Իրանական գազը, Հովիկ Աբրահամյանի հրաժարականը եւ գազի Կարենի նշանակումը

Արդեն անդրադարձել ենք Հովիկ Աբրահամյանի հրաժարականի հնարավոր ներիշխանական պատճառներին, առաջ քաշելով վարկած, որ 2017 թվականի խորհրդարանական ընտրություններում Հովիկ Աբրահամյանի նման հակառակորդ՝ վարչապետի աթոռին, Սերժ Սարգսյանին պետք չէր: Վարչապետը, սակայն, այն պաշտոնյան չէ, որին կարելի է ուզած պահին ասել՝ եկել է հրաժարականի պահը: Դրա համար անհրաժեշտ են բազմաթիվ գործոններ, որոնց դասավորվածությունը տվյալ փուլում կարող է հանգեցնել նման արդյունքի:

Հովիկ Աբրահամյանն իր հրաժարականի խոսքում անուղղակիորեն մատնացույց արեց «աշխարհաքաղաքական, արտաքին տնտեսական եւ ռազմական գործոններ»: Ի՞նչ նկատի ուներ նախկին վարչապետը: Այս հարցին պատասխանը ստանալու համար պետք է վերհիշել Աբրահամյանի վարչապետության շրջանը, մասնավորապես, թե նրա պաշտոնավարման ընթացքում արտաքին տնտեսական քաղաքականության մեջ ինչի վրա էր շեշտը դրված: Եվ պետք է հաշվի առնել, թե ինչ աշխարհաքաղաքական եւ ռազմական համատեքստում նա հեռացավ:

Աբրահամյանի պաշտոնավարման ընթացքում առանձնակի ակտիվություն դրսեւորվեց Հայաստան-Իրան հարաբերություններում, այն աստիճան, որ արդեն կարծիքներ էին հնչում, թե Հայաստանն ի վերջո որոշել է դիվերսիֆիկացնել իր էներգետիկ աղբյուրները եւ վերջ դնել Ռուսաստանից քառորդդարյա էներգետիկ միահեծան կախվածությանը: Հայ-իրանական շփումների ակտիվացմանը մեծապես նպաստեց Իրանի դեմ միջազգային պատժամիջոցների վերացումն այս տարվա սկզբին: Աբրահամյանի գխավորությամբ ՀՀ կառավարությունը փորձեց օգտագործել պատմական հնարավորությունը. թեկուզ փոքր ծավալներով եւ, ժամանակավորապես, բնակչության սպառման համար գազ գնել նաեւ Իրանից:

Իրանական գործոնը կառավարությունը սկսեց օգտագործել նաեւ ռուսական գազի գնի շուրջ բանակցություններում: Ինչպես հայտնի է, այս տարվա փետրվարին Սերժ Սարգսյանի Մոսկվա կատարած այցից այս կողմ ՀՀ-ն եւ ՌԴ-ն բանակցում էին ՀՀ-ին մատակարարվող գազի գնի իջեցման շուրջ, եւ միայն հուլիսի 1-ից սպառողներին մատակարարվող գազի գինը 10 դրամով նվազեց:

Չնայած սրան, Աբրահամյանի կառավարությունը չհրաժարվեց իրանական գազը ՀՀ բնակչությանը հասցնելու մտքից. երկու շաբաթ անց վարչապետը դիմեց Իրանի իր գործընկերոջն Իրանից Հայաստան ներմուծվող գազի ծավալներն ավելացնելու հարցով, քանի որ «Վրաստանի տարածքում մայրուղային գազատարի վնասված հատվածներում վերականգնողական աշխատանքների իրականացման նպատակով հուլիսի 10-ից օգոստոսի 10-ը Ռուսաստանից Հայաստան բնական գազի մատակարարումը ժամանակավորապես դադարեցվել է»: Դիմելը դեռ ոչինչ: Այդ մասին կառավարությունը պաշտոնական հաղորդագրություն տարածեց եւ նշեց, որ իրանական կողմը դրական է արձագանքել այս առաջարկին:

Երկու հարեւան պետությունների համար սովորական, աննշան թվացող իրադարձություն՝ մեկը մյուսին ժամանակավորապես ավելի մեծ ծավալներով գազ կմատակարարի, քանի որ հիմնական գազատարը վերանորոգման մեջ է: Հայաստանին շրջապատող աշխարհաքաղաքական իրողությունները եւ մինչ օրս վարած արտաքին տնտեսական քաղաքականությունը, սակայն, թույլ չէին տալու, որ դա մնա որպես աննշան իրադարձություն: Դա ավելի շատ նշանակում էր պայմանավորվածություն Ռուսաստանի մեջքի ետեւում:

Քանի որ հաղորդագրությունն արդեն հրապարակվել էր, ռուսական կողմին այլ բան չէր մնում, քան հայտարարել, որ վերանորոգման ընթացքում ՀՀ սպառողների պահանջարկը բավարարելու համար չի կարելի օգտագործել միայն գազապահեստարանի գազը, քանի որ այն ռազմավարական նշանակություն ունի եւ պահեստարանը կրկին լցնելու համար ժամանակ է հարկավոր: Ուստի՝  պահուստը չդատարկելու համար փոխառությամբ «Երեւան ՋԷԿ»-ից իրանական գազ կվերցնեն:

Հայաստանին մատակարարող գազատարը պարբերաբար մեկ ամսով վերանորոգման է կանգնել, սակայն երբեւէ պահուստային գազի հետ կապված խնդիրներ չեն առաջացել, այն միշտ բավարարել է՝ ռազմավարական առումով մտավախություններ չառաջացնելով: Մինչ այս էլ Հայաստանը երբեք Իրանի հետ չի բանակցել ՀՀ-ին ներքին սպառման համար գազ մատակարարելու շուրջ: Պարզապես մոտ չի եկել այդ թեմային, որպեսզի չհարուցի «Գազպրոմի» զայրույթը: Ռուսաստանը, փաստորեն, առանց ավելորդ հիստերիայի վերցրեց Հովիկ Աբրահամյանի կառավարության նետած ձեռնոցը, որոշ ժամանակ անց, սակայն, այդ կառավարությունը ցրվեց:

Պատկերն ամբողջացնելու համար հիշեցնենք, որ իր էներգետիկ աղբյուրները դիվերսիֆիկացնելու ուղղությամբ Հայաստանի դելիկատ աշխատանքների ընթացքում երկրի ներսում տեղի ունեցան ահաբեկչության մի քանի ձախողված, մեկ հաջողված փորձ, ապրիլյան պատերազմը եւ հուլիսի 17-ի ՊՊԾ գնդի գրավումը: ՀՀ նոր կառավարությունը, որի ղեկավարը ճակատագրի հեգնանքով նշանակումից մեկ օր առաջ «Գազպրոմի» բարձրաստիճան պաշտոնյա էր (ոլորտում երկարամյա աշխատանքի պատճառով նրա մասին խոսելիս ասում են`«Գազի Կարեն»), պետք է որ Իրանի հետ «էքսպերիմենտներից» հեռու մնա:

Այս առումով, սակայն, շատ ավելի կարեւոր է, թե 2017 թվականի ընտրությունների արդյունքներով ինչպիսի կառավարություն կձեւավորվի Հայաստանում՝ կառավարություն, որ կգործի հօգո՞ւտ, թե՞ ընդդեմ Հայաստանի էներգետիկ աղբյուրների դիվերսիֆիկացիայի: