«Ո՞ւմ է պետք այդ խորհուրդը, որտեղ չընտրված մարդիկ են ու փողոցի գյադեք». պրոֆեսոր Մանուկյան

«Բարձրագույն կրթության մասին» ՀՀ օրենքի նախագիծը, որը խոստանում է լուրջ փոփոխությունների հիմք դառնալ բարձրագույն կրթության ոլորտում, այնքան էլ միանշանակ չի ընդունվում:

Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի պրոֆեսոր Էդուարդ Մանուկյանն, օրինակ, մի շարք առարկություններ ունի եւ կցանկանար, որ իր դիտողություն-առաջարկությունները նույնպես արտացոլվեին նախագծում` հետագայում կյանքի կոչվելու հեռանկարով: Այնինչ, նախագծի հանրային քննարկումներին մասնակցելու հնարավորություն նրան չի ընձեռվել:

Պրոֆեսոր Մանուկյանը մեր զրույցում նախ համոզմունք է հայտնում, որ օրենքի նշված նախագիծը չի բխում ՀՀ Սահմանադրությունից, որի 38-րդ հոդվածի 3-րդ կետն ամրագրում է, որ բարձրագույն ուսումնական հաստատություններն օրենքով սահմանված շրջանակներում ունեն ինքնակառավարման իրավունք, ներառյալ ակադեմիական եւ հետազոտությունների ազատությունը:

«Սահմանադրության մեջ կան վատ գծեր, բայց կա մի լավ կետ, որ բուհերը պետք է լինեն ինքնավար, կամ ինչպես այնտեղ ասվում է` ինքնակառավարվող: Նոր օրենքը պիտի բխեր դրանից: Բայց չէ: Դեռ գարնանից բազմիցս դիմել եմ Կրթության եւ գիտության նախարարություն` փոխնախարար Կարինե Հարությունյանին, որ ես ուզում եմ մասնակցել այդ քննարկումներին, այդքան տարվա փորձ ունեմ: Անընդհատ պատասխանում էր` սպասեք, սպասեք, կլինի, կմասնակցեք: Հանկարծ 15 օր առաջ զանգահարում եմ, ասում է` արդեն վերջացավ: Ոնց թե: Ուրեմն անունը դնում են հանրային լսումներ, ուղարկում են ընդամենը ռեկտորների՞ն: Սրանք, բնական է, իրենց վրայով են կարել տալիս օրենքը: Նախանցյալ հինգշաբթի հանդիպել եմ նախարարին, աղմկել եմ` ուր է օրենքի նախագիծը: Իմ ներկայությամբ զանգահարեց, պահանջեց, որ տեղադրեն նախարարության կայքէջում: Հիմա արդեն դրված է»,- ասաց Էդուարդ Մանուկյանը` ի դեպ ընդգծելով, որ «Սասնա ծռերի» համակիրներից է ու խնդրելով` իրեն ներկայացնելիս անպայման նշել դա: 

Իսկ  ինչո՞վ «Բարձրագույն կրթության մասին» օրենքը չի նպաստելու բուհերի ինքնակառավարմանը: Մեր զրուցակիցն այն կարծիքին է, որ որպեսզի բուհը լինի ինքնակառավարվող, այդ գործին պետք է մասնակցի աշխատակազմը` արհմիության միջոցով, ինչը պետք է ամրագրվի օրենքում: Առհասարակ, արհմիությունների ակտիվ գործունեությունը Մանուկյանը չափազանց կարեւոր է համարում: «Ամեն դեպքում արհմիությունը պետք է աշխատի, որ ժողովուրդն արհմիության միջոցով մասնակցի կառավարմանը: Դա է մեր երկրի փրկությունը»,- նշեց նա:

Պրոֆեսորի հաջորդ դիտարկումը վերաբերում է բուհերի կառավարման խորհուրդներին: Նա կարծում է, որ նոր օրենքով ոչ թե պետք է փոփոխվեր դրանց ձեւավորման սկզբունքը, այլ ընդհանրապես պետք է դադարեցվեր այդ խորհուրդների գործունեությունը: Էդուարդ Մանուկյանը նկատում է, որ բուհերն ունեն գիտական խորհուրդ, թղթի վրա կա նաեւ Մեծ խորհուրդ, որին էլ, ի տարբերություն կառավարման խորհրդի, պետք է վերապահել ռեկտորի ընտրության, նրա հաշվետվությունները հաստատելու լիազորությունները: 

«Կառավարման խորհրդում ընդգրկված պրոֆեսորադասախոսական կազմը գիտխորհրդից է: Գիտխորհուրդն ինքը մեծ մասով ընտրված չէ: Կառավարության ներկայացուցիչները նշանակված են: Ինչպե՞ս կարող է չընտրված մարդը ռեկտոր ընտրել: Դա կեղծ ընտրություն է: Այսօր ուսխորհուրդներում, որպես կանոն, փողոցի գյադեք են հավաքված ու այդ գյադեքը կառավարման խորհրդի կազմում մասնակցում են ինստիտուտի կառավարման գործին: Ինչի՞ է պետք այս կառավարման խորհուրդը: Որ հե՞շտ կառավարելի լինի բուհը: Ո՞ւմ կողմից: Բայց չէ՞ որ դա պիտի լինի ինքնակառավարման խորհուրդ, ոչ թե կառավարման»,- հարցեր առաջ քաշեց Էդուարդ Մանուկյանը:

Նրա երրորդ եւ վերջին առաջարկը վերաբերում է բարձրագույն ուսումնական հաստատության ֆինանսական կյանքի թափանցիկությանը: «Ամենակարեւորը, որից սարսափում են բոլորը, դա է»,- փաստում է դասախոսը: Նա համոզված է, բուհերի հաստիքացուցակը, դրանց դրույքաչափերն ու քանակը պետք է օրենքի պահանջով հրապարակային ու հասանելի լինեն, որպեսզի բուհի աշխատակիցները տեսնեն, գնահատեն ու հարկ եղած դեպքում ընդվզեն անարդարության դեմ, մանավանդ որ փորձը ցույց է տալիս, որ դասախոսն իր բարդագույն աշխատանքի դիմաց կարող է վճարվել ընդամենը 100 հազար դրամի չափ, իսկ ինչ-որ անհասկանալի հաստիք զբաղեցնող ու անհասկանալի գործառույթներ ունեցող մեկը` 300 հազար:

Հայաստանի ազգային պոլիտեխնիկական համալսարանի պրոֆեսորը վերոնշյալ այս առաջարկները, գրավոր տեսքի բերած, ներկայացրել է թե ԿԳ նախարարություն, թե կառավարություն եւ թե Հանրային խորհուրդ:

ՀՀ կրթության եւ գիտության նախարար Լեւոն Մկրտչյանից հետաքրքրվեցինք, թե «Բարձրագույն կրթության մասին» օրենքի նախագիծը հանրային ինչ քննարկում է անցել, որովհետեւ դասախոսների շրջանում դրա հետ կապված կան դժգոհություններ:

«Մենք այս օրինագիծը քննարկել ենք ռեկտորատներում եւ տեղադրել ենք կայքում: Օրենքը քննարկելու համար արտագնա մի քանի սեմինարներ են կազմակերպվել, դրա վերաբերյալ իրենց կարծիքը հայտնել են մասնավոր բուհերը: Օրենքի մեկ քննարկում անցկացրեց «Եվրասիա» համալսարանը: Եթե որեւէ տեղ հանրային քննարկում լիներ, մեզ հրավիրեին, մենք կմասնակցեինք: Հիմա էլ նույն փուլն է: Մենք բաց ենք: Այսինքն` բոլոր այն համալսարանները, որոնք ուզում են, կարող են քննարկել եւ դիտողությունները մեզ ուղարկել, կամ որեւէ տեղ հինգ դասախոս թող հավաքվեն, մեզ հրավիրեն: Մերոնք սովոր են, որ ձեւական երեք-չորս քննարկում անենք, ասենք` հանրային քննարկում է անցել»,- պատասխանեց նախարարը` հավելելով.

«Եթե նայեք նախնական տարբերակը եւ այն, որ հիմա դրված է կայքում, երեւի մոտ 30-40 տոկոս փոփոխություն կա եւ հիմնականում մեր մասնագետների դիտողության հիման վրա: Այսինքն մենք իսկապես պատրաստ ենք, ուզում ենք լավ արդյունք ստանալ»: Լեւոն Մկրտչյանը նաեւ ընդգծեց, որ օրինագծի ամենաթույլ հատվածը ֆինանսական բլոկն է, եւ գնահատելի կլինի, եթե լուծումներ առաջարկվեն ֆինանսական հոսքերի կառավարման, անկախության առումով: