ԱԺ նախագահի պաշտոնից եւ ՀՀԿ-ից իմ հեռանալու պատճառը այլ է եղել. Տիգրան Թորոսյան

ՀՀԿ նախկին փոխնախագահ եւ ԱԺ նախկին նախագահ Տիգրան Թորոսյանը դասախոսելու է հրավիրվել Անդրանիկ Մարգարյանի անվան քաղաքական դպրոցում:

Սա հետաքրքիր փաստ է այն առումով, որ նա 2008 թ. հրաժարվեց թե՛ այդ պաշտոնից, եւ թե՛ ՀՀԿ-ի անդամակցությունից: ԱԺ նախագահի պաշտոնը Սերժ Սարգսյանը պետք է տար Հովիկ Աբրահամյանին, որը հետաքրքիր զուգադիպությամբ անցած շաբաթ հեռացավ ՀՀԿ-ից՝ պաշտոնն ու կուսակցությունում դերակատարումը կորցնելու պատճառով: Այս հանգամանքը Տիգրան Թորոսյանի հետ զրուցելու առիթ հանդիսացավ:

- Պարոն Թորոսյան, դուք փաստորեն հրավիրվել եք դասախոսելու ՀՀԿ-ի քաղաքական դպրոցում:

- Կարծում եմ, լրագրողական շրջանակներում մի փոքր թյուրըմբռնում է առաջացել, թեեւ պարոն Աշոտյանն ամեն ինչ ճիշտ է ներկայացրել: Իսկապես, անցած տարեվերջին ինձ հրավիրել էին ՀՀԿ-ի քաղաքական դպրոցում դասախոսություն կարդալու ԼՂ խնդրի եւ ընդհանրապես հակամարտությունների կարգավորման վերաբերյալ: Բայց խոսքը մեկ դասախոսության մասին է, այլ ոչ թե այնտեղ աշխատելու: Ուրախ եմ, որ գնահատվել է տեւական մասնագիտական աշխատանքը, որի արդյունքում տպագրվել են երեք մենագրություններ եւ բազմաթիվ գիտական հոդվածներ հայաստանյան եւ օտարերկրյա հեղինակավոր գիտական հանդեսներում: Ուրախ եմ նաեւ, որ ունկնդիրները, որոնց մի մասը վաղը Հայաստանի քաղաքական կյանքում կարող է կարեւոր դերակատարություն ունենալ, անկեղծ հետաքրքրությամբ էին մասնակցում դասախոսությանը: Կարծում եմ ՀՀ առջեւ ծառացած խնդիրների լուծման տեսակետից կրթությունն ու գիտությունն ունեն բացառիկ նշանակություն եւ հետագայում էլ կարձագանքեմ դրան աջակցող ցանկացած նախաձեռնության:   

- Իսկ դուք քաղաքականություն վերադառնալու ցանկություն չունե՞ք:

- Դրա համար չափազանց լուրջ պատճառ պետք է լինի: Այն, ինչով զբաղված եմ վերջին մի քանի տարիներին, ինձ գոհացնում է՝ եւ հետաքրքիր է, եւ կարեւոր: Խոսքը վերջին 4-5 տարիներին Բրյուսովի անվան լեզվահասարակագիտական համալսարանում քաղաքագիտության ոլորտում գիտակրթական ծրագրի իրականացմանն է վերաբերում, որն ապահովում է միջազգայնորեն մրցունակ եւ բակալավրիատի, եւ մագիստրոսական, եւ ասպիրանտական կրթություն, համապատասխան գիտական հանդեսի հրապարակում՝ առաջիկայում միջազգային հայտնի շտեմարաններում ընդգրկվելու հեռանկարով, եւ այլն: Ստեղծվել է ակտիվ միջազգային համագործակցություն, մի շարք երկրների բարձրակարգ մասնագետներ են մասնակցում թե՛ հանդեսի հրատարակման աշխատանքներին, թե կրթական ծրագրերի զարգացմանը: Արդեն ունենք ասպիրանտներ, որոնց թեկնածուական ատենախոսությունների պաշտպանությունը կիրականացվի երկակի աստիճանաշնորհման սկզբունքով՝ Գերմանիայի լավագույն համալսարանների հետ: Հնարավորություններ կան մագիստրատուրայի լավագույն ուսանողներին միջազգային համագործակցության շրջանակներում ընդգրկելու համար, կան բազմաթիվ այլ նպատակներ ու ծրագրեր: Այնպես որ, հետագայում այդ ամենով չզբաղվելու որեւէ պատճառ չեմ տեսնում:

- Իսկ ինչպե՞ս եք գնահատում ԼՂՀ խնդրի կարգավորման այս փուլը, բանակցությունները: Հայկական կողմի համար ինչպիսի՞ իրավիճակ է ստեղծվել:

- Դժբախտաբար, Հայաստանի քաղաքական կյանքում շատ բաներ, իսկ վերջին շրջանում հատկապես ԼՂՀ խնդիրը, բանահյուսության կամ շահարկումների մակարդակի վրա է: Շատ հաճախ խոսում են մարդիկ, որոնք որեւէ պատկերացում չունեն ոչ խնդրի մասին, ոչ հեռանկարների, ոչ էլ՝ թե ինչպես կարելի է այն լուծել: Մինչդեռ ցանկալի է, որ այսօր ավելի գրագետ լինեն քննարկումները, կատարվի լուրջ մասնագիտական աշխատանք, եւ որ դրանք զերծ լինեն քաղաքական շահարկումներից: Ինչ վերաբերում է բանակցություններին, ապա ապրիլյան պատերազմից հետո հայկական կողմերի դիրքորոշումների կոշտացումը լիովին համարժեք է ստեղծված իրավիճակին: Կարծում եմ՝ այն է՛լ ավելի կկոշտանա, որովհետեւ հայկական կողմերը բոլոր իրավական եւ քաղաքական հիմքերն ունեն էլ ավելի կոշտացնելու իրենց դիրքորոշումները: Օրինակ, փոխզիջումների հարցով: Տեղին կլինի հիշեցնել թե՛ մյուս կողմին, թե՛ միջնորդներին, որ հայկական կողմերը մի քանի կարեւոր զիջումներ արդեն արել են՝ ԼՂՀ-ն համաձայնել է, որ այս փուլում Հայաստանն ուղիղ հանդիպումներ ունենա Բաքվի հետ, որ ԼՂՀ-ն լինի անկախ պետություն, թեեւ կարող էր միջազգային իրավունքի նորմերին միանգամայն համահունչ որոշել միանալ Հայաստանին, խոսել նոր հանրաքվեի մասին, թեեւ իրականացվածը միանգամայն անթերի էր: Հետեւաբար այսօր պետք է քննարկվի Ադրբեջանի զիջումների հարցը: Իհարկե, միջնորդներն էլ ունեն իրենց շահերը, եւ ՌԴ-ն առաջարկում է այնպիսի մոտեցումներ, որոնք չեն նպաստի այն բանին, որ Հայաստանը կամ Ադրբեջանը հեռանան, ինչպես Վրաստանը, քանի որ որեւէ մեկի կորուստը ՌԴ-ի համար Հարավային Կովկասի կորուստը կլինի: ՌԴ-ից ոչ թե պետք է նեղանալ, այլ վճռականորեն ներկայացնել մեր ակնկալիքները՝ հիմնված միջազգային իրավունքի վրա: Իսկանդերների հետ կապված հարցի լուծումը դրա վկայությունն է:

- Դուք ասում եք՝ ԼՂՀ կարգավորման ուղղությամբ ՀՀ-ն ճիշտ է անում, որ կոշտացնում է իր դիրքերը, բայց նույն ապրիլյան պատերազմից հետո Վիեննայում ձեռք բերված՝ հակամարտության շփման գծում հետաքննության մեխանիզմների ներդրման պայմանավորվածությունները մինչ օրս չեն իրականացվում: Թող հայկական կողմն ինչքան ուզում է, կոշտացնի իր դիրքորոշումները, ի՞նչ օգուտ, եթե դրանք արդյունք չեն տալիս:

- Հակամարտությունների կարգավորումը բարդ, տասնամյակներ ձգվող գործընթաց է, ՀՀ ազդեցության հնարավորություններն էլ անսահմանափակ չեն: Բայց տեւական, հետեւողական աշխատանքի եւ ավելի ճշգրիտ ձեւակերպումների արդյունքում, վստահ եմ, մի օր արդյունք ենք ունենալու: Առավել եւս, եթե օգտագործվեն աշխարհաքաղաքական նշանակություն ունեցող գործոններ: Հարավային Կովկասում վերջին տարիներին, հատկապես ռուս-վրացական պատերազմից հետո, աշխարհաքաղաքական առումով իրավիճակ է փոխվել, եւ ՀՀ-ի համար շատ ավելի լայն հեռանկարներ են ստեղծվել:

- Ինչպե՞ս եք գնահատում խորհրդարանական կառավարման համակարգի ներդրումը: Հայաստանի համար այս պահին դա ճի՞շտ փոփոխություն էր:

- Ցավոք սրտի, հաճախ մարդիկ, ովքեր Հայաստանում Սահմանադրության մասին են խոսում, բացարձակապես պատկերացում և գիտելիքներ չունեն դրա վերաբերյալ: Մյուս կողմից՝ եթե միայն սահմանադրական փոփոխություններով հաջողվեր հետխորհրդային տրանսֆորմացիայի գործընթացում գտնվող իրավիճակն էապես փոխել, խնդիրը շատ հեշտ կլուծվեր: Դա համալիր խնդիր է, որը վերաբերում է ոչ միայն Սահմանադրությանը, այլև քաղաքական մշակույթին, ներքաղաքական կյանքում կիրառվող սկզբունքներին և այլն: 2005թ. կատարված սահմանադրական փոփոխությունները, որոնք գրեթե խորհրդարանական կառավարում էին ենթադրում, կուսակցությունների կողմից չընկալվեցին: Այդ նույն կուսակցություններն այսօր ինչպե՞ս պետք է կարողանան լիարժեքորեն ընկալել և օգտագործել նոր Սահմանադրությունը: Այսօր ՀՀ հիմնական խնդիրը բազմակուսակցական համակարգի չկայացածությունն է:

- Իշխանությունները, վերջերս ել Սերժ Սարգսյանն անձամբ հայտարարեց, որ նոր Սահմանադրությունը նպաստում է քաղաքական դաշտի ու կուսակցությունների կայացմանը:

- Կայանալու համար կուսակցությունները շատ անելիքներ ունեն, և միայն Սահմանադրության փոփոխությամբ նրանք չեն կայանա: Այսօր էլ ակնհայտորեն երևում է, որ կուսակցությունները շատ հաճախ ոչ սկզբունքներ ունեն, ոչ արժեքներ, այլ միայն մեկ նպատակ՝ ընկնել ԱԺ: Եվ այս տարերային միավորումներն ու բաժանումները դրա վառ վկայությունն են: Սա չափազանց լուրջ խնդիր է, բայց ճիշտ աշխատելու դեպքում սահմանադրական փոփոխությունները կարելի է օգտագործել իրավիճակի բարելավման համար:

- Կուսակցությունը, որից հեռացաք, մեծ փոփոխությունների է ենթարկվել, քրեաօլիգարխիկ շատ դեմքեր ընդունեցին: Անցած շաբաթ էլ Հովիկ Աբրահամյանը հեռացավ, որին ԱԺ նախագահ նշանակելու պատճառով դուք հեռացաք այդ պաշտոնից: Հիմա կարծես հակառակ պրոցեսն է գնում: Ինչպե՞ս եք գնահատում այդ զարգացումները:

- Նախ, դա չի եղել իմ հեռանալու պատճառը, եւ ես ընդհանրապես անձերի հետ կապված չեմ այս կամ այն քայլն անում: Կարեւորը երեւույթներն են: Եթե վերջին իրադարձությունները ճիշտ զարգացումներ ունենան, ապա հնարավորություն կլինի դրական արդյունք ակնկալել: Ի վերջո, հասարակությունն ու քաղաքական ուժերն էլ են տարիներ իշխող քաղաքական ուժից նման քայլեր ակնկալել: