Ռուս-թուրքական ատոմակայան՝ ընդդեմ Հայաստանի

Ռուս-թուրքական հարաբերությունները, որոնք մի երկու տարի առաջ ակնհայտ թշնամական էին, հիմա ջերմանում են աննկարագրելի տեմպերով: Պաշտոնապես թերեւս չի հայտարարվել, թե ինչ բնույթի են այդ հարաբերությունները՝ բարեկամակա՞ն, ռազմավարակա՞ն, գործընկերայի՞ն, թե ինչ, սակայն վերջին օրերի իրադարձությունները ցույց են տալիս, որ ռուս-թուրքական հարաբերությունները արդեն ջերմ բարեկամական, գործընկերային եւ ընդգծված ռազմավարական են: Դրա ամենավառ ապացույցը Ակկույու ատոմակայանի կառուցման ծրագրի մեկնարկն է: Այն տրվեց օրերս ՌԴ եւ Թուրքիայի նախագահներ Պուտինի եւ Էրդողանի մասնակցությամբ:

Որքանով է դա բխում Հայաստանի շահերից: Թերեւս անվիճելի է, որ ունենալ, մեղմ ասած, ոչ բարեկամ հարեւան, որը այս ձեռնարկի արդյունքում կհամալրի միջուկային տեխնոլոգիաներին տիրապետող երկրների շարքը, մեզ համար ամենեւին ձեռնտու չէ: Անշուշտ, այնպես չէ, որ տիրապետելով միջուկային տեխնոլոգիաների, Թուրքիան անմիջապես ձեռնամուխ է լինելու միջուկային զենքի ստեղծմանը եւ այն կիրառելու է Հայաստանի դեմ: Ոչ իհարկե: Սակայն տիրապետելով միջուկային տեխնոլոգիաներին, այդ երկրի կարգավիճակը էականորեն բարձրանում է: Դա մի ամբողջ ենթակառուցվածք է, որը թույլ է տալու Թուրքիային գիտության նոր ճյուղի հիմք դնել, որն էլ իր հերթին տեխնոլոգիական նոր հնարավորություններ է ստեղծելու տնտեսության համար: Դա, իհարկե, երկարատեւ գործընթաց է, բայց օրերս հենց այդ գործընթացի հիմքն է դրվել:

Թվում է, թե այստեղ ոչ մի տարօրինակ բան չկա, Ռուսաստանն ու Թուրքիան իրենք են որոշում, թե ինչպես համագործակցեն, համարել են, որ դա փոխշահավետ համագործակցություն է եւ ատոմակայան են կառուցում: Ու որքան էլ դա մեզ մոտ խանդ կամ նախանձ առաջացնի, ըստ էության մեր գործը չէ: Բայց դա միայն թվում է: Խնդիրը զգացմունքային չէ: Այդ ամենին նայենք չոր հաշվարկների տեսանկյունից:

Ռուսաստանի եւ Թուրքիայի միջուկային համագործակցությունը դժվար է անվանել տնտեսական: Շատ դժվար: Սա շատ ավելի քաղաքական համագործակցություն է: Եվ այդ մասին խոսում են հենց Ռուսաստանում: Ռուսաստանի էներգետիկայի պրոբլեմների ինստիտուտը խստորեն քննադատել է այս գործարքը: Ըստ ինստիտուտի մասնագետների, Թուրքիան այս գործարքի համար ոչ մի ֆինանսական պարտավորություն չի ստանձնում: Այսինքն, ամբողջ ներդրումը՝ մոտ 20 միլիարդ դոլար, իրականացվելու է Ռուսաստանի բյուջեի հաշվին: Բացի այդ, Թուրքիան որեւէ պարտավորություն չի ստանձնել բարձրավոլտ հաղորդագծեր կառուցելու, որոնցով նոր ատոմակայանի արտադրած էլէներգիան պետք է տեղափոխվի: Ռուսները պարտավորություն են ստանձնել, որ թուրք ապագա մասնագետներին, որոնք պետք է շահագործեն ատոմակայանը, անվճար են ուսուցանելու: Համաձայնագրում չկա կետ, որի համաձայն՝ հետագայում թուրքերը չեն կարող ազգայնացնել ատոմակայանը եւ ռուսներին դուրս հրավիրեն այնտեղից: Էլեկտրաէներգիայի սակագինը ֆիքսված է 25 տարվա համար, եւ այնտեղ հաշվի առնված չէ դոլարի ինֆլյացիան, որ տեղի կունենա այդ 25 տարիների ընթացքում:       

Այլ կերպ ասած, զուտ տնտեսական, կամ, այսպես ասենք՝ բիզնեսի տեսանկյունից Ռուսաստանը դիմել է շատ մեծ ռիսկերի: Նման պայմաններով, նման քաղաքական անկայուն երկրում, որտեղ քաղաքական կուրսի հաճախակի ու կտրուկ փոփոխություններ են լինում, 20 միլիարդ դոլար ներդնելը եւ միջուկային տեխնոլոգիաներ նվիրելը անհնար է «տնտեսական նպատակահարմարություն» համարել: Իսկ դա նշանակում է, որ գործ ունենք զուտ քաղաքական գործարքի հետ, որի մեջ կա տնտեսական մի փոքր բաղադրիչ:

Եվ եթե այդ ֆոնի վրա դիտարկում ենք այն, թե ինչ մոտեցում դրսեւորեց նույն Ռուսաստանը Հայաստանի պարագայում, մեղմ ասած, տխուր եզրահանգումների ենք գալիս: Թուրքիայում ատոմակայան կառուցելու մտադրության մասին առաջին անգամ պաշտոնապես հայտարարվել է 2010 թվականին: Հայաստանում նոր ատոմակայան կառուցելու մասին հայտարարությունները հնչել են դեռ 2006-2007 թվականներին, եւ առանց ասելու էր հասկանալի էր, որ դա պետք է լինի ռուսական ներդրումների շնորհիվ: Ընդամենը 8 տարում Թուրքիայում փաստորեն ֆիզիկապես սկսվեց ատոմակայանի կառուցումը, իսկ Հայաստանում նույնիսկ նախագիծը դեռ չկա ու ծանրակշիռ փաստ էլ չկա, թե երբեւէ նոր ատոմակայան կկառուցվի: 

Բացի այդ, արդեն երկրորդ տարին անընդմեջ Հայաստանի տնտեսության մեջ ռուսական ներդրումների զուտ ներհոսքը բացասական է: Այսինքն, նախկինում իրականացված ռուսական ներդրումներից ստացված եկամուտը ավելի շատ է արտահոսում Հայաստանից, քան նոր ներդրումներ են գալիս:

Հաշվի առնելով հայ-թուրքական հարաբերությունների բնույթն ու բովանդակությունը, այդ երկրի սերտ հարաբերությունները մեզ հետ պատերազմող Ադրբեջանի հետ, Ռուսաստանի այսպիսի պահվածքը, մեղմ ասած, տարակուսելի է: Դիվանագիտական լեզվով ասած՝ ոչ հավասարակշռված: Իսկ ոչ դիվանագիտական լեզվով՝ սա Հայաստանի շահերի դեմ ուղղված գործարք է, կամ առնվազն մի գործարք, որը անտեսում է Հայաստանի շահերը եւ միակողմանիորեն աջակցում է մեր երկրի նկատմամբ ակնհայտ ոչ բարեկամական տրամադրվածություն ունեցող երկրին:

Այս «ոչ հավասարակշռված» իրավիճակի սրությունը ավելի է ընդգծվում, երբ հաշվի ենք առնում, որ տարիներ շարունակ Ռուսաստանը չափազանց խանդոտ է վերաբերվել Հայաստանի՝ այլ երկրների հետ խորը հարաբերություններ ունենալու ծրագրերին եւ օգտագործելով իր հնարավորությունները, հետեւողականորեն տապալել է դրանք: Օրինակ մեր հարեւան Իրանի հետ Հայաստանի գրեթե բոլոր էներգետիկ պրոյեկտները տապալվել են, Հայաստանը հանուն Ռուսաստանի հիմնադրած ԵՏՄ-ի՝ վերջին պահին հրաժարվեց Եվրամիության հետ խորը ու համապարփակ ասոցացման ծրագրից եւ այլն: Ու հիմա կրկին անգամ կանգնած ենք մի փաստի առաջ, երբ մեր միակ ռազմավարական գործընկերը համարվող Ռուսաստանը մեր շահերին դեմ գործողություն է անում: Բայց եթե անկեղծ լինենք, հենց մենք ենք «վաստակել» մեր նկատմամբ այդպիսի վերաբերմունքը եւ ուրիշներին մեղադրելու իրավունք չունենք:

Տպագրվել է «Հայկական ժամանակ» օրաթերթի ապրիլի 7-ի համարում:

Տպել
2044 դիտում

2018-ին բացահայտված հանցագործությունների դեպքերով պետությանը պատճառվել է 84.8 մլրդ դրամի վնաս

Շոկային պարտությունից հետո «Արսենալը» պետք է փորձի դուրս չմնալ Եվրոպա լիգայից

«Մենք ստացանք մեր լուծումը». ռեստորանատերերի խնդիրը կառավարությունը կարգավորեց

Ն. Փաշինյանը և ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահները կարևորել են հրադադարի ռեժիմի պահպանման իրականացումը

Արմավիրի քաղաքապետարանը սկսում է քաղաքը մեքենաների թափքերից մաքրելու ծրագիր

Թաեքվոնդոյի ֆեդերացիայի նախագահի ընտրությունները կրկին հետաձգվել են

Արամ Խաչատրյանի երաժշտության հիման վրա օրհներգի համար տեքստի մրցույթ է հայտարարվել

Նախարար Հակոբ Արշակյանի այցից հետո Կենտրոնական ավտոկայանում միջադեպ է տեղի ունեցել

Էստոնիայի դեսպանի հետ քննարկվել են բարձր տեխնոլոգիաների ոլորտում համագործակցության հեռանկարները

Վրաստանի խորհրդարանի հայազգի պատգամավորը կոչ է անում չտրվել միջէթնիկ լարվածության սադրանքներին

ՄԻԵԴ-ը Քոչարյանին առաջադրված մեղադրանքի կապակցությամբ որեւէ գործ չի քննել․ Վահե Գրիգորյանը հերքում է հրապարակումները

ՀՆԱ-ի իրական հավելաճը 2018 թվականին՝ 2017 թվականի համեմատ, կազմել է 5.2%․ Բաբկեն Թունյան

Պանթյուրքական շարժումները ժամանակակից Իրանում․ ի՞նչ կառույցներ են ղեկավարում դրանք

Դատախազությունը Վճռաբեկ բողոք է ներկայացրել Արմեն Գևորգյանին չկալանավորելու որոշման դեմ. բողոք կներկայացնի նաեւ պաշտպանը

«Իմ քայլը» խմբակցությունը մյուս շաբաթ հանդիպում է նախատեսում ոստիկանապետ Վալերի Օսիպյանի հետ․ Մակունց

Ագարակաձորի մանկապարտեզում ջեռուցման լոկալ համակարգ է կառուցվում (լուսանկարներ)

Փաշինյանի որոշմամբ Գեղարքունիքի, Լոռու եւ Տավուշի մարզպետների տեղակալներն ազատավել են աշխատանքից

Դատարանը վերացրել է «Ֆլեշի Բարսեղի» նկատմամբ ընտրված խափանման միջոցը

ԱՄՆ-ն կարող է հայտնվել Ռուսաստանի հրթիռների թիրախում․ Պուտինի կոշտ արձագանքը

Ոստիկանության Լոռու մարզային վարչության պետը նշանակվել է Գեղարքունիքի ոստիկանապետ