Մոցարտ, Բախ, Պուշկին, Շեքսպիր եւ մյուս օտար արժեքներ՝ հեռո՛ւ մեզնից. ռազմահայրենասիրական

ՀՀ կրթության եւ գիտության նախարարությունը օրենքների եւ նորմատիվ ակտերի նախագծերի հանրային քննարկման համար նախատեսված e-draft կայքում տեղադրել է կառավարության որոշման մի նախագիծ, որը վերնագրված է հետեւյալ կերպ. ««Սովորողների ռազմահայրենասիրական դաստիարակության ռազմավարությանը հավանություն տալու մասին» Հայաստանի Հանրապետության կառավարության որոշում»:

Մի քիչ, իհարկե, վիճելի է, որ մի ինչ-որ ռազմավարության իրականացման արդյունքում սովորողները պետք է սիրեն իրենց հայրենիքը: Պետք է ռազմահայրենասիրական դաստիարակություն անցնեն, որ պատրաստ լինեն զրկանքների, հանուն իրենց հայրենիքի: 

Բայց թողնենք այդ վեճը եւ անդրադառնանք բուն ռազմավարությանը, որը, առայժմ դեռ նախագիծ է: «Սովորողների ռազմահայրենասիրական դաստիարակության իրականացման գործընթացի կայուն զարգացման ապահովումը պայմանավորված է առաջին հերթին ՀՀ առջեւ ծառացած ժամանակակից մարտահրավերներով»,- նշված է նախագծում ու առանձնացված են ներքին եւ արտաքին մարտահրավերները: Արտաքիններից են պատերազմները, շրջափակումը, հարեւան որոշ պետությունների ծավալապաշտական նկրտումները եւ այլն: Բայց կան նաեւ ներքին մարտահրավերներ: Օրինակ՝ հայրենիքի պաշտպանությանը ոչ պատրաստակամ քաղաքացիների առկայությունը, զինվորական ծառայության եւ զինվորականի մասնագիտության հանդեպ անտարբերությունը, արտագաղթը, տնտեսության դանդաղ զարգացումը, թմրամոլությունը եւ այլն:

Բայց նշված մարտահրավերներից մեկը առանձնապես ուշագրավ է: Այն ձեւակերպված է այսպես. «օտար մշակութային արժեքներին հաղորդակից լինելու տենդենցը»: Նախ՝ «տենդեցը» օտարալեզու բառ է եւ ունի հայկական համարժեք՝ «միտում», եւ նախագծի «օտար մշակութային արժեքները» մերժող հեղինակները պետք է որ իմանային դա: Բայց ավելի կարեւոր է, թե ինչ նկատի ունեն նախագծի հեղինակները «օտար մշակութային արժեքներ» ասելով: Արդյո՞ք դա նշանակում է, որ ռազմահայրենասիրական դաստիարակություն անցած մեր սովորողները պետք է չլսեն Մոցարտ ու Բախ, չկարդան Պուշկին ու Շեքսպիր, չդիտեն Գոյայի ու Վան Գոգի կտավները: Ո՞վ է որոշելու, թե որն է «օտար մշակույթի արժեք»:

Ռազմավարության նախագծում նկարագրված են նաեւ քայլեր, թե ինչպես պետք է երիտասարդները ստանան ռազմահայրենասիրական դաստիարակություն: Օրինակ այսպես. «Ընտանիքի օրվա կապակցությամբ համայնքի եկեղեցիներում բարձր դասարանների աշակերտների մասնակցությամբ «Եկեղեցի եւ ընտանիք», «Հայ ընտանիքը որպես հոգեւոր-ազգային արժեքների պահապան եւ ժառանգորդ» խորագրով զրույց-քննարկումների իրականացում հոգեւոր հովիվի հետ»:

Այսպիսի արտահայտություններից ակնհայտ է դառնում, որ նախագծի հեղինակները պարզապես ինչ-որ նախադասություններ են գրել իրար հետեւից, որոնք ծնվել են երեկոյան թեյ խմելիս: Որեւէ կասկած չկա, որ եթե այս նախագիծը դառնա պաշտոնական փաստաթուղթ, ապա արժանանալու է հարյուրավոր այլ ռազմավարությունների ճակատագրին՝ մեծ աղմուկով ու շնորհանդեսներով ընդունվելու եւ մոռացվելու է:

Իսկ պարզ տրամաբանությունը հուշում է, որ մարդիկ սիրում են իրենց հայրենիքը եւ պատրաստ են զրկանքների ու զոհողությունների առանց որեւէ ռազմավարության ու ռազմահայրենասիրական դաստիարակության: Իշխանության հիմնական գործառույթը այն է, որ մարդիկ հանկարծ չսկսեն ատել իրենց հայրենիքը հենց այդ իշխանությունների պատճառով: Եթե իշխանությունը, օգտվելով մարդկանց ընչազրկությունից, ընտրակաշառքներով անընդհատ վերարտադրվում է, ապա մեծ է հավանականությունը, որ մարդիկ կսկսեն ատել այն հայրենիքը, որը ուզուրպացրել է այդ իշխանությունը: Եթե իշխանությունը մի խումբ մարդկանց ձեռքում է կենտրոնացնում երկրի տնտեսական ողջ ռեսուրսը եւ բնակչության մի մեծ մասին զրկում ազնվորեն փող վաստակելու հնարավորությունից, ապա շատ մեծ հավանականությունը, որ մարդիկ կթողնեն ու կհեռանան իրենց հայրենիքից: Եթե չկարողանան արդարություն գտնել հայրենի դատարաններում, ապա որեւէ ռազմավարություն չի կարող նրանց ստիպել հանուն հայրենիքի մարտնչել: Այլ կերպ ասած, կոնվեյերային սկզբունքով շաբաթը մեկ ռազմավարություններ գրելու փոխարեն, թերեւս ավելի արդյունավետ կլինի հայրենիքի նկատմամբ սերը ոչ թե արհեստականորեն դաստիարակել, այլ այնպես անել, որ դա լինի բնական ու տրամաբանական: