Հայաստանի երկաթուղիների անցյալն ու ներկան

20/07/2020 schedule13:12

Դեռևս 1857 թվականին Կովկասի նահանգապետ Ալեքսանդր Բարյատինսկին Ալեքսանդր Երկրորդ կայսրին զեկույց էր ներկայացրել, որում հիմնավորում էր Անդրկովկասում երկաթուղի կառուցելու անհրաժեշտությունը: Նա նշեց, որ այս դեպքում Անդրկովկասը կդառնա Եվրոպայի և Ասիայի միջև շահավետ և կարևոր առևտրային հանգույց: Անդրկովկասում երկաթուղիների կառուցման դրդապատճառներն ի սկզբանե առևտրատնտեսական բնույթ էին կրում, սակայն ավելի ուշ ավելացան նաև ռազմականև ռազմավարական բնույթի նախագծեր:

Այս նկատառումներից ելնելով՝ կայսրը 1861 թվականին հաստատեց Անդրկովկասում երկաթուղիների կառուցման ծրագիրը: 1883-ին արդեն կառուցվել էին Փոթի-Թիֆլիս և Թիֆլիս-Բաքու երկաթուղիները: Թիֆլիս-Կարս երկաթուղու կառուցման հարցը բարձրացվեց 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ավարտից հետո: Հիմնական նպատակը՝ ռազմական և ռազմավարական նշանակությունն է: Շինարարությունը սկսվեց 1895 թվականին։ Թիֆլիս-Կարս երկաթուղու վրա ընդհանուր առմամբ կառուցվել են 535 արհեստական կառույցներ, իսկ բոլոր թունելներն ունեցել են երկու ուղի:

 Հատկապես նշանակալից օբյեկտ դարձավ Ջաջուռի թունելը, որի երկարությունը կազմում էր 799 սաժեն (1,68 կմ): Դրա կառուցման ժամանակ առաջին անգամ օգտագործվել են հատուկ փորող մեքենաներ և էլեկտրական հովհարիչներ: Թունելի միջով գնացքների անցումն ապահովելու համար թունելի հարակից երկու կայարաններում ստեղծվել է զանգերի ազդանշանային համակարգ, որը և հայտարարում էր թունելից գնացքի ելքի մասին:

 1899 թվականի հունվարի վերջին երկաթուղին հասավ այժմյան Վանաձոր: Առաջին գնացքը Ալեքսանդրապոլ (Գյումրի) ժամանել է 1899 թվականի հունվարի 7-ին՝ Թիֆլիս-Կարս երկաթուղու շինարարության ավարտից հետո: Կարս կայարան առաջին գնացքը ժամանեց հունիսի 21-ին: 1902 թվականի դեկտեմբերի 2-ին առաջին գնացքը ժամանեց Էրիվան (Երևան):

 Այսպես էր սկսվում Հայաստանում երկաթուղիների ձևավորման և զարգացման պատմությունը: Այդ ժամանակվանից ի վեր երկաթուղիները Հայաստանում կայուն զարգանում էին․ 1980-ականներին վագոնների փոխադրումներ էին իրականացվում Այրում-Սադախլո-Վեսելոյե, Երասխ-Նորաշեն՝ Ադրբեջանի տարածքով, Գյումրի-Ախուրյան-Կարս` Թուրքիա, ուղղություններով: Լենինական կայարանում օրական ընդունվում էր մինչև 30 գնացք: Արագընթաց և ուղևորատար գնացքներն աշխատում էին Երևան-Մոսկվա, Երևան-Ռոստով, Երևան-Սոչի, Մոսկվա-Դողուկապի (Թուրքիա) ուղղություններով: Էլեկտրաքարշերի և ջերմաքարշերի նորոգումն իրականացվում էր Գյումրիի լոկոմոտիվային դեպոյում, իսկ բեռնատար վագոնները վերանարգվում էին Գյումրիի վագոնանորոգման դեպոյում:

 Եթե արդյունքում Հայաստանը դարձավ տարածաշրջանի երկաթուղային խաչմերուկ, ապա Գյումրին ի սկզբանե զբաղեցրեց Հայաստանի կենտրոնական երկաթուղային հանգույցի դիրքը: Լոկոմոտիվային և վագոնային դեպոները, ուղեմաս, խոշոր հանգույցային կայարան, բազմաֆունկցիոնալ կայարանային շենք, երկաթուղային քոլեջ՝ ամբողջ այդ ենթակառուցվածքը նպաստեց Գյումրիում առանձնահատուկ միջավայրի ձևավորմանը, որում կոփվում էին պրոֆեսիոնալ երկաթուղային կադրերը: Ավելին՝ ժամանակակից Գյումրին կառուցվել է հենց երկաթուղային հանգույցի հիման վրա:

 Ավելի քան մեկ դար ժամանակահատվածի ընթացքում, Հայաստանի երեք երկաթուղայիններ դարձան Սոցիալիստական աշխատանքի Հերոսներ, և բոլորն էլ աշխատում էին Գյումրիում (շոգեքարծի մեքենավար Անդրանիկ Խաչատրյան՝ 1943-ին, էլեկտրամեխանիկ Սերյոժա Միքայելյան՝ 1959-ին, էլեկտրքարշի մեքենավար-հրահանգիչ Սարգիս Գևորգյան՝ 1966-ին): Եվ այսօր Գյումրիում աշխատում են ոսկե ձեռքեր ունեցող վարպետներ, տոհմիկ մեքենավարներ, տաղանդավոր փականագործներ, էլեկտրիկներ, երկաթուղայիններ, որոնք պատասխանատու և տաղանդավոր կերպով կատարում են իրենց մասնագիտական պարտականությունները:

 1988-ի Սպիտակի երկրաշարժից հետո երկաթուղին գերծանրաբեռնված էր աշխատում: Միայն Լենինականի կայարանում աշխատում էին չորս մանևրային լոկոմոտիվներ, քանի որ ապրանքաշրջանառությունն աճեց մի քանի անգամ: Ամբողջ Խորհրդային Միությունը նյութական և ֆինանսական օգնություն էր ցուցաբերում երկրաշարժից տուժած շրջաններին:

 Խորհրդային Միության փլուզուման հետ դադարեցվեց նաև Երասխ-Նորաշեն հատվածով,  Վրաստանից` Վեսյոլոյեով, Թուրքիայից` Ախուրյան-Կարս հատվածով գնացքների տեղաշարժը, իսկ Հայկական երկաթուղին հայտնվեց տրանսպորտային շրջափակման մեջ՝ ունենալով միայն մեկ գործող հանգույց՝ Այրում-Սադախլո։ Բեռնափոխադրումների ծավալը կտրուկ նվազեց, միջոցները չէին բավարարում շարժակազմի արդիականացման և նորացման համար: Այս պայմաններում Հայաստանի կառավարությունը որոշում կայացրեց Հայկական երկաթուղին հանձնել կոնցեսիոն կառավարմանը: Ներկայումս Հայաստանի երկաթուղային ենթակառուցվածքների կոնցեսիոն կառավարումն իրականացնում է «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ՓԲԸ-ն՝ «Ռուսական երկաթուղիներ» ԲԲԸ դուստր ձեռնարկությունը:

 Կոնցեսիոն պայմանագրի համաձայն, 2008-2038 թվականներին շարժակազմի վերականգնման և ենթակառուցվածքների արդիականացմանն ուղղել 174,5 միլիարդ դրամ։ Աշխատանքի տարիներին ՀԿԵ-ն իրականացրել է ենթակառուցվածի և շարժակազմի արդիականացման աշխատանքներ, կառուցել և շահագործման հանձնել երեք հիմնական երկաթուղային կամուրջ, վերանորոգվել են գծերի և կոնտակտային ցանցի կիլոմետրեր, էլեկտրական ենթակայաններ, սլաքային փոխադրիչներ, գծանցներ, կամուրջներ և ինժեներական այլ կառույցներ: Բացի այդ, ավարտվել է մեքենայացված գծային կայանի և Սանահինի մեքենայացված գծի ուղեմասի արդիականացումը, վերակառուցվել են Երևանի, Վանաձորի և Գյումրիի հիմնական կայարանների շենքերը:

 Բացի Երևանի դեպոյից, Գյումրիում իրականացվել է վագոնանորոգման և լոկոմոտիվային դեպոների լայնածավալ վերակառուցում: Նոր սարքավորումները, որոնցով հագեցված են դեպոները, թույլ է տալիս ժամանակակից տեխնոլոգիաներ կիրառել շարժակազմի սպասարկման և վերանորոգման համար: 2014 թվականի դեկտեմբերին Գյումրու լոկոմոտիվային դեպոյում տեղի ունեցավ վերջին 25 տարվա ընթացքում Հայաստանում առաջին անգամ ТР-3 տիպի վերանորոգում անցած էլեկտրաքարշի շահագործման հանձնելու հանդիսավոր արարողությունը:

 Ինչ վերաբերում է շարժակազմին, ապա ձեռք են բերվել երկու նոր ԷՊ2Դ էլեկտրագնացքներ, որոնք բարելավել են երկաթուղու աշխատանքի որակը և ուղևորների սպասարկման մակարդակը Երևան-Գյումրի-Երևան երթուղով երթևեկող ուղևորների համար: Իսկ բեռնատար վագոնների արդիականացման գործընթացն իրականացվում է պարբերական:

 Ներկայումս Գյումրու երկաթուղային հանգույցի տարածքում ապրում են 9 պատերազմի և աշխատանքի վետերաններ, որոնք ՀԿԵ-ի ղեկավարության ուշադրության կենտրոնում են գտնվում: Ընկերության աջակցությամբ բարելավվում են նրանց կենսապայմանները, և այս աշխատանքները հետևողական բնույն են կրում:

 Առաջին կիրակի օրը՝ այս տարի օգոստոսի 2-ին, մենք նշում ենք մեր մասնագիտական տոնը` Երկաթուղայինի օրը: Բարգավաճում և աշխատանքային հաջողություններ ենք մաղթում մեր երկաթսւղայիններին, ովքեր միշտ պատվով կատարում են իրենց մասնագիտական պարտականությունները` ի շահ մեր երկրի և հասարակության:

 «Գյումրի» գծային-կայարանային միավորման պետ Վահան Գասպարյան

«Գյումրի» ԳԿՄ վետերանների խորհրդի նախագահ Նորիկ Ղազարյան

 *Գովազդների բովանդակության համար կայքը պատասխանատվություն չի կրում:

Տպել
898 դիտում

Նիկոլ Փաշինյանը Եռաբլուրում հարգանքի տուրք է մատուցել հանուն Հայրենիքի կյանքը զոհաբերածների հիշատակին (լուսանկարներ)

Մենք պարտք ունենք մեր նահատակների ու նոր սերնդի առջև. Ամենայն հայոց կաթողիկոս

Շորժա գյուղում բնակելի տունէ հրդեհվել

Հաստատվել է կորոնավիրուսային հիվանդության 178 նոր դեպք. առողջացածների թիվը գրեթե եռակի է

Դավաճանած կլինենք նրանց հիշատակը, եթե չկառուցենք ամուր պետություն, որը կապահովի Արցախի վերածնունդը. Նիկոլ Փաշինյան

Նոր հաղթանակներ գրանցելու համար պետք է հիշել և արժևորել պատմական հաղթանակները. Արցախի ԱԳՆ

Նիկոլ Փաշինյանն այցելել է Եռաբլուր

Մենք պարտավոր ենք հաղթել. ՀՀ նախագահի ուղերձը Հաղթանակի և խաղաղության տոնի առթիվ

Շուշին այսօր էլ պիտի լինի հայկական վերածննդի կարևորագույն խորհրդանիշներից մեկը. Արարատ Միրզոյան

Ֆիորին France 3-ի եթերում չկարողացավ զսպել հուզմունքը Ազնավուրի «Քեզ համար Հայաստան» երգի կատարման ժամանակ (տեսանյութ)

Աննա Հակոբյանն այցելել է անմահացած ժամկետային զինծառայող Վահան Աղախանյանի ընտանիքին

Ցավում եմ, որ այս բարձրագույն կոչումը հանձնում եմ ոչ թե անձամբ Կոմանդոսին, այլ Ձեզ, և հանձնում ենք հետմահու. Փաշինյան

Պետական սահմանում պահպանվել է օպերատիվ մարտավարական կայուն իրավիճակ

Ֆրանսիական Ալպերում ձնահյուսի պատճառով չորս մարդ է մահացել

Օտարերկրացի ապագա բժիշկները 100+33 ծառ տնկեցին «Եռաբլուր» զինվորական պանթեոնում

Իսպանիայում ՀՀ դեսպանության ներկայացուցիչները մասնակցել են նացիզմից Եվրոպայի ազատագրման օրվա միջոցառմանը

Կամո Ցուցուլյանը նշանակվել է ՀՀ ոստիկանության պետի տեղակալ

Թաղավարդ և Մեծ Թաղեր գյուղերի գերեզմանատները ոչնչացնելու դեպքերի վերաբերյալ հրապարկումներն ուղարկվել է ԱՀ ոստիկանություն

Հետախուզվողը հայտնաբերվեց Հանրապետության հրապարակում

Երևանի քաղաքապետարանի ենթակայությամբ գործող մանկապարտեզներում կվերսկսվի երեխաների ընդունելությունը

Գյումրիում կարդիականացվի փողոցային լուսավորության համակարգը

Ներքին Հանդ-Ծավ ճանապարհից 20-ամյա տղամարդ է բերման ենթարկվել

Ադրդեջանի կողմից հայկական դիրքերի գրավման փորձ չի եղել, լուրը չի համապատասխանում իրականությանը. Info chechk

Նիկոլ Փաշինյանն Արկադի Տեր-Թադևոսյանին շնորհված Հայրենիքի շքանշանը հանձնել է նրա որդուն՝ Հայկ Տեր-Թադևոսյանին

Շաբաթ և կիրակի օրերին պոլիկլինիկաներում պատվաստումների համար սահմանվել են հերթապահություններ

«Mitsubishi montero»-ն ընկել է Ասկերանի գետը. մեքենայում նաև վարորդի 80-ամյա տատն է եղել

Սփյուռքահայ բժիշկները հայրենիքի համար ծանր ժամանակահատվածում եղել են թիկունքի զինվորները

Քրեական գործ է հարուցվել Երևանում հնչած կրակոցների դեպքի առթիվ. սպանվածը 1984 թվականին ծնված տղամարդ է

Կայացել է «Երաժշտություն հանուն ապագայի» կրթաթոշակառուների համերգը

Օդի ջերմաստիճանը կնվազի 5-ից 7 աստիճանով. լեռնային շրջաններում ձյուն է սպասվում

Պուտինը Հայրենական պատերազմում հաղթանակի 76-րդ տարեդարձի առթիվ շնորհավորել է Փաշինյանին և ՀՀ քաղաքացիներին. «Արմենպրես»

Շիրակի մարզպետն ու Գյումրու քաղաքապետը հարգանքի տուրք են մատուցել հանուն հայրենիքի նահատակվածների հիշատակին

Շատինցի տղամարդն ու գյուղի անասնապահը արջ են սպանել

«Շուշիս». Ստեփանակերտում բացվել է բերդաքաղաքի հայկականությունը փաստող հետազոտությունների ցուցահանդես. «Արցախպրես»

Ռուս խաղաղապահները Լեռնային Ղարաբաղում ականազերծել են շուրջ 2087 հա տարածք

Նիդերլանդներում հայ կնոջ դանակահարության դեպքը ճշտվում է. լուսանկարի կինը ողջ ու առողջ է. դեսպանություն

Պետք է համախմբվենք, չկորցնենք հույսը, որ Շուշին հետ բերենք. Սասուն Միքայելյանն ու ԵԿՄ-ն այցելել են Եռաբլուր

Արցախի ՄԻՊ-ն առցանց հանդիպում է ունեցել «Վերադարձ դեպի Քաշաթաղ» հկ-ի ներկայացուցիչների հետ

Ստեփանակերտ-Դրմբոն ավտոճանապարհին մեքենան ձորն է ընկել. տուժածը տեղափոխվել է զինվորական հոսպիտալ

Նախագահ Արմեն Սարգսյանի անունից ծաղկեպսակ է դրվել «Եռաբլուր» զինվորական պանթեոնում