Դատապարտյալ երեխաները արդեն մեկ տարի կրթություն չեն ստանում. նրանք կդիմե՞ն Եվրադատարան

Արդարադատության նախարարության «Աբովյան» քրեակատարողական հիմնարկում (ՔԿՀ) իրենց պատիժը կրող անչափահասներն արդեն մեկ տարի զրկված են կրթություն ստանալու իրավունքից: Տեղեկությունն այսօր «Մեդիա կենտրոնում» հայտնեց ՔԿՀ-ներում հասարակական վերահսկողություն իրականացնող հասարակական դիտորդների խմբի անդամ Զառա Հովհաննիսյանը:

«Ցավոք սրտի, ես շատ կոշտ պիտի արտահայտվեմ, որովհետեւ մեր հերթական պլանային այցի ժամանակ հայտնաբերեցինք, որ «Աբովյան» քրեակատարողական հիմնարկում կոպիտ խախտվում է անչափահասների կրթություն ստանալու իրավունքը: Մեկ տարի շարունակ պետությունն ինքը ոտնահարում է այդ իրավունքը: Գոյություն ունի «Հանրակրթության մասին» օրենք, որտեղ գրված է, որ Հայաստանում կրթությունը 12 տարի պարտադիր եւ անվճար է: ...Ցանկացած անձ, որը զրկված է այդ իրավունքից, մոտ ապագայում կարող է դիմել Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարան եւ Հայաստանի դեմ վճիռ ունենալ, որովհետեւ խախտվել է իր հիմնարար իրավունքներից մեկը՝ կրթություն ստանալու իրավունքը»,- ասաց Զառա Հովհաննիսյանը:

Դիտորդների խումբն, ըստ նրա, անհանգստացած է խնդրով եւ կարծում է, որ այն պետք է լուծվի անհապաղ: «Քրեակատարողական հիմնարկները մարդուն ռեաբիլիտացնելու եւ ճիշտ ճանապարհի վրա դնելու համար են ու ոչ թե փակելու եւ նրան տարբեր շփումներից զրկելու: Հիմա ինչպե՞ս ենք մենք պատկերացնում անչափահասների վատ ճանապարհից հետ կանգնելու պրոցեսը, եթե նրանց անգամ կրթությունից ենք զրկում: Եվ փաստորեն, քրեակատարողական հիմնարկը նրանց համար հանդիսանում է փակ տարածք, որտեղ զրկված են տարբեր իրավունքներից, այդ թվում՝ կրթության իրավունքից»,- հավելեց բանախոսը: Դիտորդների այցելության ժամանակ՝ հունվարին, ՔԿՀ-ում եղել է վեց-յոթ անչափահաս դատապարտյալ՝ 8-9-րդ դասարանի կրթության:

Լրագրողների հետ հանդիպմանը մասնակցում էր նաեւ Արդարադատության նախարարության քրեակատարողական վարչության ներկայացուցիչ Գեւորգ Սիմոնյանը: Նա նշեց, որ այսօր արդեն այդ դատապարտյալները երեքն են: Եվ այդ նվազման պատճառով անհրաժեշտություն է առաջացել մշակել ուսուցումը կազմակերպելու այնպիսի մեխանիզմներ, որոնք նախատեսված լինեն փոքրաթիվ երեխաների համար:

«Մենք բավական երկար տարիներ կրթական ծրագրերի մասով համագործակցել ենք կրթության եւ գիտության նախարարության հետ, եւ բոլոր ծրագրերն իրականացվել են, ինչպես մնացած բոլոր դպրոցներում՝ առանց որեւէ տարբերության: Վերջին տարիներին, բարեբախտաբար նկատվել է անչափահաս դատապարտյալների կտրուկ նվազեցում: Պետք է ասել՝ սա այն դեպքն է, որ ավելի ցանկալի կլիներ մենք չունենայինք անչափահաս դատապարտյալ, եւ այդ ծրագիրն ընդհանրապես չիրականացվեր: Բայց միեւնույնն է, թեկուզ մեկ անչափահաս դատապարտյալ լինելու դեպքում պետք է նա օգտվի ուսման հնարավորությունից, այդ իսկ պատճառով քրեակատարողական վարչությունը ակտիվ խորհրդակցություններ է անցկացնում ԿԳ նախարարության գործընկերների հետ»,- ընդգծեց Գեւորգ Սիմոնյանը: Դատապարտյալ աշակերտների հետ դաս անցկացնելու համար մինչեւ այժմ հրավիրվել են Աբովյանի դպրոցներից մեկում աշխատող ուսուցիչները: Դասապրոցեսի կազմակերպման, այցելող մանկավարժների քանակի մասին մանրամասն տեղեկություններ վարչության աշխատակիցը չնշեց:  

Երկու գերատեսչությունները մտադիր են ուսուցման նոր մոդել գտնել, բայց, փաստորեն, այդ փնտրտուքը չի եղել նախկին կարգով դասապրոցես կազմակերպելուն զուգահեռ: Առանց նոր տարբերակ առաջարկելու, մերժվել է հինը ու դատապարտյալ երեխաները կանգնել են փաստի առաջ:

Կրթության եւ գիտության նախարարությունից մեզ չհաջողվեց իմանալ «Ինչու» հարցի պատասխանը: Առհասարակ այս խնդրի վերաբերյալ մեկնաբանություն չստացանք, որովհետեւ համապատասխան վարչության պետը քննարկումների էր մասնակցում:  

Փոխարենը պարզվեց, որ նաեւ նախատեսվում է լուծարել «Աբովյան» քրեակատարողական հիմնարկում գործող ուսումնարանը: Սեպտեմբերից այլեւս չի տրամադրվել սովորաբար պետպատվերով հատկացվող 20 տեղը: Նշված ՔԿՀ-ում պահվում են կանայք եւ անչափահասները: Ուսումնարանում սովորել են հիմնականում կանայք: Կրթության եւ գիտության նախարարության նախնական (արհեստագործական) եւ միջին մասնագիտական կրթության վարչության պետ Արտակ Աղբալյանը, հղում անելով երկու-երեք տարի առաջ իրականացված մոնիտորինգին, նկատեց, որ բացահայտվել են դեպքեր, երբ ասենք չորս տարով դատապարտված կինը ամեն տարի ստացել է որեւէ մասնագիտության դիպլոմ: «Պետությունն ուզում է պետական պատվերը նպատակային օգտագործել»,- ասաց մեր զրուցակիցը: Արդյո՞ք տվյալ կինը իրականում սովորել ու ձեռք է բերել այդ մասնագիտությունները, թե՞ դա պարզապես թղթի վրա է նշվել, Արտակ Աղբալյանը չգիտեր: Նա նշեց, որ ՔԿՀ-ն փակ տարածք է եւ ԿԳ նախարարությունն ազատ ելումուտ չի ունեցել՝ դասապրոցեսի նկատմամբ վերահսկողություն իրականացնելու, հետեւաբար հաշվի են առնվում հաշվետվությունները: Վարչության պետը նաեւ նկատեց, որ պետությունն անձին միայն մեկ անգամ է անվճար մասնագիտական ուսուցման հնարավորություն տալիս:

Ուսումնարանի տարեկան բյուջեն, ինչպես տեղեկացրեց Արտակ Աղբալյանը, 4.5 միլիոն դրամ է: Նպատակ է հետապնդվում այդ գումարով մասնագիտական կրթություն ապահովել ոչ թե 20, այլ 120, գուցեեւ՝ 200 դատապարտյալի համար: Դրա համար ուսուցման տեւողությունը կլինի ոչ թե մեկ տարի, ինչպես մինչեւ այժմ է եղել, այլ կարճաժամկետ՝ 1.5-3 ամիս: Վարչության պետը հաստատում է, որ այդ դեպքում ասենք խոհարարի մասնագիտությունը նախընտրած դատապարտյալները կսովորեն ամբողջ ցիկլից միայն մեկ հատված, օրինակ՝ հրուշակագործություն: Նա, սակայն համոզմունք է հայտնում, որ այդ դեպքում նույնպես ազատության մեջ հայտնվող անձինք կարող են մրցունակ լինել աշխատաշուկայում, ինչպես որ մրցունակ են Զբաղվածության գործակալության պատվերով կազմակերպվող կարճաժամկետ ծրագրին մասնակցող գործազուրկները:

Իսկ թե քրեակատարողական հիմնարկում ինչ որակի ուսուցում է կազմակերպվում եւ արդյո՞ք կանոնավոր կերպով կազմակերպվում է դա, թերեւս այլ ուսումնասիրության առարկա է:

Հ.Գ. Արտակ Աղբալյանը չնշեց, թե լուծարվելու շեմին կանգնած ուսումնարանում որքան մարդ է աշխատում: Նրանք, ամենայն հավանականությամբ, գործազուրկ կդառնան: Քննարկվում է հետագայում ուսուցումը կազմակերպել դրսից մասնագետ հրավիրելու տարբերակով:

Հոդվածը տպագրվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի մարտի 21-ի համարում: