Ուզում է գռփել քնքշորեն

Մի օր Սերժ Սարգսյանն է իր մոտ բեմադրում խորհրդակցություն անունով թատրոնը, դրան հաջորդում են Տիգրան Սարգսյանի բեմադրած թատրոնը եւ գաստրոլները Բրյուսել, ապա բրյուսելյան այցի արդյունքների թեմայով բեմադրություն` կրկին Երեւանում: Դրանից հետո գաստրոլներ հայկական գյուղ, կովերին գոլ ջրով կթելու թեմայով տեղական նշանակության ներկայացում` դերասանների կազմի ընդլայնմամբ...: Երեկ բեմ ելնելու հերթը պետական եկամուտների կոմիտեի նախագահ Գագիկ Խաչատրյանինն էր, որը իրեն կից հասարակական խորհրդի հերթական նիստ է անցկացրել: «Մենք բիզնեսին բարձրակարգ ծառայություն ենք մատուցում, տալիս ենք բոլոր հնարավորությունները, որպեսզի մեր երկրի գործարարը եւս աշխարհում ընդունված քաղաքակիրթ մեթոդներով աշխատի»,- ասել է Գագիկ Խաչատրյանը: Այս ներկայացման ժանրը դժվար է որոշել. երեւի սարսափախառը ֆանտաստիկա` միստիկայով համեմված: Դե, որ ֆանտաստիկա է, սա ակնհայտ է ցանկացած գործարարի համար: Բայց նաեւ սարսափի տարրեր կան, որովհետեւ եթե մեր հարկայինի կիրառած մեթոդները կոչվում են «քաղաքակիրթ», ապա պետք է արձանագրել, որ աշխարհը դատապարտված է կործանման: Պատկերացրեք` հոլիվուդյան որեւէ ֆիլմ-աղետ, որի սցենարի հիմքում ընկած է հայկական հարկայինի «քաղաքակիրթ մեթոդների» ներքո աշխատող գործարարների կյանքը: Մարդկության մի շատ փոքր հատված դառնում է հաբռգած օլիգարխ ու նրանց նույնքան հաբռգած ախրաննիկ, մյուս մասը սնանկանում է, ու ամեն ինչ ավարտվում է քաղաքակրթության կործանմամբ: Սա Գագիկ Խաչատրյանի ասածների տրամաբանական պատկերն է: Բայց ինքը` ՊԵԿ նախագահը այլ կերպ է մեկնաբանում «քաղաքակիրթ մեթոդ» հասկացությունը: Մեկնաբանում է այս կերպ. «Աստիճանաբար բոլոր հարկային տեսչություններում սպասարկման սրահներ ենք ստեղծում: Ամբողջ համակարգը միասնական չափանիշներով է գործելու եւ տարբերվելու է մյուսներից` սկսած շենքերի դիզայնից, ներքին հարդարումից, մինչ աշխատակիցների պահվածքն ու արտաքին տեսքը»,- ասում է նա: Այսինքն, փոքր ու միջին գործարարներին այսուհետ թալանելու են միասնական չափանիշներով, լավ ռեմոնտ արած շենքերում եւ նորաձեւ հագուստներով աշխատակիցների բարեհամբույր ժպիտներով: Գագիկ Խաչատրյանի տեղակալ Արմեն Ալավերդյանը մի քիչ պարզաբանել է, թե բացի դրանից` ինչ է նշանակում «աշխարհում ընդունված քաղաքակիրթ մեթոդներով»: Դա մասնավորապես նշանակում է, որ գործարարը ոչ ամեն առիթով պետք է գա հարկային տեսչություն, այլ մերթ ընդ մերթ: Ու սա ՊԵԿ-ը գնահատում է որպես բարեփոխում: Գործարարների միության նախագահ Արսեն Ղազարյանն էլ ավելի է ծաղկեցնում, թե բա գիտե՞ք, «Սրանք խիստ եվրոպականացված եւ համարձակ հեղափոխական քայլեր են»: Ինչ-որ չենք հիշում, որ Արսեն Ղազարյանը մինչեւ հիմա մի սուր քննադատություն հնչեցներ հարկայինի հասցեին, որ հիմա էլ ցույց տա, թե այդ «բարեփոխումները» իր սրտով են` հեղափոխական ու համարձակ քայլեր են: Իսկ այն գործարարները, ովքեր հրապարակավ խոսել են հարկային բեսպրեդելի մասին, տվել կոնկրետ անուններ ու անհապաղ «համարձակ հեղափոխական քայլեր» պահանջել` կամ դատվել են, կամ հասցվել սնանկացման եզրին: Եւ նույն այդ գործարարների միության նախագահ Արսեն Ղազարյանը ծպտուն չի հանել: Բայց հիմա «համարձակ» գնահատականներ է տալիս «բարեփոխումների» մասին: Ո՞ւմ համար է այս բեմադրությունը: Ո՞ւմ վրա պետք է ազդեցություն ունենա: Ախր մեր բնակչության մեծագույն մասը այսպես թե այնպես շփվում է հարկայինի ու մաքսայինի հետ: Բոլորը շատ լավ գիտեն, թե ինչ վիճակ է այստեղ: Ցանկացած խանութպան գիտե, որ ՊԵԿ նախագահ Գագիկ Խաչատրյանը խոշոր գործարար է: Գիտե, որ նրա անվան հետ կապված ընկերությունները ապրանքները խանութներին մատակարարում են առանց հաշիվ-ապրանքագրերի, ավելի խոշոր գործարարները գիտեն, որ Գագիկ Խաչատրյանի անվան հետ կապվող ընկերությունների հետ միեւնույն դաշտում գործելը լրջագույն խնդիրներ է առաջացնում: Ու հանկարծ այդ գործարարները, նրանց հարազատները, բարեկամները, ծանոթներն ու հարեւանները, որոնք շատ լավ գիտեն, թե ով է Գագիկ Խաչատրյանը, հայլուրիկներով տեսնում են հարկայինում բարեփոխում իրականացնող անձին` այդ նույն Գագիկ Խաչատրյանին: Եւ ի՞նչ ազդեցություն է թողնում այս ներկայացումը հասարակության վրա: Կարծում եք` Հայաստանում կարելի՞ է գտնել մեկին, ով կհավատա, թե Գագիկ Խաչատրյանը ուզում է բարեփոխել ՊԵԿ-ը: Բոլորը գիտեն, որ այդ կառույցի կոռումպացվածության աստիճանը հնարավոր չէ նկարագրել բառերով: Ու հանրության շրջանում նմանատիպ ներկայացումները ուղղակի հակառակ էֆեկտ են թողնում` ավելի գրգռելով ու նյարդայնացնելով մարդկանց: Եւ ընդհանրապես, գործարարների ու հանրության մեջ շատ հստակ է պատկերացումը. եթե այդ «բարեփոխումները» պետք է իրականացնի Գագիկ Խաչատրյանը, ուրեմն դա ապացույցն է այն բանի, որ բարեփոխումների մասին վերջին շրջանի ինտենսիվ խոսակցությունները ընդամենը բեմադրություններ են: Գագիկ Խաչատրյան եւ շատ թե քիչ նորմալ հարկային-մաքսային ծառայություններ հասկացությունները պարզապես անհամատեղելի են: Բայց զուտ ստեղծագործական տեսակետից այս բեմադրությունների շարքը շատ հետաքրքիր է` շարունակեք նույն ոգով: