Հաճախ դատարանները կայացնում են անհիմն որոշումներ, ինչից հետո կատարվում են նոր հանցագործություններ. Աբրահամյան

2021 թվականին ՀՀ գլխավոր դատախազությունը Ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարաններ է ներկայացրել մեղադրյալի նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասին 1277 միջնորդություն (այս ցուցանիշը չի ներառում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ (ժամկետային զինվորական կամ այլընտրանքային ծառայությունից, վարժական հավաքներից կամ զորահավաքներից խուսափելը) հոդվածով մեղադրյալների վերաբերյալ տվյալները), որոնցից բավարարվել է 986-ը կամ 77.2%-ը, մերժվել է 291-ը կամ 22.8%-ը: 

ՀՀ գլխավոր դատախազի խորհրդական Գոռ Աբրահամյանը «Հայկական ժամանակի» հետ զրույցում մանրամասնում է՝ դատարանները մերժում են միջնորդությունները հիմնավոր կասկածի բացակայության կամ կալանավորման հիմքերի անբավարարության պատճառաբանություններով: Նա, սակայն, ընդգծում է՝ բոլոր այս դեպքերում, երբ դատախազությունը համամիտ չի լինում և կարծում է, որ դատական ակտը անհիմն է, դրանք բողոքարկում է:

Հարցին՝ ինչո՞ւ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածով մեղադրյալների վերաբերյալ տվյալները չեն ամփոփվում մնացած միջնորդությունների հետ միասին, վերջինս պարզաբանում է՝ տարբեր տարիների տարբեր է լինում ծառայությունից խուսափողների քանակը, և բոլոր դեպքերում որպես խափանման միջոց է ընտրվում կալանքը: Ընդհանուր կալանավորման միջնորդությունների հետ այս մասով համատեղ վիճակագրության վարումը խաթարում է կալանավորման պրակտիկայի իրական պատկերը, և հնարավորություն չի տրվում դատախազությանը իր դիտարկումներում, վերլուծություններում գալ օբյեկտիվ եզրահանգումների:

Գլխավոր դատախազի խորհրդականի փոխանցմամբ՝ 2020թ. ՀՀ ընդհանուր իրավասության առաջին ատյանի դատարաններ է ներկայացվել մեղադրյալի նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասին 1223 միջնորդություն, որոնցից բավարարվել է 961-ը կամ 78.6%-ը, մերժվել՝ 262-ը կամ 21.4%-ը: Այսպիսով՝ 2020թ. համեմատ՝ 2021 թվականին կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասին միջնորդությունների քանակը աճել է 54-ով կամ 4.4%-ով:

«Նշված աճն առավելապես պայմանավորված է 2021 թվականի ընթացքում մեղադրյալների թվի աճով: Մասնավորապես, եթե 2020 թվականին որպես մեղադրյալ է ներգրավվել 8505 անձ, ապա 2021 թվականին մեղադրյալների թիվը շեշտակի ավելացել է՝ կազմելով 10.044 անձ (ներկայացված ցուցանիշները չեն ներառում ՀՀ քրեական օրենսգրքի 327-րդ հոդվածով մեղադրյալների վերաբերյալ տվյալները), այսինքն՝ 2021 թվականին, 2020 թվականի համեմատությամբ, որպես մեղադրյալ ներգրավված անձանց թիվն ավելացել է 1539-ով կամ 15.3%-ով»,- ասում է Աբրահամյանը՝ հավելելով՝ 2021 թվականին, մեղադրյալների թվի հետ հարաբերակցությամբ, վերջիններիս նկատմամբ կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու մասին ավելի քիչ միջնորդություն է ներկայացվել, քան 2020 թվականին:

«Մասնավորապես՝ 2021թ․ կալանավորումը որպես խափանման միջոց ընտրելու վերաբերյալ միջնորդություն է ներկայացվել մեղադրյալների 12.71%-ի, իսկ 2020 թվականին՝ 14.38%-ի նկատմամբ: Սա կապված է դատախազության վարած քաղաքականության հետ: 2017 թվականին ՀՀ դատախազության կոլեգիայի որոշմամբ սահմանվել են կալանավորման հիմքերի գնահատման այնպիսի չափանիշներ, որոնք ակնհայտորեն միտված են դրան։ Բացի այդ, դատախազությունը դեռևս 2017 թվականից հանդես է եկել խափանման միջոցների համակարգը հիմնովին վերափոխելու և կալանավորման բավարար այլընտրանքներ նախատեսելու նախաձեռնությամբ։ Կալանքը որպես խափանման միջոց պետք է կիրառվի ծայրահեղ դեպքերում: Դրանում առաջ քաշված մոտեցումները վերջնականապես իրացված են շուտով ուժի մեջ մտնող՝ ՀՀ քրեական դատավարության օրենսգրքում, և դրանով նախատեսված նոր խափանման միջոցի՝ տնային կալանքի կիրառությունը, վստահաբար, դրական նշանակություն կունենա խափանման միջոցների համաչափ և արդյունավետ պրակտիկա արմատավորելու գործում»,- վստահեցնում է դատախազի խորհրդականը:

Գոռ Աբրահամյանը, սակայն, նշում է՝ ՀՀ դատախազությունն ուսումնասիրություն է իրականացրել և պարզել, որ 2021 թվականի ընթացքում քրեական գործով մինչդատական վարույթի ժամանակ վարույթն իրականացնող մարմնի՝ անազատության մեջ պահելու հետ չկապված խափանման միջոց կիրառված լինելու պայմաններում (ստորագրություն կամ գրավ) 26 անձ թաքնվել է քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից, իսկ 43 անձ՝ կատարել քրեական օրենքով չթույլատրված արարք:

Սակայն, բացի նշյալ դեպքերից, 10 անձ քրեական գործով մինչդատական վարույթի ընթացքում վարույթն իրականացնող մարմնի՝ անազատության մեջ պահելու հետ չկապված խափանման միջոց կիրառված լինելու պայմաններում և՛ թաքնվել է քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից, և՛ կատարել քրեական օրենքով չթույլատրված արարք:

Հարցին՝ ինչպիսի՞ քայլեր պետք է ձեռնարկվեն՝ նման դեպքերը կանխելու համար, Աբրահամյանը նշում է՝ նման դեպքերում վարույթն իրականացնող մարմինը կիրառում է համապատասխան միջոց. «Փոխվում է խափանման միջոցը, եթե քաղաքացին թաքնվել է, այդ դեպքում հետախուզում է հայտարարվում: Այս ամենից խուսափել չի լինում»:

ՀՀ դատախազության իրականացրած ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս նաև, որ 2021 թվականի ընթացքում դատարանի՝ անազատության մեջ պահելու հետ չկապված խափանման միջոց կիրառված լինելու պայմաններում 5 անձ թաքնվել է քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից, իսկ 10 անձ՝ կատարել քրեական օրենքով չթույլատրված արարք:

Ընդ որում, բացի նշյալ դեպքերից, 2 անձ դատարանի՝ անազատության մեջ պահելու հետ չկապված խափանման միջոց կիրառված լինելու պայմաններում և՛ թաքնվել է քրեական վարույթն իրականացնող մարմնից, և՛ կատարել քրեական օրենքով չթույլատրված արարք:

Աբրահամյանի խոսքով՝ խնդիր է առաջանում, քանի որ բազմաթիվ դեպքեր են առկա, որոնք ակնհայտորեն վկայում են դատարանների՝ կալանքի՝ որպես խափանման միջոցի կիրառման միջնորդություններն ակնհայտ անհիմն կերպով մերժելու մասին:

«Կալանքը որպես խափանման միջոց կիրառելու վերաբերյալ դատարան ներկայացված միջնորդությունների ուսումնասիրությունը ցույց է տալիս, որ դրանցում առկա տվյալները շատ դեպքերում ակնառու կերպով վկայել են դատավորների կատարած էական խախտումների մասին, երբ դատարանի հետևությունները չեն բխել քրեական գործի նախաքննության ընթացքում ձեռք բերված ծանրակշիռ փաստական հանգամանքներից: Այսպիսի պատկերը մտահոգիչ է: Արդյունքում վարույթ իրականացնող մարմնի՝ դատախազության, մտավախություններն իրականանում են, մարդիկ կատարում են նոր հանցագործություններ,  շատ դեպքերում՝ թաքնվում, և մենք ունենում ենք կոնկրետ հետևանքներ»,- շեշտում է նա:

ՀՀ գլխավոր դատախազի խորհրդականը հայտնում է՝ նման ակտերը պարտադիր բողոքարկվում են. «Դատախազությունն իր համապատասխան գործիքակազմն օգտագործում է, և որոշ դեպքերում դատավորի նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու գործընթաց է սկսում՝ դիմելով ՀՀ արդարադատության նախարարություն»:

Աբրահամյանի փոխանցմամբ՝ միայն 2021 թվականին ընդհանուր առմամբ 60 միջնորդություն է ներկայացվել ՀՀ արդարադատության նախարարություն՝ դատավորների նկատմամբ կարգապահական վարույթ հարուցելու համար:

Անյուտա Աթանեսյան