Սեպտեմբերի 21-ի զորահանդեսը հարցեր է առաջ բերում. Ն. Փաշինյանի անդրադարձը

Որքան էլ հասկանալի է սեպտեմբերի 21-ին Երեւանում տեղի ունեցած զորահանդեսի շուրջ ստեղծված բարձր տրամադրությունը, այն մի շարք հարցեր է առաջ բերում Հայաստանի զինված ուժերի ռազմավարական զարգացման եւ սպառազինման ուղղությունների վերաբերյալ:

Զորահանդեսի մեխը հեռահար հրթիռային հրետանին էր, որը երեկվա մեկնաբանություններում ներկայացվում էր որպես առաջիկայում պատերազմի վերսկսումը բացառող նորահայտ գործոն:

Որպես այս տրամաբանության կուլմինացիա հատուկ հանդիսավորությամբ ներկայացվեց «Իսկանդեր» հրթիռային համակարգի մուտքը Հանրապետության հրապարակ: Զորահանդեսի պաշտոնական շեշտադրումը այնպիսին էր, թե հեռահար հրթիռային հրետանին ռազմավարական զսպման այնպիսի գործոն է, որ Ադրբեջանին կստիպի երկար մտածել նոր հարձակում գործելուց առաջ, որովհետեւ ի պատասխան ադրբեջանական գործողությունների, Հայաստանն, օրինակ՝ կարող է խոցել Ադրբեջանի մայրաքաղաք Բաքուն: Այս միտքը կարմիր թելով է անցնում զորահանդեսին հաջորդած մեկնաբանություններում եւ հենց սա է այն հիմնական ուղերձը, որ հասցեագրվել է հայ հանրությանը:

Բայց խնդիրն այն է, որ չորսօրյա պատերազմի օրերին եւ դրանից առաջ Հայաստանն արդեն իսկ ունեցել է «Իսկանդեր» համակարգեր: Դեռ 2014 թվականի օգոստոսին «Արմնյուզ» հեռուստաընկերությանը տված հարցազրույցում Սերժ Սարգսյանը հայտարարել էր բառացիորեն հետեւյալը. «Հայաստանն ունի բալիստիկ հրթիռներ, որոնց գործողության շառավիղը 300 կմ-ից ավելի է, եւ որոնք շատ կարճ ժամանակում ցանկացած ծաղկուն բնակավայր կարող են վերածել այնպիսի ավերակների, ինչպիսին հիմա Աղդամի ավերակներն են»:

Այս սպառնալիքը, սակայն որեւէ ձեւով չխանգարեց, որ Ադրբեջանը 2016թ. ապրիլին սանձազերծի չորսօրյա պատերազմը եւ առնվազն 800 հեկտար հայկական տարածք նվաճի, ինչը նշանակում է, որ Սերժ Սարգսյանի 2014 թվականի հաշվարկները հեռահար հրթիռային հրետանու զսպող նշանակության մասին արդարացված չէին: Այդ զսպման մեխանիզմի անարդյունավետությունը պարզ էր դեռ 2014 թվականին, որովհետեւ մինչ մենք 300 կիլոմետր հեռահարությամբ բալիստիկ հրթիռներ ունեինք եւ կարող էինք խոցել Բաքուն, Ադրբեջանը «Սմերչ» համակարգեր էր ձեռքբերել, որոնք ճիշտ է այդքան հեռահար չեն, բայց Նախիջեւանից հանգիստ կարող են խոցել Հայաստանի մայրաքաղաքը:

Փաստն այն է, որ հրթիռային զորքերի հավասարակշռության առումով Հայաստանը միշտ էլ առավելություն է ունեցել Ադրբեջանի նկատմամբ եւ այսօր էլ ունի: 2014-ին փոխվել է միայն մեկ բան. Ադրբեջանը հեռահար հրթիռային հրետանիով Երեւանը թիրախավորելու հնարավորություն է ստացել: Հետեւաբար՝ հայկական Զինված ուժերի հրթիռային հրետանու առավելությունն այլեւս չի կարող Ադրբեջանին զսպելու էֆեկտիվ գործիք լինել:

Եթե այս տեսակետից ենք նայում խնդրին, սեպտեմբերի 21-ի զորահանդեսը մեծ խնդիրներ չլուծեց: Ի վերջո, Բաքուն ավերակների վերածելու մեր սպառնալիքներին Ադրբեջանը պատասխանում է Երեւանն ավերակների վերածելու նույնքան իրական սպառնալիքով: Ասել է, թե «Իսկանդեր»-ները ինչպես նախկինում, հիմա էլ չեն քչացնում պատերազմի հավանականությունը:

Մենք պետք է գիտակցենք. չորսօրյա պատերազմի նման պատերազմ հիմա էլ հավանական է, որովհետեւ նման պատերազմներում «Իսկանդերները» անելիք չունեն, այդտեղ անելիք չունեն նույնիսկ հակաօդային պաշտպանության համակարգերը, որովհետեւ ապրիլին, օրինակ, ռազմական ինքնաթիռներ չկիրառվեցին:

Ապրիլին կարեւոր էին անօդաչու թռչող սարքերը, գիշերային տեսության սարքերը, մոտակա կիրառման հրթիռային եւ սովորական հրետանին, տանկերը, հակատանկային միջոցները եւ մարդկային ռեսուրսն, ի վերջո: Այս բոլոր տողերում ռազմական հավասարակշռությունը հօգուտ Ադրբեջանի է:

Պրոբլեմը միայն այն չէ, որ այս փաստերը վկայում են մեր բանակի ոչ բավարար նյութական ապահովման եւ ռազմավարական պլանավորման բացերի մասին: Պրոբլեմն այն է, որ սեպտեմբերի 21-ի զորահանդեսը չհամոզեց, որ Հայաստանի ընթացիկ իշխանությունը գոնե չորսօրյա պատերազմից հետո հասկանում է այս նրբությունը եւ խնդիրները լուծելու տեսլական ունի:

Զորահանդեսը չտվեց նաեւ շատ կարեւոր մի հարցի պատասխան. ինչու՞ են 21-րդ դարում Հայոց բանակ զորակոչված զինվորների ծնողները մինչեւ օրս էլ վերնիսաժից համազգեստ, զինվորական կոշիկներ, գուլպա եւ ներքնազգեստ գնում իրենց զինվոր երեխաներին ուղարկելու համար: Սա մի հարց է, որ բանակի մարտունակության իմաստով պակաս կարեւոր չէ «Իսկանդեր» ունենալ-չունենալուց:

Նիկոլ Փաշինյան
ԱԺ պատգամավոր