի է դառնում գերիների որևէ խմբի դատավարության  մասին: Նրանց դատապարտում են շինծու քրեական գործերով, բայց գերիների համար միայն այս դատական նիստերը չէ, որ բարդ ընթացք ունեն:

Երեկ հայտնել ենք, որ BBC-ն ծավալուն հոդվածով անդրադարձել է հայրենիք վերադարձած ու գերության մեջ դեռևս գտնվող ռազմագերիներին ու նրանց պամություններին, որը մենք փոխադրել ենք հատվածաբար:

Անդրադարձի առաջին հատվածը կարող եք կարդալ այստեղ: Ստորև ներկայացնում ենք հոդվածի երկրորդ մասը:

Կարինե Սարգսյանը (անունը փոխված է)չի կարողանում ժպտալ: Հեղինակը նրան հանդիպել է փաստաբանների գրասենյակում, որտեղ նա պատրաստվել է բողոք ներկայացնել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան: Նրա իրական անունը շատերին հայտնի է, նրա պատմությունը քննարկվում էր Հայաստանից դուրս անգամ:

Կինը զինծառայող է եղել, կամավոր մասնակցել պատերազմին, օգնել որպես բուժքույր, բայց ծանր քաշի ու առողջական վիճակի պատճառով մնացել է ադրբեջանական շրջափակման մեջ, որոնք նրան հայտնաբերելուց հետո սկսել են ծաղրել, քաշքշել հագուստից, պատռել այն: Ադրբեջանական զինծառայողների խմբի ղեկավարը՝ Իբրահիմը, հավատացել է, որ նա գյուղում մնացած քաղաքացի է ու պատերազմի հետ կապ չունի, քանի որ քաղաքացիական հագուստով է եղել: Նրան Բաքու տեղափոխելուց հետո հատուկ գրված տեքստեր են փոխանցել ու ստիպել դրանք ասել ասուլիսի ժամանակ: Բանտում նա որոշ ժամանակ գետնին է քնել, քանի որ ծանր քաշի պատճառով կոտրվել է մահճակալը: 4 մետրանոց խցում նրա հետ մի կին է եղել՝ տարեց քաղաքացիական անձ.

«Այդ կինը շատ էր վախենում, վեր էր թռչում ամեն շշուկից, իսկ ամեն դուռը բացվելու ժամանակ իրեն թվում էր, թե եկել են սպանելու: Նրա բախտը բերեց, բավական շուտ փոխանցվեց հայկական կողմին: Երբ այդ տարեց կնոջը տեղափոխեցին, ես փոքր-ինչ ազատություն զգացի: Նրա հետ բարդ էր. երբ առանց այն էլ նյարդերդ տեղի են տալիս, պատկերացրեք կողքից էլ շարունակ օյ-օյ-օյ ես լսում»,-պատմել է Կարինեն: Բազմաթիվ փորձությունների միջով անցելուց հետո կինը հայրենիք է վերադարձել նախորդ տարվա դեկտեմբերին:

Ողջ հունիսի ընթացքում Բաքվում շարունակվում էին դատական լսումները այն հայերի գործերի վերաբերյալ, որոնց Ադրբեջանը ահաբեկիչներ է անվանում, իսկ Հայաստանը ՝ ռազմագերիներ:

Միջազգային կազմակերպությունները փորձում են խուսափել «ռազմագերիներ» արտահայտությունից այն անձանց նկատմամբ, ովքեր համաձայնագրի ստորագրումից հետո չեն ներառվել  «բոլորը բոլորի դիմաց համար» սկզբունքով փոխանակման տակ, բայց նրանք խոստովանում են, որ Ադրբեջանում բանտարկված են բազմաթիվ զինծառայողներ:

BBC-ն հիշեցնում է գերիների վերջին փոխանակումների մասին ու հավելում, որ դրանք արվել են ականապատ դաշտերի քարտեզների փոխանցման դիմաց: Նշվում է, որառանց ականների գտնվելու վայրի իմացության, մեկ անձ կարող է օրական վնասազերծել ընդամենը 25 քմ տարածք: Ադրբեջանին ավելի քան 10 տարի պետք կլիներ միայն Աղդամի ականազերծումը կազմակերպելու համար:

Ըստ հեղինակի, գերիներին ու ռազմագերիներին տեղեկատվության դիմաց  փոխանակումը թվում է խնդրի լուծման անազնիվ, բայց անխուսափելի ձև:

Նախկին ռազմագերիներից մեկը, որ վերադարձել է այդպիսի փոխանակման շնորհիվ,  ի պատասխան քարտեզները հանձնելու մեղադրանքների, հարց է ուղղում. «Ենթադրենք, այդ քարտեզները մնացին մեզ մոտ, իսկ այնտեղ ականների վրա պայթեց օրական հարյուր մարդ, մենք դրանից ի՞նչ կշահենք, եթե քարտեզների միջոցով հնարավոր է փրկել մարդկային կայնքեր»,-ասում է նա:

Նույն կարծիքի է նաև Կարինեն ու դեռ գերության մեջ գտնվող ռազմագերիներից մեկի հայրը՝ Սամվել Սողոմոնյանը:

Նրա հետ հանդիպման ժամանակ Սամվելը հայտնել է, որ ընտանիքի միակ կերակրողն է մնացել կրստեր որդին, ծայրը ծայրին չեն հասցնում, որովհետև ինքը պատերազմից հետո չի աշխատում, իսկ մինչ այս ամենը, շինարարույամբ է զբաղվել՝ 0-ից տներ  է կառուցել: Ասում է՝ ինչ որդին գերեվարվել է, շարունակ Երևանում կամ մարզկենտրոնում են:

Տղամարդը նշում է՝ գրեթե բոլոր գերեվարվածների ծնողներն արդեն չեն աշխատում, որովհետև դրա ժամանակը չի մնում՝ շարունակ դռներ են թակում, հանդիպումների գնում հնարավոր բոլոր պաշտոնյաների հետ, որոնք ինչ-որ կերպ կարող են օգնել, անընդհատ Երևանում են,  սակայն հստակություն չկա:

Նաև ասում է, որ այս պատմություններից հետո առողջական խնդիրներ են ձեռք բերել, որովհետև մտածմունքից գիշերները քնել կամ սնվել չեն կարողանում, ցերեկն էլ որևէ բան անել անզոր են՝ կարծես բոլորի ձեռքերը կոտրված լինեն: