Ո՞ւր են տանում արցախյան ցույցերը

Արցախում մի քանի օր է շարունակվում են բողոքի ցույցերը, որոնք սկիզբ առան հունիսի 1-ի երեկոյան տեղի ունեցած ծեծկռտուքից հետո: Երեկոյան, ըստ նույն  համացանցում տարածված տեղեկությունների՝ Ստեփանակերտի կենտրոնում ԱԱԾ հատուկջոկատայինները կենցաղային հողի վրա տեղի ունեցած վիճաբանությունից հետո մեծ խմբով ծեծի են ենթարկել երկու քաղաքացիների։ Արցախի դատախազության տարածած հաղորդագրությունում նշվում է, որ դեպքի առթիվ հարուցվել է քրեական գործ, կան ձերբակալվածներ:

Միջադեպից հետո տասնյակ քաղաքացիներ իրենց ավտոմեքենաներով փակել են Ստեփանակերտի Ազատամարտիկների փողոցը՝ ավտոկայանի առջեւի հատվածում։ Սկզբում հավաքված մարդկանց պահանջը ծեծկռտուքին մասնակցած հատուկջոկատայինների ձերբակալությունն էր։ Հաջորդ օրը, սակայն ցուցարարները վերհիշեցին տարբեր տարիներին ուժայինների կողմից կատարված ապօրինությունների դեպքեր եւ ավելի ստույգ ու հավակնոտ պահանջներ ձեւավորեցին: Նրանք պահանջեցին ԱԱԾ տնօրենի տեղակալ Գագիկ Սարգսյանի, ստորաբաժանման հրամանատար Աշոտ Գրիգորյանի եւ ոստիկանապետ Կամո Աղաջանյանի հրաժարականները: Նշված անձանց նկատմամբ միշտ էլ եղել է դժգոհություն, իսկ նախօրեին տեղի ունեցած ծեծկռտուքը, ըստ ցուցարարների, «վերջին կաթիլն էր»:

Արցախի ղեկավարությունը, ի դեմս Բակո Սահակյանի, չմերժեց ցուցարարների պահանջը, սակայն նաեւ հրաժարվեց առանց հիմնավոր պատճառների որեւէ մեկին հեռացնել պաշտոնից: Ցուցարարների ներկայացուցիչների հետ հանդիպման ընթացքում նա հավաստիացրեց, որ իրականացվելու է մանրակրկիտ ու անաչառ հետաքննություն, եւ մեղավորները պատասխանատվություն են կրելու օրենքով սահմանված կարգով։

Ազատամարտիկների փողոցում ցուցարարներին հանդիպեց Արցախի պետական նախարար Արայիկ Հարությունյանը: Հանդիպման ընթացքում նա նշեց, որ հանրության կողմից բարձրացված հարցերն արդարացված են ու հիմնավոր՝ հավելելով, որ առկա դժգոհությունները միայն ուժային կառույցների հետ չեն կապված, քանի որ երկրում առկա են նաեւ բազմաթիվ սոցիալական խնդիրներ:

Ստեփանակերտում ընթացող ցույցին է անդրադարձել ՀՀ առաջին նախագահ Լեւոն Տեր-Պետրոսյանը: Նա, մասնավորապես, նշել է, որ բողոքի զանգվածային գործողությունները եւ ճնշումները պատերազմական վիճակում գտնվող պետության իշխանությունների վրա կարող են աղետալի հետեւանքներ ունենալ:

Ստեղծված իրավիճակը, ըստ Տեր-Պետրոսյանի, պետք է հանգուցալուծվի «երրորդ կողմի ակտիվ միջամտությամբ»: Որպես երրորդ կողմ ՀՀ առաջին նախագահը տեսնում է ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանին: Տեր-Պետրոսյանի խոսքով՝ միջնորդության գործում «իրենց ազդեցությունը Ղարաբաղում պարտավոր են օգտագործել նաեւ Ռոբերտ Քոչարյանը, Սերժ Սարգսյանը, Արկադի Ղուկասյանը եւ Սամվել Բաբայանը»:

Սակայն, հաշվի առնելով ցույցերի խաղաղ բնույթը եւ իշխանությունների հետ սկզբում միջնորդավորված, ապա ուղղակի երկխոսության առկայությունը, ինչպես նաեւ պահանջների վերաբերյալ կոնսենսուսի հնարավորությունը՝ թերեւս վաղ է խոսել երրորդ կողմի միջամտության մասին: Փաշինյանի՝ հունիսի 4-ի երեկոյան ֆեյսբուքյան ուղիղ եթերով հնչեցրած կոչը ցուցարարներին, թերեւս, այն միջամտությունը չէր, որը նկատի ուներ առաջին նախագահը:

«Արցախի իշխանությունն ինքը հայտարարում է, որ պետք է իրավիճակից հետեւություններ անել, ցուցարարների հետ կա համաձայնություն, ես օրը մի քանի անգամ տեղեկանում եմ իրավիճակից ու այդ ամենն ինձ թույլ է տալիս կոչ անել դադարեցնել բողոքի ցույցերը՝ թույլ տալով ի կատար ածել այդ բոլոր պայմանավորվածությունները»,- ասել է Փաշինյանը:

Ինչ վերաբերվում է ՀՀ ներկայիս իշխանությունների, մասնավորապես, վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանի ուղղակի քաղաքական հակառակորդներ Ռոբերտ Քոչարյանի եւ Սերժ Սարգսյանի՝ Արցախում ունեցած «իրենց ազդեցությունն օգտագործելուն», ապա հենց դա կարող է իրավիճակն ապակայունացնող դեր խաղալ, եթե հետագայում անհրաժեշտություն լինի ՀՀ ղեկավարության միջամտությունը:

Ինչ վերաբերվում է Ադրբեջանի հնարավոր սադրանքներին, ապա դրանք բացակայում են անգամ ադրբեջանական լրատվամիջոցներում: Արցախյան ցույցերին անդրադարձել են ադրբեջանական մի քանի լրատվամիջոց՝ առանց որեւէ խոշոր սպասումների, ըստ էության, տեղեկատվական բնույթի ակնարկներով:

Ցույցերի ընթացքում բազմիցս հնչել է միտքը, որ Արցախում եւս իրավիճակ է փոխվել՝ կոտրվել է վախի մթնոլորտը: Պատահական չէ, որ ստեղծված իրավիճակում բողոքն ուղղված է հենց ԱԱԾ-ի եւ Ոստիկանության ուղղությամբ, քանզի հենց նրանք են, ցուցարարների կարծիքով, վախի մթնոլորտի պատասխանատուն: Հատկանշական է, որ ցույցերին մասնակցած հասարակական եւ քաղաքական գործիչների ներկայությունը որեւէ կերպ չէր կաշկանդում կամ ուղղորդում ցուցարարներին: Վերջիններս կենտրոնացած էին սեփական պահանջների վրա:

Բնականաբար, Ստեփանակերտում տեղի ունեցող իրադարձությունները Հայաստանի Հանրապետությունում կայացած փոփոխությունների արձագանքն են: Սպասելի է, որ ստեղծված իրավիճակում իշխանությունները ջանք չեն խնայելու բողոքի ալիքի առիթ հանդիսացած միջադեպը մանրամասն քննելու եւ մեղավորներին պատժելու գործում, քանի որ հակառակ դեպքում կպահանջվեն ավելի բարձր պաշտոնյաների հրաժարականներ:

Բացի դրանից, ցուցարարների պահանջների բավարարման, կամ որեւէ կոնսենսուսային տարբերակի շուրջ համաձայնության գալու պարագայում նախ կվերահաստատվի հայ ժողովրդի քաղաքացիական հասունության մասին պատկերացումը, ինչպես նաեւ հերթական անգամ ի ցույց կդրվի այն ահռելի անջրպետը, որն առկա է հայկական եւ ադրբեջանական հասարակությունների մտածելակերպի միջեւ՝ հերթական անգամ ապացուցելով, որ Արցախը չի կարող լինել Ադրբեջանի կազմում: