ՌԴ-ում ՀՀ դեսպանության կամավորները հակաքարոզչությամբ են զբաղված

Ռուսաստանի Դաշնությունը, համաճարակային իրավիճակի հետ կապված, մարտի 30-ից փակեց երկրի օդային սահմանները՝ դադարեցնելով բոլոր տեսակի չվերթները: Ավիահաղորդակցությունը շարունակեց գործել միայն երկրի ներսում: Տասնյակ հազարավոր ռուսաստանցիներ խցանված մնացին երկրագնդի տարբեր օդանավակայաններում, իսկ հազարավոր ռուսաստանաբնակ հայեր սկսեցին հոսել դեպի Մոսկվայի «Դոմոդեդովո» օդանավակայան: 

ՀՀ քաղաքացիների կուտակումները «Դոմոդեդովո» օդանավակայանում սկսվեց ապրիլի մեկից: Ռուսաստանի տարբեր մարզերից Մոսկվա ժամանած քաղաքացիները, որոնք ունեին դեպի Երևան վերադարձի տոմս և չէին հասցրել այն փոխել կամ հետ վերադարձնել, առարկություն չընդունող դիրքորոշմամբ՝ պահանջում էին թռիչք կազմակերպել դեպի Հայաստան և իրենց պահանջի աներկբա լինելը՝ ապացուցում էին օդանավակայանում գիշերելով: Ահա այդ պահից սկսվեց «Դոմոդեդովոյի ոդիսականը»:

ՌԴ-ում ՀՀ դեսպանության համար ի հայտ եկավ աշխատանքային մի փորձաշրջան, որը դեռ երկար կվերլուծվի և գուցե նաև կընդգրկվի ապագա դիվանագետներ պատրաստող մասնագիտական դասագրքերում: Ծանր պատասխանատվության տակ հայտնված գերատեսչությանը օգնության ձեռք մեկնեցին Ռուսաստանում գործող հայկական համայնքային կառույցները, նախաձեռնող խմբեր, առանձին հասարակական գործիչներ, բարեգործներ և, իհարկե, կամավորներ:

Ապրիլի 9-ին, երբ ես օդանավակայանում էի՝ որպես լրագրող, փորձում էի շփվել այնտեղ գիշերող մի խումբ քաղաքացիների հետ, վերջիններս սկզբում զգուշացան, հետո լարվեցին ու հրաժարվեցին շփումից՝ պատճառաբանելով, որ դեսպանատնից ուղարկվում են մարդիկ, ու ես էլ երևի նրանցից մեկն եմ, որոնք նախ՝ փորձում են իրենց գլխի տակ փափուկ բարձ դնել, հետո, երբ չի ստացվում այդ բարձը տեղավորել իրենց գլխի տակ, սկսում են վիճաբանել, վիրավորել և ոչ պատշաճ վերաբերմունք դրսևորել իրենց նկատմամբ: Ես, իհարկե, առարկեցի, թե դեսպանության աշխատակիցները կարող են նկարագրված կերպով շփվել քաղաքացիների հետ, նրանց համոզելու համար, որ ես լրագրող եմ, ցույց տվեցի հավատարմագրման քարտս, և մեր շփումը կայացավ բարեհաջող:

Ապրիլի 12-ին կազմակերպվեց հերթական տարանցիկ թռիչքը դեպի Երևան, և ես կրկին օդանավակայանում էի: Ականատես դարձա, թե ինչպես մի տիկին ագրեսիվ վիճաբանության մեջ է մտել թռիչքի սպասող քաղաքացիներից մեկի հետ: Տեսարանը վերջացավ նրանով, որ այդ քաղաքացու, որը երիտասարդ մի կին էր, ամուսինը շատ կոպիտ տոնով հեռացրեց ագրեսիվ տիկնոջը տարածքից: Տիկինը զուգահեռաբար նաև նկարում էր այդ տեսարանը: Քաղաքացիները բացատրեցին, որ, ահա, այդ տիկինը դեսպանության ներկայացուցիչներից է, և վիճաբանության տեսարանը նորություն չէ, պնդեցին, որ նա գրեթե ամեն օր այցելում է օդանավակայան՝ նույն տրամադրվածությամբ և պահվածքով:

Չհավատալով, որ հիշյալ տիկինը որևէ կապ կարող է ունենալ դեսպանության հետ, ես պարզեցի նրա անուն-ազգանունը ու սկսեցի ուսումնասիրել վերջինիս ֆեյսբուքյան էջը: Պարզվեց, որ Մարիամ Հովսեփյան անուն-ազգանունով տիկինը սոցիալական մեդիայի հարթակում անձնական բնույթի վիրավորական արտահայտություններ ու ոչ պատշաճ բառամթերքով համեմված որակումներն է հրապարակում «Դոմոդեդովոյում» սպասող ՀՀ քաղաքացիների և ոչ միայն նրանց հասցեին, և տիկնոջ այդօրինակ գրառումները, առանց բառ ու ստորակետ փոխելու, պարբերաբար հայտնվում են տարբեր կայքերում:

Պարզվեց, որ հիշյալ տիկինը հետևողական ապատեղեկատվություն է տարածում մամուլում Մոսկվայի հյուրատներում տեղավորված քաղաքացիների առողջական վիճակի մասին՝ հայտարարելով, որ նրանք վատառողջ են, չունեն գումար՝ բուժօգնության դիմելու համար, անտերության են մատնված, հետևաբար բունտ են նախապատրաստում դեսպանության դեմ: Այդ տեղեկությունները քանիցս հերքեցին պատկան մարմինները:

Տիկինը նաև մամուլում հայտարարություններ անելու միջոցով համոզում է քաղաքացիներին, որ դեպի Երևան առաջիկա թռիչքները միտումնավոր կերպով հետաձգվում են ՀՀ Կառավարության և պարետատան մեղքով, քանզի վերջինններս պատրաստ չեն և չեն ցանկանում ընդունել քաղաքացիներին Հայաստանում:  

Եվ ընդանուր առմամաբ հասկանալի դարձավ, որ անձը լծված է մեկ նպատակի՝ մամուլում իրականացնել բացասական երանգով հակաքարոզչություն ՀՀ Կառավարության հասցեին՝ քաղաքացիների վերադարձի հետ կապված աշխատանքների թեման թիրախավորելով, և այդ հակաքարոզչությունը, ըստ էության, ուղղորդում են որոշակի աղբյուրներ:

Պարզվեց նաև, որ, հաշվի չառնելով վերոհիշյալ փաստերը, տիկնոջ օգտագործած խիստ վատորակ ու հայհոյախառն հրապարակային բառամթերքը, ՌԴ-ում ՀՀ դեսպանությունը մեկ անգամ կիսվել է նրա գրառումներից մեկով իր պաշտոնական էջում:

Այդուամենայնիվ, անհավատալի էր, որ տիկինը որևէ կապ կարող է ունենալ դեսպանության հետ, մանավանդ որ դեսպանության իմ գործընկերները հստակ պատասխան չտվեցին իմ ճշտող հարցերին, թե արդյոք նա կապ ունի՞ իրենց հետ, դեսպանատան աշխատակի՞ցն է կամ գուցե ներգրավվա՞ծ է՝ որպես կամավոր: Այդ իսկ պատճառով մինչ կստանայի թեմային վերաբերող ՀՀ ԱԳՆ մամուլի ծառայություն ուղարկված հարցման պատասխանը որոշեցի փոքր լրագրողական հետաքննություն անցկացնել և ի թիվս այլ տեղեկատվություն հայթայթելու և ստուգելու մեթոդների՝ խնդրեցի իմ արտասահմանցի լրագրող գործընկերներից մեկին, որը պարբերաբար տպագրվում է թե՛ ռուսական և թե՛ հայկական մամուլում, հարցազրույց անցկացնել հիշյալ տիկնոջ հետ:

Տիկինը սիրով համաձայնեց տալ հարցազրույց և պատմեց այդ հարցազրույցում իր գործունեության մասին, որտեղ հաստատեց, թե՝ այո՛, ինքը ընդգրկված է դեսպանության աշխատանքներում՝ քաղաքացիների ցուցակագրման և հյուրանոցներում տեղավորման մասով, որ մշտական կապի մեջ է դեսպանության աշխատակիցների հետ, այդ թվում՝ գերատեսչության ներքին աշխատանքային օնլայն հարթակների միջոցով, որ օգնում է վերջիններիս ՀՀ քաղաքացիներին առնչվող տարատեսակ հարցերով, ու էլի շատ բաներ պատմեց տիկինը թեմայի մեջ ու թեմայից դուրս:

ՀՀ ԱԳՆ լրատվության և հանրային դիվանագիտության վարչության պետ Սերոբ Բեջանյանը, ի պատասխան հիշյալ տիկնոջն առընչվող հարցմանը, նշել է. «Բազմաթիվ մարդիկ այս ժամանակահատվածում կամավորական հիմքով ներգրավված են այս (քաղաքացիների վերադարձի հետ կապված -հեղ.) աշխատանքներում, այդ թվում՝ քաղաքացիների իրավիճակի վերաբերյալ տեղեկատվություն տրամադրելու հարցում: Ներգրավված կամավորները, անհատները և կառույցները լիազորված չեն հանդես գալ դեսպանության անունից: Հարցման մեջ նշված քաղաքացին ևս իր կամքով, ի թիվս համայնքի բազմաթիվ այլ ներկայացուցիչների, ներգրավվել է իրականացվող աշխատանքներում»: Պարոն Բեջանյանը պատասխանում նշել է նաև, որ դեսպանության անունից կարող են հանդես գալ միայն դիվանագիտական հիմնարկի պատասխանատու ներկայացուցիչները: Ասել է թե տիկինը աշխատում է՝ որպես կամավոր ՌԴ-ում ՀՀ դեսպանությունում:

Հասկանալի է, որ նման խառը իրավիճակում, որը տիրում է ՀՀ քաղաքացիների վերադարձի պատմության շուրջ, դեսպանատունը չի կարող քայլ առ քայլ վերահսկել իր կամավորների գործուներությունը, սակայն մեկ շատ կարևոր հարց, այնուամենայնիվ, մնում է բաց: Կամավորները, որոնք ներգրավվում են դեսպանության պես լուրջ պետական կառույցի աշխատանքներում և առնչվում են քաղաքացիների անձնական տվյալների հետ, անցնո՞ւմ են արդյոք որոշակի նախնական ստուգում, թե՞ փողոցից ժամանած յուրաքանչյուր ոք կարող է դառնալ կամավոր և ելումուտ ունենալ դեսպանության խոհանոց:

Դեսպանության աշխատանքներում ներգրավվող կամավորները զգուշացվո՞ւմ են արդյոք այն մասին, որ իրենք չպետք է հանդես գան դեսպանության անունից՝ լինի դա քաղաքացիների հետ շփումներում, թե մամուլում, թե այլուր: Կամավորները մինչ աշխատանքներում ներգրվվելը անցնո՞ւմ են արդյոք նախապատրաստական որոշակի փուլ, և նրանց բացատրվո՞ւմ է արդյոք, թե նրանք ինչպես պետք է աշխատեն քաղաքացիների հետ, որոնք, բնականաբար, ի դեմս այդ անձանց, ընկալում են, թե գործ ունեն անմիջականորեն դեսպանության աշխատակազմի ներկայացուցիչների հետ:

Կամավորներին տեղեկացվո՞ւմ է արդյոք այն մասին, որ այն ընթացքում, երբ նրանք ընդգրկված են դեսպանության աշխատանքներում և իրականացնում են կամավորական գործունեություն, իրենք կամա, թե ակամա ասոցացվում են դեսպանության հետ, այդ իսկ պատճառով պետք է առավել զուսպ և հավասարակշռված պահվածք դրսևորեն հանրային հարթակներում և մամուլում: Դեսպանությունը հետևո՞ւմ է արդյոք իր կամավորների տարածած տեղեկատվությանը, որը հայտնվում է նաև մամուլում, պարունակում է վիրավորական որակումներ ՀՀ քաղաքացիների հասցեին, հաճախ ակնհայտ ապատեղեկատվություն և հակաքարոզչություն է՝ ուղղված ՀՀ պետական կառույցներին:

Եվ ամենակարևոր հարցը. ենթադրենք՝ գերատեսչությունը դրական է պատասխանում վերը առաջ քաշած մեր բոլոր հարցադրումներին, սակայն որոշ կամավորներ նախընտրում են չենթարկվել գերատեսչության նախապայմաններին ու պահանջներին, այդ պարագայում նրանց նկատողություն հայտարարվո՞ւմ է արդյոք կամ հեռացվո՞ւմ են նրանք կամավորական աշխատանքներից, թե՞ ամեն ինչ ձգում է մինչ այն պահը, երբ տվյալ անձը, ասենք, դեսպանի անունից հանդիպում կնշանակի ՌԴ մի որևէ բարձաստիճան պաշտոնյանի հետ և կներկայանա հանդիպմանը՝ որպես ՌԴ-ում ՀՀ դեսպանության ներկայացուցիչ:

Հարցադրումների պատասխանները չենթադրելու, այլ հստակեցնելու համար խնդրեցի, որ դրանք մեկնաբանի ՌԴ-ում ՀՀ դեսպան Վարդան Տողանյանը: Վերջինս ուղղված հարցադրումների ողջ փնջին տվեց հետևյալ մեկնաբանությունը. «ՀՀ դեսպանության անունից կարող են հանդես գալ միայն դիվանագետները: Կամավորականներ դեսպանության աշխատակազմում չկան»:

Նաիրա Բաղդասարյան

Մոսկվա