Սիրանուշի պայուսակը, կարի մեքենան ու ֆիլմի վկաները. պատմական բակ-թանգարան է գործում Գյումրիում (լուսանկարներ)

Շիրազի 22. անփորձ զբոսավարները Գյումրիում այլևս չեն շփոթվի և պատմական միջուկի ցանկացած կամարով հին բակը չեն ներկայացնի որպես «Գյումրու Հոլիվուդ» անունը ստացած հայտնի «Կինոյի բակ»:

Այստեղ արդեն բացվել և գործում է «Կինոտուն» թանգարանը: Մշակութային այս նոր գաղափարը ծնվել է գյումրեցի գործարար Արթուր Դավթյանի և ծնունդով գյումրեցի, Հայոց ցեղասպանության թանգարան-ինստիտուտի նախկին տնօրեն, գյումրեցի Հայկ Դեմոյանի համագործակցության արդյունքում:

Թանգարանային ցուցանմուշներն իրական վկաներն են «Մեր մանկության տանգոն», «Հեղնար աղբյուր», «Ուրախ ավտոբուս» և Գյումրու խորհրդանիշ համարվող այն ֆիլմերի, որոնք տարիներ առաջ նկարահանվել են հենց այս նույն բակում, որտեղ այժմ էլ ապրում են այն բնակիչներն ու նրանց ժառանգները, որոնք ֆիլմերի նկարահանումների ընթացքում և՛ գործող անձինք են եղել, և՛ զուտ դիտորդներ:

Տաթև Կարապետյանը ծնվել ու մեծացել է Շիրազի փողոցի ամենահայտնի ալեքպոլյան այդ շենքի բակում: Հենց նրա հայրական տան նկուղային հարկում է բացվել թանգարանը:

Կան ցուցանմուշներ, որոնց հենց բակի շենքերի բնակիչներն են տրամադրել ֆիլմի նկարահանումների ժամանակ: Դրանք տարիներ շարունակ պահել են որպես հուշ, որոնք արդեն թանգարանային նմուշ են և իրենցից բացի՝ տեսանելի բոլորին:

Այս սև պայուսակով «Մեր մանկության տանգոն» ֆիլմում Սիրանուշը գնում էր բանտ՝ Ռուբենին տեսակցելու: Դերերում՝ Մհեր Մկրտչյան, Գալյա Նովենց: Պայուսակը Տաթևի տատիկինն է եղել: Ֆիլմում էպիզոդներ էլ կան, որտեղ Տաթևն ու տատն են նկարահանվել, լվացք են փռել, Տաթևը նաև բակում պարել է:

Ասում է՝ 4-5 տարեկան է եղել այդ ժամանակ, շատ բան չի հիշում, բայց հայտնի թոլի՝ կամարի տակ Ֆրունզի ու Նովենցի վիճաբանությունը դաջված է հիշողության մեջ: Ֆիլմի այդ հատվածում Գալյա Նովենցը զայրանում էր ու գոռում․ ««Էս գլխարկը, որ գլխիդ ես քաշել, ամոթից ես քաշել»: Շատ լավ եմ հիշում էդ պահը»։

Այս կարի մեքենան ևս օգտագործվել է ֆիլմում: Սիրանուշը սրանով էր կար ու ձև անում: Մեքենան շենքի բնակիչներից մեկինն է եղել:

Նորաբաց թանգարանում նաև շատ վավերագրական ու եզակի լուսանկարներ կան, որոնք ներկայացնում են պահեր ֆիլմերի նկարահանումների ընթացքից: Պահպանված են այն ցուցապաստառները, որոնք ժամանակին ազդարարել են ոչ միայն այս, այլ ընդհանրապես հայկական ֆիլմերի ցուցադրությունը:

Դրանք նորաբաց թանգարան են բերվել Հայաստանի ազգային արխիվի, Գրականության ու արվեստի թանգարանի պահոցներից:

Այս բակում նաև ժամանակ առ ժամանակ ֆիլմերի երաժշտությունները կհնչեն: Զբոսաշրջիկներն ու տեղաբնակները մտքով կկարողանան ժամանակը հետ պտտել, հայտնվել կինոյում, ապրել ու զգալ իրական պատմական շունչը:

Երաժշտությունը կհնչի ոչ թե ժամանակակից սարքից, այլ ֆիլմի նկարահանումների ընթացքում օգտագործված հին ռադիոընդունչից, որը թանգարանի հիմնադիրներին հաջողվել է վերականգնել ու գործարկել:

Նկուղային հարկը կմնա որպես թանգարան, իսկ վերևի հարկը կդառնա հյուրատուն: Արթուր Դավթյանն ասում է՝ շենքի արտաքին տեսքը կպահպանվի նույնությամբ, ամեն ինչ գրագետ կարվի. ոչ մի շեղում պատմությունից թույլ չի տրվելու:

Թանգարանը մինչ տարեվերջ բոլոր այցելուների համար կգործի անվճար:

Սամսոն Մատինյան