Հայաստանի երկաթուղիների անցյալն ու ներկան

20/07/2020 schedule13:12

Դեռևս 1857 թվականին Կովկասի նահանգապետ Ալեքսանդր Բարյատինսկին Ալեքսանդր Երկրորդ կայսրին զեկույց էր ներկայացրել, որում հիմնավորում էր Անդրկովկասում երկաթուղի կառուցելու անհրաժեշտությունը: Նա նշեց, որ այս դեպքում Անդրկովկասը կդառնա Եվրոպայի և Ասիայի միջև շահավետ և կարևոր առևտրային հանգույց: Անդրկովկասում երկաթուղիների կառուցման դրդապատճառներն ի սկզբանե առևտրատնտեսական բնույթ էին կրում, սակայն ավելի ուշ ավելացան նաև ռազմականև ռազմավարական բնույթի նախագծեր:

Այս նկատառումներից ելնելով՝ կայսրը 1861 թվականին հաստատեց Անդրկովկասում երկաթուղիների կառուցման ծրագիրը: 1883-ին արդեն կառուցվել էին Փոթի-Թիֆլիս և Թիֆլիս-Բաքու երկաթուղիները: Թիֆլիս-Կարս երկաթուղու կառուցման հարցը բարձրացվեց 1877-1878 թվականների ռուս-թուրքական պատերազմի ավարտից հետո: Հիմնական նպատակը՝ ռազմական և ռազմավարական նշանակությունն է: Շինարարությունը սկսվեց 1895 թվականին։ Թիֆլիս-Կարս երկաթուղու վրա ընդհանուր առմամբ կառուցվել են 535 արհեստական կառույցներ, իսկ բոլոր թունելներն ունեցել են երկու ուղի:

 Հատկապես նշանակալից օբյեկտ դարձավ Ջաջուռի թունելը, որի երկարությունը կազմում էր 799 սաժեն (1,68 կմ): Դրա կառուցման ժամանակ առաջին անգամ օգտագործվել են հատուկ փորող մեքենաներ և էլեկտրական հովհարիչներ: Թունելի միջով գնացքների անցումն ապահովելու համար թունելի հարակից երկու կայարաններում ստեղծվել է զանգերի ազդանշանային համակարգ, որը և հայտարարում էր թունելից գնացքի ելքի մասին:

 1899 թվականի հունվարի վերջին երկաթուղին հասավ այժմյան Վանաձոր: Առաջին գնացքը Ալեքսանդրապոլ (Գյումրի) ժամանել է 1899 թվականի հունվարի 7-ին՝ Թիֆլիս-Կարս երկաթուղու շինարարության ավարտից հետո: Կարս կայարան առաջին գնացքը ժամանեց հունիսի 21-ին: 1902 թվականի դեկտեմբերի 2-ին առաջին գնացքը ժամանեց Էրիվան (Երևան):

 Այսպես էր սկսվում Հայաստանում երկաթուղիների ձևավորման և զարգացման պատմությունը: Այդ ժամանակվանից ի վեր երկաթուղիները Հայաստանում կայուն զարգանում էին․ 1980-ականներին վագոնների փոխադրումներ էին իրականացվում Այրում-Սադախլո-Վեսելոյե, Երասխ-Նորաշեն՝ Ադրբեջանի տարածքով, Գյումրի-Ախուրյան-Կարս` Թուրքիա, ուղղություններով: Լենինական կայարանում օրական ընդունվում էր մինչև 30 գնացք: Արագընթաց և ուղևորատար գնացքներն աշխատում էին Երևան-Մոսկվա, Երևան-Ռոստով, Երևան-Սոչի, Մոսկվա-Դողուկապի (Թուրքիա) ուղղություններով: Էլեկտրաքարշերի և ջերմաքարշերի նորոգումն իրականացվում էր Գյումրիի լոկոմոտիվային դեպոյում, իսկ բեռնատար վագոնները վերանարգվում էին Գյումրիի վագոնանորոգման դեպոյում:

 Եթե արդյունքում Հայաստանը դարձավ տարածաշրջանի երկաթուղային խաչմերուկ, ապա Գյումրին ի սկզբանե զբաղեցրեց Հայաստանի կենտրոնական երկաթուղային հանգույցի դիրքը: Լոկոմոտիվային և վագոնային դեպոները, ուղեմաս, խոշոր հանգույցային կայարան, բազմաֆունկցիոնալ կայարանային շենք, երկաթուղային քոլեջ՝ ամբողջ այդ ենթակառուցվածքը նպաստեց Գյումրիում առանձնահատուկ միջավայրի ձևավորմանը, որում կոփվում էին պրոֆեսիոնալ երկաթուղային կադրերը: Ավելին՝ ժամանակակից Գյումրին կառուցվել է հենց երկաթուղային հանգույցի հիման վրա:

 Ավելի քան մեկ դար ժամանակահատվածի ընթացքում, Հայաստանի երեք երկաթուղայիններ դարձան Սոցիալիստական աշխատանքի Հերոսներ, և բոլորն էլ աշխատում էին Գյումրիում (շոգեքարծի մեքենավար Անդրանիկ Խաչատրյան՝ 1943-ին, էլեկտրամեխանիկ Սերյոժա Միքայելյան՝ 1959-ին, էլեկտրքարշի մեքենավար-հրահանգիչ Սարգիս Գևորգյան՝ 1966-ին): Եվ այսօր Գյումրիում աշխատում են ոսկե ձեռքեր ունեցող վարպետներ, տոհմիկ մեքենավարներ, տաղանդավոր փականագործներ, էլեկտրիկներ, երկաթուղայիններ, որոնք պատասխանատու և տաղանդավոր կերպով կատարում են իրենց մասնագիտական պարտականությունները:

 1988-ի Սպիտակի երկրաշարժից հետո երկաթուղին գերծանրաբեռնված էր աշխատում: Միայն Լենինականի կայարանում աշխատում էին չորս մանևրային լոկոմոտիվներ, քանի որ ապրանքաշրջանառությունն աճեց մի քանի անգամ: Ամբողջ Խորհրդային Միությունը նյութական և ֆինանսական օգնություն էր ցուցաբերում երկրաշարժից տուժած շրջաններին:

 Խորհրդային Միության փլուզուման հետ դադարեցվեց նաև Երասխ-Նորաշեն հատվածով,  Վրաստանից` Վեսյոլոյեով, Թուրքիայից` Ախուրյան-Կարս հատվածով գնացքների տեղաշարժը, իսկ Հայկական երկաթուղին հայտնվեց տրանսպորտային շրջափակման մեջ՝ ունենալով միայն մեկ գործող հանգույց՝ Այրում-Սադախլո։ Բեռնափոխադրումների ծավալը կտրուկ նվազեց, միջոցները չէին բավարարում շարժակազմի արդիականացման և նորացման համար: Այս պայմաններում Հայաստանի կառավարությունը որոշում կայացրեց Հայկական երկաթուղին հանձնել կոնցեսիոն կառավարմանը: Ներկայումս Հայաստանի երկաթուղային ենթակառուցվածքների կոնցեսիոն կառավարումն իրականացնում է «Հարավկովկասյան երկաթուղի» ՓԲԸ-ն՝ «Ռուսական երկաթուղիներ» ԲԲԸ դուստր ձեռնարկությունը:

 Կոնցեսիոն պայմանագրի համաձայն, 2008-2038 թվականներին շարժակազմի վերականգնման և ենթակառուցվածքների արդիականացմանն ուղղել 174,5 միլիարդ դրամ։ Աշխատանքի տարիներին ՀԿԵ-ն իրականացրել է ենթակառուցվածի և շարժակազմի արդիականացման աշխատանքներ, կառուցել և շահագործման հանձնել երեք հիմնական երկաթուղային կամուրջ, վերանորոգվել են գծերի և կոնտակտային ցանցի կիլոմետրեր, էլեկտրական ենթակայաններ, սլաքային փոխադրիչներ, գծանցներ, կամուրջներ և ինժեներական այլ կառույցներ: Բացի այդ, ավարտվել է մեքենայացված գծային կայանի և Սանահինի մեքենայացված գծի ուղեմասի արդիականացումը, վերակառուցվել են Երևանի, Վանաձորի և Գյումրիի հիմնական կայարանների շենքերը:

 Բացի Երևանի դեպոյից, Գյումրիում իրականացվել է վագոնանորոգման և լոկոմոտիվային դեպոների լայնածավալ վերակառուցում: Նոր սարքավորումները, որոնցով հագեցված են դեպոները, թույլ է տալիս ժամանակակից տեխնոլոգիաներ կիրառել շարժակազմի սպասարկման և վերանորոգման համար: 2014 թվականի դեկտեմբերին Գյումրու լոկոմոտիվային դեպոյում տեղի ունեցավ վերջին 25 տարվա ընթացքում Հայաստանում առաջին անգամ ТР-3 տիպի վերանորոգում անցած էլեկտրաքարշի շահագործման հանձնելու հանդիսավոր արարողությունը:

 Ինչ վերաբերում է շարժակազմին, ապա ձեռք են բերվել երկու նոր ԷՊ2Դ էլեկտրագնացքներ, որոնք բարելավել են երկաթուղու աշխատանքի որակը և ուղևորների սպասարկման մակարդակը Երևան-Գյումրի-Երևան երթուղով երթևեկող ուղևորների համար: Իսկ բեռնատար վագոնների արդիականացման գործընթացն իրականացվում է պարբերական:

 Ներկայումս Գյումրու երկաթուղային հանգույցի տարածքում ապրում են 9 պատերազմի և աշխատանքի վետերաններ, որոնք ՀԿԵ-ի ղեկավարության ուշադրության կենտրոնում են գտնվում: Ընկերության աջակցությամբ բարելավվում են նրանց կենսապայմանները, և այս աշխատանքները հետևողական բնույն են կրում:

 Առաջին կիրակի օրը՝ այս տարի օգոստոսի 2-ին, մենք նշում ենք մեր մասնագիտական տոնը` Երկաթուղայինի օրը: Բարգավաճում և աշխատանքային հաջողություններ ենք մաղթում մեր երկաթսւղայիններին, ովքեր միշտ պատվով կատարում են իրենց մասնագիտական պարտականությունները` ի շահ մեր երկրի և հասարակության:

 «Գյումրի» գծային-կայարանային միավորման պետ Վահան Գասպարյան

«Գյումրի» ԳԿՄ վետերանների խորհրդի նախագահ Նորիկ Ղազարյան

 *Գովազդների բովանդակության համար կայքը պատասխանատվություն չի կրում:

Տպել
1277 դիտում

Հենց ձեր միջոցով են խնդիրները վեր հանվում և լուծումներ ստանում. Գնել Սանոսյանը շնորհավերել է Հայ մամուլի օրը

930 ծանր, 222 ծայրահեղ ծանր պացիենտ կա, 89 մարդ միացված է թոքերի օդափոխման սարքին. խորհրդակցություն վարչապետի մոտ

Քասախ գյուղի տներից մեկում հետախուզվող է հայտնաբերվել

Աշխատանքային այցով Ալավերդիում են եղել Լոռու մարզպետն ու ԱԺ պատգամավոր Արեն Մկրտչյանը (լուսանկարներ)

Արգել գյուղի ցուցանակի մոտ մեքենան բախվել է մետաղյա սյանը. կա զոհ

«ԱստրաԶենեկայի» հիմքում շիմպանզեի ադենովիրուսն է, որը գենետիկորեն փոփոխվել է և չի կարող ինտեգրվել մարդու ԴՆԹ-ի մեջ. ԱԱԻ

Մաքսատանը պահվող մոմի արտադրության հումքը տրամադրվել է Մայր Աթոռին, բայց խնդիրը վերջնական լուծված չէ

Հայտնաբերվել է 14 խախտում, 2 մեքենա տեղափոխվել է պահպանվող տարածք. դիտարկվել է Շենգավիթի հանրային տրանսպորտը

Սպանություն Տավուշում. Վազաշենի անտառի առվակում տղամարդու դի է հայտնաբերվել

Առանձին շրջաններում սպասվում են անձրև և ամպրոպ. օդի ջերմաստիճանը կնվազի

Հրդեհ է բռնկվել Դալար գյուղի տներից մեկում

Շենգավիթ վարչական շրջանի սուպերմարկետներում հակահամաճարակային վերահսկողություն է անցկացվել

ՀՀ-ում լիցենզավորված է պալիատիվ բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնող 30 բուժհաստատություն

12 բնակարան, 1 բնակելի տուն, 7 ավտոկայանատեղի. ինչ ունեցվածք ունի Հայկ Մարությանը

Վահագն Դավթյանը հնարավոր է՝ չմասնակցի Աշխարհի առաջնությանը. Տոկիոյում նրան մեկուսացրել են

Տեղեկությունները «պաշարված» դիրքերի և հրամանատարական դիտակետի մասին չեն համապատասխանում իրականությանը. ՊԲ

Տիգրան Արզաքանցյանը նշանակվել է «Ալյանս» կուսակցության Գերագույն խորհրդի նախագահ (տեսանյութ)

Տաշքենդի իրավապահների կողմից հետախուզվողը հայտնաբերվել է «Զվարթնոց» օդանավակայանում

Նախագահական նստավայրում տեղի է ունեցել դատավորների երդման արարողություն (տեսանյութ)

Դալար գյուղի 20-ամյա բնակիչը ձերբակալվել է՝ համագյուղացու սպանության կասկածանքով. ՔԿ

Ավարտվել է Իրանի Իսլամական Հանրապետության գլխավոր դատախազի եռօրյա այցը Հայաստան

Նոյեմբերյանի բնակիչը գողացել է Կողբի եկեղեցու գանձանակի գումարը

Հաղթանակ թաղամասի բնակիչը կալանավորվել է սպանության մեղադրանքով. ՔԿ

Արմեն Սարգսյանը պետական բարձր պարգև է հանձնել «Հրայր և Աննա Հովնանյան» հիմնադրամի նախագահ Էդել Հովնանյանին (տեսանյութ)

Քովիդի այս թվերի հետևում կանգնած են հակապատվաստումային քարոզիչները, կեղծ հավաստագիր վաճառող բուժաշխատողները. Դավոյան

Վաղը ՀՀ վեց մարզի 9 համայնքում կանցկացվեն ՏԻՄ ընտրություններ. այսօր լռության օր է

Հովտամեջում ևս 15 տուն ապահովվել է կանոնավոր ջրամատակարարմամբ

Ավան վարչական շենքի հարևանությամբ կգործի գյուղմթերքի տոնավաճառ

Ինձ ասում են՝ եկեղեցում ես ծառայում, դուրս ես գալիս ռինգ ու մենամարտում․ հարցազրույց եկեղեցում ծառայող բռնցքամարտիկի հետ

Խոշոր ավտովթար Երևանում. «Կամազը» կողաշրջվել և փակել է ճանապարհը

Վիրավոր զինվորների ապաքինումն ընթանում է առանց բարդության. Կամո Վարդանյանն այցելել է Ստեփանակերտի զինվորական հոսպիտալ

Հաստատվել է կորոնավիրուսի 1863 նոր դեպք. մեկ օրում 41 մարդ է մահացել

Դալարում 30-ամյա տղամարդ է սպանվել. ձերբակալվել է սպանվածի 20-ամյա համագյուղացին

Չեխիայի համար Հայաստանը տարածաշրջանում կարևոր գործընկեր է. Մարտինա Տաուբերովա

Երասխում երեկ բռնկված հրդեհը մարվել է

Ձերբակալվել է Արմավիրում դեղատների աշխատակիցների նկատմամբ ավազակային հարձակումները կատարած կինը. ՔԿ

Տարածվող տեղեկությունը՝ իբր գնդակոծվում են Արցախի Հարավ գյուղին հարակից դիրքերը, չի համապատասխանում իրականությանը. ՊԲ

Տեսչական մարմինը քննարկել է տեխնիկական անվտանգության ոլորտի կարգավորման խնդիրները

Գեղարքունիքի մարզպետը Գանձակում ծանոթացել է խորքային հորի հորատման աշխատանքներին

Հրդեհաշիջման և տարհանման ուսումնավարժություն է անցկացվել Չարենցավանի հիմնական դպրոցում