Ռուս-թուրքական ատոմակայան՝ ընդդեմ Հայաստանի

Ռուս-թուրքական հարաբերությունները, որոնք մի երկու տարի առաջ ակնհայտ թշնամական էին, հիմա ջերմանում են աննկարագրելի տեմպերով: Պաշտոնապես թերեւս չի հայտարարվել, թե ինչ բնույթի են այդ հարաբերությունները՝ բարեկամակա՞ն, ռազմավարակա՞ն, գործընկերայի՞ն, թե ինչ, սակայն վերջին օրերի իրադարձությունները ցույց են տալիս, որ ռուս-թուրքական հարաբերությունները արդեն ջերմ բարեկամական, գործընկերային եւ ընդգծված ռազմավարական են: Դրա ամենավառ ապացույցը Ակկույու ատոմակայանի կառուցման ծրագրի մեկնարկն է: Այն տրվեց օրերս ՌԴ եւ Թուրքիայի նախագահներ Պուտինի եւ Էրդողանի մասնակցությամբ:

Որքանով է դա բխում Հայաստանի շահերից: Թերեւս անվիճելի է, որ ունենալ, մեղմ ասած, ոչ բարեկամ հարեւան, որը այս ձեռնարկի արդյունքում կհամալրի միջուկային տեխնոլոգիաներին տիրապետող երկրների շարքը, մեզ համար ամենեւին ձեռնտու չէ: Անշուշտ, այնպես չէ, որ տիրապետելով միջուկային տեխնոլոգիաների, Թուրքիան անմիջապես ձեռնամուխ է լինելու միջուկային զենքի ստեղծմանը եւ այն կիրառելու է Հայաստանի դեմ: Ոչ իհարկե: Սակայն տիրապետելով միջուկային տեխնոլոգիաներին, այդ երկրի կարգավիճակը էականորեն բարձրանում է: Դա մի ամբողջ ենթակառուցվածք է, որը թույլ է տալու Թուրքիային գիտության նոր ճյուղի հիմք դնել, որն էլ իր հերթին տեխնոլոգիական նոր հնարավորություններ է ստեղծելու տնտեսության համար: Դա, իհարկե, երկարատեւ գործընթաց է, բայց օրերս հենց այդ գործընթացի հիմքն է դրվել:

Թվում է, թե այստեղ ոչ մի տարօրինակ բան չկա, Ռուսաստանն ու Թուրքիան իրենք են որոշում, թե ինչպես համագործակցեն, համարել են, որ դա փոխշահավետ համագործակցություն է եւ ատոմակայան են կառուցում: Ու որքան էլ դա մեզ մոտ խանդ կամ նախանձ առաջացնի, ըստ էության մեր գործը չէ: Բայց դա միայն թվում է: Խնդիրը զգացմունքային չէ: Այդ ամենին նայենք չոր հաշվարկների տեսանկյունից:

Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի միջուկային համագործակցությունը դժվար է անվանել տնտեսական: Շատ դժվար: Սա շատ ավելի քաղաքական համագործակցություն է: Եվ այդ մասին խոսում են հենց Ռուսաստանում: Ռուսաստանի էներգետիկայի պրոբլեմների ինստիտուտը խստորեն քննադատել է այս գործարքը: Ըստ ինստիտուտի մասնագետների, Թուրքիան այս գործարքի համար ոչ մի ֆինանսական պարտավորություն չի ստանձնում: Այսինքն, ամբողջ ներդրումը՝ մոտ 20 միլիարդ դոլար, իրականացվելու է Ռուսաստանի բյուջեի հաշվին: Բացի այդ, Թուրքիան որեւէ պարտավորություն չի ստանձնել բարձրավոլտ հաղորդագծեր կառուցելու, որոնցով նոր ատոմակայանի արտադրած էլէներգիան պետք է տեղափոխվի: Ռուսները պարտավորություն են ստանձնել, որ թուրք ապագա մասնագետներին, որոնք պետք է շահագործեն ատոմակայանը, անվճար են ուսուցանելու: Համաձայնագրում չկա կետ, որի համաձայն՝ հետագայում թուրքերը չեն կարող ազգայնացնել ատոմակայանը եւ ռուսներին դուրս հրավիրեն այնտեղից: Էլեկտրաէներգիայի սակագինը ֆիքսված է 25 տարվա համար, եւ այնտեղ հաշվի առնված չէ դոլարի ինֆլյացիան, որ տեղի կունենա այդ 25 տարիների ընթացքում:       

Այլ կերպ ասած, զուտ տնտեսական, կամ, այսպես ասենք՝ բիզնեսի տեսանկյունից Ռուսաստանը դիմել է շատ մեծ ռիսկերի: Նման պայմաններով, նման քաղաքական անկայուն երկրում, որտեղ քաղաքական կուրսի հաճախակի ու կտրուկ փոփոխություններ են լինում, 20 միլիարդ դոլար ներդնելը եւ միջուկային տեխնոլոգիաներ նվիրելը անհնար է «տնտեսական նպատակահարմարություն» համարել: Իսկ դա նշանակում է, որ գործ ունենք զուտ քաղաքական գործարքի հետ, որի մեջ կա տնտեսական մի փոքր բաղադրիչ:

Եվ եթե այդ ֆոնի վրա դիտարկում ենք այն, թե ինչ մոտեցում դրսեւորեց նույն Ռուսաստանը Հայաստանի պարագայում, մեղմ ասած, տխուր եզրահանգումների ենք գալիս: Թուրքիայում ատոմակայան կառուցելու մտադրության մասին առաջին անգամ պաշտոնապես հայտարարվել է 2010 թվականին: Հայաստանում նոր ատոմակայան կառուցելու մասին հայտարարությունները հնչել են դեռ 2006-2007 թվականներին, եւ առանց ասելու էր հասկանալի էր, որ դա պետք է լինի ռուսական ներդրումների շնորհիվ: Ընդամենը 8 տարում Թուրքիայում փաստորեն ֆիզիկապես սկսվեց ատոմակայանի կառուցումը, իսկ Հայաստանում նույնիսկ նախագիծը դեռ չկա ու ծանրակշիռ փաստ էլ չկա, թե երբեւէ նոր ատոմակայան կկառուցվի: 

Բացի այդ, արդեն երկրորդ տարին անընդմեջ Հայաստանի տնտեսության մեջ ռուսական ներդրումների զուտ ներհոսքը բացասական է: Այսինքն, նախկինում իրականացված ռուսական ներդրումներից ստացված եկամուտը ավելի շատ է արտահոսում Հայաստանից, քան նոր ներդրումներ են գալիս:

Հաշվի առնելով հայ-թուրքական հարաբերությունների բնույթն ու բովանդակությունը, այդ երկրի սերտ հարաբերությունները մեզ հետ պատերազմող Ադրբեջանի հետ, Ռուսաստանի այսպիսի պահվածքը, մեղմ ասած, տարակուսելի է: Դիվանագիտական լեզվով ասած՝ ոչ հավասարակշռված: Իսկ ոչ դիվանագիտական լեզվով՝ սա Հայաստանի շահերի դեմ ուղղված գործարք է, կամ առնվազն մի գործարք, որը անտեսում է Հայաստանի շահերը եւ միակողմանիորեն աջակցում է մեր երկրի նկատմամբ ակնհայտ ոչ բարեկամական տրամադրվածություն ունեցող երկրին:

Այս «ոչ հավասարակշռված» իրավիճակի սրությունը ավելի է ընդգծվում, երբ հաշվի ենք առնում, որ տարիներ շարունակ Ռուսաստանը չափազանց խանդոտ է վերաբերվել Հայաստանի՝ այլ երկրների հետ խորը հարաբերություններ ունենալու ծրագրերին եւ օգտագործելով իր հնարավորությունները, հետեւողականորեն տապալել է դրանք: Օրինակ մեր հարեւան Իրանի հետ Հայաստանի գրեթե բոլոր էներգետիկ պրոյեկտները տապալվել են, Հայաստանը հանուն Ռուսաստանի հիմնադրած ԵՏՄ-ի՝ վերջին պահին հրաժարվեց Եվրամիության հետ խորը ու համապարփակ ասոցացման ծրագրից եւ այլն: Ու հիմա կրկին անգամ կանգնած ենք մի փաստի առաջ, երբ մեր միակ ռազմավարական գործընկերը համարվող Ռուսաստանը մեր շահերին դեմ գործողություն է անում: Բայց եթե անկեղծ լինենք, հենց մենք ենք «վաստակել» մեր նկատմամբ այդպիսի վերաբերմունքը եւ ուրիշներին մեղադրելու իրավունք չունենք:

Տպագրվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի ապրիլի 7-ի համարում:

Տպել
2240 դիտում

ՀԱՊԿ ԽՎ աշնանային նիստը տեղի կունենա Երևանում

Զելենսկին հայտարարեց Վերին Ռադան ցրելու և երկրում արտահերթ խորհրդարանական ընտրություններ անցկացնելու մասին

Արայիկ Հարությունյանը կմասնակցի 2020թ.-ին հանրապետությունում կայանալիք նախագահական ընտրություններին

ԲԴԽ նախագահ Գագիկ Հարությունյանին չեն թույլատրում դուրս գալ շենքից

ՄԻՊ-ը, Մակունցն ու Վարդանյանը ժամանեցին կառավարություն. խորհրդակցություն տեղի կունենա

Դատական համակարգի որոշումները խորապես անվստահելի են հանրության համար․ վարչապետը սկսեց իր ուղերձը (ուղիղ)

Քոչարյանին ազատ արձակած դատավորը 2014-ին 83 մլն դրամի անշարժ եւ շարժական գույք է նվիրատվություն ստացել

Եղեգնաձորում այս պահին ամեն բան հանդարտ է, քաղաքացիները խաղաղ իրացնում են իրենց իրավունքը. Թեւոսյան

Վարչապետը չէ, որ իրացնում է իր իրավունքը, սա ժողովրդի կամքն ու ցանկությունն է

Փաստաբան Էրիկ Ալեքսանյանին չթույլատրեցին դատարանից վերցնել Արմեն Գեւորգյանի գործով որոշումը. նա կդիմի գլխավոր դատախազին

Խոսակցությունը, թե սա սահմանադրական կարգի տապալում է, իրականությանը չի համապատասխանում. Նազելի Բաղդասարյան

Հենց նոր հեռախոսազրույց ունեցա Մեծի Տանն Կիլիկիո կաթողիկոս Արամ Ա-ի հետ. Նիկոլ Փաշինյան

Դատարանները 1 տարի ունեին ինքնամաքրման համար, բայց դա չեղավ. Լենա Նազարյան

Ռոբերտը ոչ թե մարդասպան է, այլ հայասպան ու ցեղասպան (տեսանյութ)

ԲՀԿ-ն հորդորում է վարչապետին չեղարկել իր կոչը և չխոչընդոտել դատարանների գործունեությունը

Ականատեսների պնդմամբ՝ դատարանի աշխատակիցն է կոտրել դատարանի պատուհանի ապակին

Քաղաքացիներն արգելել են դատավոր Գնել Զաքարյանի մուտքը Լոռու մարզի ընդհանուր իրավասության դատարան

Խորը մտահոգությամբ ենք հետևում ՀՀ-ում ստեղծված իրավիճակին. Գարեգին Բ-ի ուղերձը

Մենք արժանի ենք ունենալու նոր որակներով և առաքելությամբ օժտված դատարաններ. ԲԴԽ անդամ

Սահմանադրական դատարանի մուտքի դիմաց ծնունդ են նշում (լուսանկարներ)