Հարցն այն է՝ ինչպես պետք է արվի գազի մատակարարումը. տնտեսագետը՝ Հայաստան-Իրան ստորագրած փոխըմբռնման հուշագրի մասին

Նոյեմբերի 1-ին ՀՀ կառավարության պատվիրակությունը՝ Նիկոլ Փաշինյանի գլխավորությամբ, Իրանի Իսլամական Հանրապետությունում էր:

Այցի ընթացքում Հայաստանի տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարար Գնել Սանոսյանը և Իրանի նավթի փոխնախարար, Գազի ազգային ընկերության տնօրեն Մաջիդ Չեգենին ստորագրել են Բնական գազի ոլորտում համագործակցության մասին փոխըմբռնման հուշագիր:

«Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում անդրադառնալով ստորագրված հուշագրին՝ տնտեսագետ Արմեն Քթոյանը նշում է՝ հուշագրով կոնկրետություն այնքան էլ չկա, թե ինչ զարգացումներ են լինելու, բայց Հայաստանը միշտ էլ Իրանի հետ կապված մտադրություններ ունեցել է:

«Հարցն այն է, թե այդ մտադրություններն ինչպես կյանքի կկոչվեն: Տվյալ համագործակցությունը մեզ կարող է տալ մատակարարումների մասով դիվերսիֆիկացիա, ինչի կարիքը ՀՀ-ն ունի, սակայն մենք այստեղ բախվում ենք ենթակառուցվածքների խնդրին: Օրինակ, թե ինչպես պետք է արվի գազի մատակարարումը: Գաղտնիք չէ, որ ժամանակին Իրանը պլանավորում էր Հայաստանն օգտագործել որպես տրանզիտ երկիր՝ իրանական գազը հյուսիսային ուղղությամբ արտահանելու համար: Սակայն այդ ջանքերը ձախողվեցին: Ցանկության դեպքում պետք է նոր գազատար կառուցել, ինչը իրականություն չեմ կարծում, թե դառնա»,- ասում է նա:

Անդրադառնալով այս հայտարարության և ՌԴ-ի հետ հարաբերությունների կապին՝ տնտեսագետը նկատում է՝ միմյանց հետ կապ չունեն. «Կախված է՝ նոր ենթակառուցվածքների մասով թիրախներ և նպատակներ կսահմանվե՞ն, թե՞ ոչ: Եթե խոսքն առկա ենթակառուցվածքների մասին է, ապա դա ոչ մի կերպ սպառնալիք չի պարունակում ՌԴ-ի համար: Եթե խոսքը նոր խողովակաշարի կառուցմանն է վերաբերում, ապա Ռուսաստանը սպառնալիք կարող է համարել: Բայց ես չեմ կարծում, որ հարցը հիմա դրան կհասնի»:

Դիտարկմանը՝ կողմերը խոսել են նաև առևտրաշրջանառության մասին՝ նշելով, որ այդ ծավալները տարեկան 3 մլրդ դոլարի հասցնելու անհրաժեշտություն կա, ինչի համար, ըստ վարչապետ Փաշինյանի և Էբրահիմ Ռայիսիի, առկա է համապատասխան ներուժ, տնտեսագետն ասում է՝ այստեղ խնդիր կա առևտրաշրջանառության ուղղության մասին:

«Հիմա էլ Իրանի հետ մենք ունենք առևտրաշրջանառության բավականին ակտիվ աճ: Բայց բացարձակ ակտիվությամբ աճում է ներմուծումը Իրանից, քան արտահանումը: Ստացվում է՝ Իրանի հետ առևտրում մենք ունենք բացասական հաշվեկշիռ, և այն գնալով խորանում է: Պետք է ինտենսիվ աշխատենք այն ուղղությամբ, որը մեզ հնարավորություն կտա խթանել արտահանումը: Վերջին 8 ամիսներին 80 տոկոսով ավելացել է Հայաստանից Իրան արտահանումը, բայց այն կազմում է 70 միլիոն, իսկ ներմուծվել է 350 միլիոն դոլարի ապրանք: Այսինքն՝ մենք 5 անգամ ավելի շատ ներմուծում ենք, քան արտահանում»,- շեշտում է տնտեսագետը:

Քթոյանի խոսքով՝ խնդիրը մեր երկրի ներսում է: Ըստ նրա՝ մշակող արդյունաբերության զարգացման հեռանկարային ծրագրեր ու ռազմավարություն կային, որ ակնկալվում էր՝ պետք է կյանքի կոչվեր. «Երբ մենք կունենանք մրցունակ տնտեսական համակարգ, ի վիճակի կլինենք ավելացնել գիտատար արտադրանքի մասնաբաժինը արդյունաբերական արտադրանքի կառուցվածքում, այդ ժամանակ կկարողանանք Իրանի շուկան արդյունավետ օգտագործել, և հնարավոր կլինի արտահանման աճ ապահովել: Ես դրա պոտենցիալը տեսնում եմ, ուղղակի պակասում են հետևողականությունը, համակարգված աշխատանքը: Հակառակ դեպքում ստացվում է, որ մենք ոչ թե օգտագործում ենք Իրանի մեծ շուկան, այլ դառնում իրանական ապրանքների ներմուծման շուկա: Մշակող արդյունաբերության ոլորտում կարող ենք հասնել մեծ արդյունքների, խոսքը քիմիական, մետաղամշակման, մեքենաշինության արդյունաբերության մասին է»:

Վերջինս նշում է՝ եթե խոսում ենք արդյունավետության բարձրացումից, չի նշանակում, թե պետք է միայն ներդրումային նախագծեր անել, այլ պետք է զարգացնել կրթությունը, իրավական համակարգը, մարդկային ռեսուրսները: Տնտեսությունը պետք է ընդունել որպես ամբողջական համակարգ և առաջ շարժվել: