Հայաստանի երկաթուղիների անցյալն ու ներկան

20/07/2020 schedule13:12

Դեռևս 1857 թվականին Կովկասի նահանգապետ Ալեքսանդր Բարյատինսկին Ալեքսանդր Երկրորդ կայսրին զեկույց էր ներկայացրել, որում հիմնավորում էր Անդրկովկասում երկաթուղի կառուցելու անհրաժեշտությունը: Նա նշեց, որ այս դեպքում Անդրկովկասը կդառնա Եվրոպայի և Ասիայի միջև շահավետ և կարևոր առևտրային հանգույց: Անդրկովկասում երկաթուղիների կառուցման դրդապատճառներն ի սկզբանե առևտրատնտեսական բնույթ էին կրում, սակայն ավելի ուշ ավելացան նաև ռազմականև ռազմավարական բնույթի նախագծեր:

Այս նկատառումներից ելնելով՝ կայսրը 1861 թվականին հաստատեց Անդրկովկասում երկաթուղիների կառուցման ծրագիրը: 1883-ին արդեն կառուցվել էին Փոթի-Թիֆլիս և Թիֆլիս-Բաքու երկաթուղիները: Թիֆլիս-Կարս երկաթուղու կառուցման հարցը բարձրացվեց 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ավարտից հետո: Հիմնական նպատակը՝ ռազմական և ռազմավարական նշանակությունն է: Շինարարությունը սկսվեց 1895 թվականին։ Թիֆլիս-Կարս երկաթուղու վրա ընդհանուր առմամբ կառուցվել են 535 արհեստական կառույցներ, իսկ բոլոր թունելներն ունեցել են երկու ուղի:

 Հատկապես նշանակալից օբյեկտ դարձավ Ջաջուռի թունելը, որի երկարությունը կազմում էր 799 սաժեն (1,68 կմ): Դրա կառուցման ժամանակ առաջին անգամ օգտագործվել են հատուկ փորող մեքենաներ և էլեկտրական հովհարիչներ: Թունելի միջով գնացքների անցումն ապահովելու համար թունելի հարակից երկու կայարաններում ստեղծվել է զանգերի ազդանշանային համակարգ, որը և հայտարարում էր թունելից գնացքի ելքի մասին:

 1899 թվականի հունվարի վերջին երկաթուղին հասավ այժմյան Վանաձոր: Առաջին գնացքը Ալեքսանդրապոլ (Գյումրի) ժամանել է 1899 թվականի հունվարի 7-ին՝ Թիֆլիս-Կարս երկաթուղու շինարարության ավարտից հետո: Կարս կայարան առաջին գնացքը ժամանեց հունիսի 21-ին: 1902 թվականի դեկտեմբերի 2-ին առաջին գնացքը ժամանեց Էրիվան (Երևան):

 Այսպես էր սկսվում Հայաստանում երկաթուղիների ձևավորման և զարգացման պատմությունը: Այդ ժամանակվանից ի վեր երկաթուղիները Հայաստանում կայուն զարգանում էին․ 1980-ականներին վագոնների փոխադրումներ էին իրականացվում Այրում-Սադախլո-Վեսելոյե, Երասխ-Նորաշեն՝ Ադրբեջանի տարածքով, Գյումրի-Ախուրյան-Կարս` Թուրքիա, ուղղություններով: Լենինական կայարանում օրական ընդունվում էր մինչև 30 գնացք: Արագընթաց և ուղևորատար գնացքներն աշխատում էին Երևան-Մոսկվա, Երևան-Ռոստով, Երևան-Սոչի, Մոսկվա-Դողուկապի (Թուրքիա) ուղղություններով: Էլեկտրաքարշերի և ջերմաքարշերի նորոգումն իրականացվում էր Գյումրիի լոկոմոտիվային դեպոյում, իսկ բեռնատար վագոնները վերանարգվում էին Գյումրիի վագոնանորոգման դեպոյում:

 Եթե արդյունքում Հայաստանը դարձավ տարածաշրջանի երկաթուղային խաչմերուկ, ապա Գյումրին ի սկզբանե զբաղեցրեց Հայաստանի կենտրոնական երկաթուղային հանգույցի դիրքը: Լոկոմոտիվային և վագոնային դեպոները, ուղեմաս, խոշոր հանգույցային կայարան, բազմաֆունկցիոնալ կայարանային շենք, երկաթուղային քոլեջ՝ ամբողջ այդ ենթակառուցվածքը նպաստեց Գյումրիում առանձնահատուկ միջավայրի ձևավորմանը, որում կոփվում էին պրոֆեսիոնալ երկաթուղային կադրերը: Ավելին՝ ժամանակակից Գյումրին կառուցվել է հենց երկաթուղային հանգույցի հիման վրա:

 Ավելի քան մեկ դար ժամանակահատվածի ընթացքում, Հայաստանի երեք երկաթուղայիններ դարձան Սոցիալիստական աշխատանքի Հերոսներ, և բոլորն էլ աշխատում էին Գյումրիում (շոգեքարծի մեքենավար Անդրանիկ Խաչատրյան՝ 1943-ին, էլեկտրամեխանիկ Սերյոժա Միքայելյան՝ 1959-ին, էլեկտրքարշի մեքենավար-հրահանգիչ Սարգիս Գևորգյան՝ 1966-ին): Եվ այսօր Գյումրիում աշխատում են ոսկե ձեռքեր ունեցող վարպետներ, տոհմիկ մեքենավարներ, տաղանդավոր փականագործներ, էլեկտրիկներ, երկաթուղայիններ, որոնք պատասխանատու և տաղանդավոր կերպով կատարում են իրենց մասնագիտական պարտականությունները:

 1988-ի Սպիտակի երկրաշարժից հետո երկաթուղին գերծանրաբեռնված էր աշխատում: Միայն Լենինականի կայարանում աշխատում էին չորս մանևրային լոկոմոտիվներ, քանի որ ապրանքաշրջանառությունն աճեց մի քանի անգամ: Ամբողջ Խորհրդային Միությունը նյութական և ֆինանսական օգնություն էր ցուցաբերում երկրաշարժից տուժած շրջաններին:

 Խորհրդային Միության փլուզուման հետ դադարեցվեց նաև Երասխ-Նորաշեն հատվածով,  Վրաստանից` Վեսյոլոյեով, Թուրքիայից` Ախուրյան-Կարս հատվածով գնացքների տեղաշարժը, իսկ Հայկական երկաթուղին հայտնվեց տրանսպորտային շրջափակման մեջ՝ ունենալով միայն մեկ գործող հանգույց՝ Այրում-Սադախլո։ Բեռնափոխադրումների ծավալը կտրուկ նվազեց, միջոցները չէին բավարարում շարժակազմի արդիականացման և նորացման համար: Այս պայմաններում Հայաստանի կառավարությունը որոշում կայացրեց Հայկական երկաթուղին հանձնել կոնցեսիոն կառավարմանը: Ներկայումս Հայաստանի երկաթուղային ենթակառուցվածքների կոնցեսիոն կառավարումն իրականացնում է «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ՓԲԸ-ն՝ «Ռուսական երկաթուղիներ» ԲԲԸ դուստր ձեռնարկությունը:

 Կոնցեսիոն պայմանագրի համաձայն, 2008-2038 թվականներին շարժակազմի վերականգնման և ենթակառուցվածքների արդիականացմանն ուղղել 174,5 միլիարդ դրամ։ Աշխատանքի տարիներին ՀԿԵ-ն իրականացրել է ենթակառուցվածի և շարժակազմի արդիականացման աշխատանքներ, կառուցել և շահագործման հանձնել երեք հիմնական երկաթուղային կամուրջ, վերանորոգվել են գծերի և կոնտակտային ցանցի կիլոմետրեր, էլեկտրական ենթակայաններ, սլաքային փոխադրիչներ, գծանցներ, կամուրջներ և ինժեներական այլ կառույցներ: Բացի այդ, ավարտվել է մեքենայացված գծային կայանի և Սանահինի մեքենայացված գծի ուղեմասի արդիականացումը, վերակառուցվել են Երևանի, Վանաձորի և Գյումրիի հիմնական կայարանների շենքերը:

 Բացի Երևանի դեպոյից, Գյումրիում իրականացվել է վագոնանորոգման և լոկոմոտիվային դեպոների լայնածավալ վերակառուցում: Նոր սարքավորումները, որոնցով հագեցված են դեպոները, թույլ է տալիս ժամանակակից տեխնոլոգիաներ կիրառել շարժակազմի սպասարկման և վերանորոգման համար: 2014 թվականի դեկտեմբերին Գյումրու լոկոմոտիվային դեպոյում տեղի ունեցավ վերջին 25 տարվա ընթացքում Հայաստանում առաջին անգամ ТР-3 տիպի վերանորոգում անցած էլեկտրաքարշի շահագործման հանձնելու հանդիսավոր արարողությունը:

 Ինչ վերաբերում է շարժակազմին, ապա ձեռք են բերվել երկու նոր ԷՊ2Դ էլեկտրագնացքներ, որոնք բարելավել են երկաթուղու աշխատանքի որակը և ուղևորների սպասարկման մակարդակը Երևան-Գյումրի-Երևան երթուղով երթևեկող ուղևորների համար: Իսկ բեռնատար վագոնների արդիականացման գործընթացն իրականացվում է պարբերական:

 Ներկայումս Գյումրու երկաթուղային հանգույցի տարածքում ապրում են 9 պատերազմի և աշխատանքի վետերաններ, որոնք ՀԿԵ-ի ղեկավարության ուշադրության կենտրոնում են գտնվում: Ընկերության աջակցությամբ բարելավվում են նրանց կենսապայմանները, և այս աշխատանքները հետևողական բնույն են կրում:

 Առաջին կիրակի օրը՝ այս տարի օգոստոսի 2-ին, մենք նշում ենք մեր մասնագիտական տոնը` Երկաթուղայինի օրը: Բարգավաճում և աշխատանքային հաջողություններ ենք մաղթում մեր երկաթսւղայիններին, ովքեր միշտ պատվով կատարում են իրենց մասնագիտական պարտականությունները` ի շահ մեր երկրի և հասարակության:

 «Գյումրի» գծային-կայարանային միավորման պետ Վահան Գասպարյան

«Գյումրի» ԳԿՄ վետերանների խորհրդի նախագահ Նորիկ Ղազարյան

 *Գովազդների բովանդակության համար կայքը պատասխանատվություն չի կրում:

Տպել
705 դիտում

Քեմալա Հարրիսը երդվեց. նա պաշտոնապես ստանձնեց ԱՄՆ-ի 46-րդ փոխնախագահի պաշտոնը

Շիրակը վաղվանից նոր մարզպետ կունենա

Արարատի մարզի ողջ տարածքում ձայնածածկումն ապահովելու համար անհրաժեշտ է 142 էլեկտրաշչակ, որից 87-ն է առկա․ ԱԻՆ

Դեղատներում, բանկերում, դպրոցներում դիմակներ չեն կրել. ԱԱՏՄ-ն ստուգայց է իրականացրել Արտաշատում և Մասիսում

Էժան միավոր հավաքելու ձեր փորձով վտանգի տակ եք դնում գերիների կյանքը. Փաշինյանը՝ պատգամավորին (տեսանյութ)

Հյուրերը դիմավորեցին ԱՄՆ-ի նոր փոխնախագահ Քեմալլա Հարրիսին՝ ամուսնու հետ (լուսանկարներ)

Քոլեջներում և ուսումնարաններում դասախոսի ընտրությունը կլինի մրցույթով․ նախկինում դա արվում էր տնօրենների հայեցողությամբ

Հինգերորդ զորամիավորումում ստուգումներ են անցկացվել (լուսանկարներ)

Տարին ծանր էր, հագեցած ու լարված. ՇՄ փրկարարական վարչությունն ամփոփեց 2020 թվականը

Կապիտոլիումում դիմավորեցին Բարաք եւ Միշել Օբամաներին

Զոհերի թիվը 4000-ը չի անցնի. այս պահի դրությամբ մենք ունենք դուրս բերված 3439 մարմին. Ավինյան

Երբ տրամաբանությունը բացակայում է. հայկական ֆուտբոլային ակումբները՝ ձմեռային դադարի ընթացքում

Մահվան ելքով ավտովթար է տեղի ունեցել Ստեփանակերտի Նաբերեժնայա փողոցում․ Արցախի ԱԻՊԾ

Ջոզեֆ Բայդենի եւ Քեմալլա Հարրիսի երդմնակալությունը ( լուսանկարներ). ՈՒՂԻՂ. ԹԱՐՄԱՑՎՈՂ

Ձեր կուսակցության ստեղծած կամավորական ջոկատն ի վերջո տեղ հասա՞վ․ վարչապետը՝ ԲՀԿ-ական պատգամավորին

Ֆրանսիան կաջակցի Հայաստանին առողջապահության, շրջակա միջավայրի և ենթակառուցվածքների ոլորտներում

ԱԻՆ-ը հորդորում է լինել զգոն. արգելափակումից դուրս է բերվել 117 մեքենա

Ջոզեֆ Բայդենն իր կյանքի կարեւորագույն օրերից մեկը սկսել է կաթոլիկ տաճար այցելությամբ (լուսանկարներ)

Մադրիդի կենտրոնում հզոր պայթյուն է որոտացել (տեսանյութ)

«Այո՛, ստացել եմ առաջարկ». Շիրակը նոր մարզպետ կունենա, մասնագիտությամբ՝ վիրաբույժ

Սա նոր օր է Ամերիկայում․ Ջո Բայդենը լուսանկար է հրապարակել

Ինչո՞ւ մինչև հիմա չկան այդ դավաճանների անունները, հայրենիքը ծախածների անունները․ պատգավորը՝ վարչապետին (տեսանյութ)

Դոնալդ եւ Մելանյա Թրամփները լքեցին Վաշինգտոնը. կադրեր հեռանալու րոպեներից

Լոռու մարզում էլեկտրաշչակ է փորձարկվելու

Իրենք այս գլխից արձանագրում են իրենց պարտությունն արտահերթ ընտրություններում. Նիկոլ Փաշինյան

Պետական մարմինների աշխատակիցների միջև կանցկացվի հրաձգության հանրապետական մրցույթ

Արցախի մշակութային ժառանգության մի զգալի հատված անմիջականորեն վտանված է․ ԿԳՄՍ նախարարն ընդունել է Անդրեա Վիկտորինին

Վարչապետը անընդունելի է համարում Ադրբեջանում հայատյացություն քարոզող դրոշմանիշի ստեղծումը

Սյունիքում, առհասարակ, հայ-ադրբեջանական սահմանի հետ կապված խնդիր չունենք. Ավինյանն ասաց՝ եկող շաբաթ գնալու են Սյունիք

Արցախից Շիրակի մարզ եկած և չվերադարձող ընտանիքների դպրոցականները կհրամանագրվեն որպես հիմնական աշակերտներ

Արցախի Հանրապետության Ազգային ժողովը արտահերթ նստաշրջան կգումարի

«Կոմերսանտ»-ի հրապարակումը կա՛մ ցանկություն է, կա՛մ ինչ-որ մտածելակերպ. նման բան չի քննարկվել. Մհեր Գրիգորյան

Կապիտան Արթուր Սարգսյանը նռնականետով ոչնչացրել է թշնամու մեկ տանկ․ ՊԲ

Հակամարտությունը մտել է մի նոր փուլ, որտեղ անհրաժեշտ է հայկական կողմերի միասնական օրակարգ ձևավորել․ Արա Այվազյան

Տնտեսական եւ տրանսպորտային կապերի ապաշրջափակումը չի կարող դրական ազդեցություն չունենալ տնտեսության վրա․ փոխվարչապետ

Ավետիք Իսահակյանի տուն-թանգարանում տեղի կունենա դասական երաժշտական համերգ՝ նվիրված Հայոց բանակի օրվան

Խնդրի ճիշտ լուծումը կարող է լինել անվտանգության երաշխիք. փոխվարչապետը՝ հաղորդակցությունների ապաշրջափակման մասին

Ադրբեջանի հետ Հայաստանի սահմանների որոշման գործընթացը չունի լեգիտիմություն և պետք է անհապաղ դադարեցվի կամ վերանայվի․ ՄԻՊ

ՀՀԿ թեկնածուի օգտին քվեարկելու համար թոշակառուին կաշառք տված թաղապետարանի նախկին աշխատակիցը դատապարտվել է

Մայրաքաղաքում ձնամաքրման աշխատանքներին ներգրավվել են «ԵԱՍՄ» 51 հատուկ տեխնիկա և շուրջ 300 աշխատակից (տեսանյութ)