Ամեն տեղ նոր խաչքար է ու հուշաղբյուր, որն աղավաղում է պատմական հուշարձանների տեսքը, կարգավորումը անհրաժեշտ էր. Քորթոշյան

«Շատ ճիշտ է նման կարգավորումներ մտցնելը, պետք է վերահսկողություն լինի, և վերահաս մարմինների թույլտվությամբ դա իրականացվի»:

«Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում ասում է հուշարձանագետ, Հայկական ճարտարապետությունն ուսումնասիրող հիմնադրամի (ՀՃՈՒՀ) փոխտնօրեն Րաֆֆի Քորթոշյանը՝ անդրադառնալով Կառավարության ընդունած որոշմանը, որը վերաբերում է փոքր ճարտարապետական ձևերի՝ հուշաքարերի, հուշաղբյուրների, խաչերի, խաչքարերի կառուցման, տեղադրման հետ կապված թույլտվությունների տրամադրման կարգին:

«Բազմաթիվ միջնադարյան հուշարձաններ կան, եկեղեցիներ, վանքեր, որտեղ այցելելիս նկատում ենք, որ ինչ-որ մեկը մտածել է, թե հենց այնտեղ պետք է իր անունից խաչքար դնի՝ առանց հաշվի առնելու, որ տարածքը պատմամշակութային հուշարձան է համարվում: Ցանկացած վայրում կարելի է տեսնել նոր հուշարձան, խաչքար կամ հուշաղբյուր, որն իրականության մեջ աղավաղում է պատմական հուշարձանների, ինչպես նաև քաղաքի կամ շրջակա միջավայրի տեսքը: Հատկապես խիստ վերահսկողություն պիտի լինի այն տարածքներում, որտեղ պատմական հուշարձաններ կան»,- շեշտում է նա:

Քորթոշյանը նշում է, որ մեր իրականության մեջ մեկ այլ կարևոր խնդիր էլ պատմական հուշարձանների, սրբավայրերի հանդեպ ոչ հարգալից վերաբերմունքն է:

«Շրջայցերի ժամանակ տեսել ենք, որ կրոնական տարբեր դրսևորումների հետևանքով տուժել են պատմական հուշարձաններ: Օրինակ՝ խաչքարի վրա մոմ են կպցնում, հալեցնում՝ այդ հուշարձանի զարդանախշերը աղավաղելով, և սա համատարած խնդիր է: Ինչ-որ մի հավատալիք կա, որ խաչքարի վրա շիշ են կոտրում՝ վախ բուժելու համար: Կեղտոտում են հուշարձանի տարածքը, տարբեր հուշարձաններում հանդիպում ենք թափված ալկոհոլային խմիչքների շշերի և ոչ միայն: Մեկ այլ խնդիր են պատերի վրա փորագրված անունները, տարբեր գրությունները: Սա մեր իրականության մեջ գիտակցության հարց է, որը, կարծում եմ, գալիս է հենց դպրոցներից, քանի որ հենց նոր սերնդից՝ երեխաներից, պետք է սկսենք և նրանց սովորեցնենք հարգալից լինել այն հուշարձանների նկատմամբ, որոնք ավանդվել են մեր պապերից»,- ասում է հուշարձանագետը:

Խոսելով մեր իրականությունում ընդունված ցայտաղբյուրների և հուշաղբյուրների մշակույթից՝ վերջինս նկատում է, որ ջրի հանդեպ պաշտամունքը հայ ժողովրդի ակունքներից է գալիս:

«Վիշապաքարերից սկսած՝ մենք պաշտամունք ենք ունեցել ջրի հանդեպ, և մշտապես դա դրսևորվել է տարբեր ձևերով՝ վիշապաքար, հետո՝ աղբյուրներ, ցայտաղբյուրներ, հուշաղբյուրներ և այլն: Մենք շուտով կհրատարակենք հուշարձանագետ Սամվել Կարապետյանի «Հայաստանի աղբյուրներ» գիրքը, և այնտեղ տարբեր դարերից մեզ ավանդված բազմաթիվ աղբյուրներ կան: Եթե մենք կարողանանք նաև մերօրյա աղբյուրները և ցայտաղբյուրները անցյալի՝ մեր ունեցած մշակույթի հետ կապել, շատ ավելի լավ կլինի»,- ընդգծում է նա:

Րաֆֆի Քորթոշյանը մտահոգություն է հայտնում, որ կան շատ հուշարձաններ, որոնց մասին տեղեկությունները շատ քիչ են, որոշների տեղն անգամ հայտնի չէ, հետևաբար պետք է ստեղծվի համապատասխան մարմին, որպեսզի դրանք հաշվառեն՝ գրանցեն. «Որևէ վերահսկողություն չի եղել, ամեն մեկը մի տեղ ինչ-որ մի բան է տեղադրել, գումար է ունեցել, խաչքար կանգնեցրել: Հետևաբար աշխատանք է պետք, հաշվառել և վերջնական ցուցակների բերել, հասկանալ դրանց կարևորությունը»:

Միևնույն ժամանակ, ասում է հուշարձանագետը, մեր հուշարձաններն այնքան շատ են, որ որևէ մի կառույց միայնակ հնարավորություն չունի այդ հուշարձանների անվտանգությունն ապահովել, եթե բնակչությունը նույն հոգատար վերաբերմունքը չունենա. «Մեր հայրենիքը իսկապես թանգարան է բաց երկնքի տակ, հետևաբար սա մեկ-երկու մարմնի խնդիր չէ, սա գիտակցության խնդիր է, ազգովի իրականացնելու խնդիր»:

Հարցին՝ արդյոք մենք բացարձակ չունե՞նք այդ գիտակցությունը, վերջինս ասում է, որ միանշանակ չի կարող նշել, թե ամբողջ ազգը չունի:

«Այո՛, մեր հասարակության մեջ կան մարդիկ, որ այդ գիտակցությունը չունեն, բայց կան նաև մարդիկ, որ ունեն, հետևաբար մենք պիտի փորձենք նրանց թիվը կամ տոկոսն ավելացնել, և դա պետք է սկսել դպրոցներից. արշավների տանել երեխաներին, ծանոթացնել հուշարձաններին, բացատրել դրանց կարևորությունը: Այն երեխաները, որոնք արշավների են գնում և իրենց ձեռքով խաչքարերի վրայից մաքրում են այդ մոմերը, կամ աղտոտված տարածքը, նույն բանն իրենք երբեք չեն անի»,- վստահ է զրուցակիցը:

Հերմինե Կարապետյան