Բերքահավաք՝ հրետակոծությունների ու ԱԹՍ-ների պայթյունների տակ. Վարդենիսում կարտոֆիլի մի մասը դեռ հողում է (լուսանկարներ)

Պատերազմն սկսելուց ի վեր հակառակորդը մի քանի անգամ անօդաչու թռչող սարքերով ռմբակոծեց Գեղարքունիքի մարզի սահմանամերձ Վարդենիսի տարածաշրջանի մի շարք համայնքներ: Փլուզվեց սեփական տուն, զոհվեց խաղաղ բնակիչ: Ռմբակոծությունների հետեւանքով վնասվեցին դպրոցներ, մի շարք քաղաքացիական ենթակառուցվածքներ: Վիրավորվեցին խաղաղ բնակիչներ, որոնց մեջ նաեւ՝ հողագործական աշխատանքներ կատարող 14-ամյա Նարեկը:

Չնայած չդադարող պայթյուներին, Վարդենիսի տարածաշրջանում գյուղատնտեսական եռուզեռ է: Թե տղամարդիկ, թե կանայք, ամեն օր մեկ բռունցք դարձած վաղ առավոտից կարտոֆիլի դաշտերում են, բերքը հավաքել է պետք ինչ գնով էլ որ լինի:

Մարտական տրամադրությամբ ու տրամադրվածությամբ, պայթած ռումբերի կողքին ու թշնամու խոցվող ԱԹՍ-ների ձայնից ոգեւորված կանայք կարտոֆիլն են հողից հանում, լցնում պարկերը, տղամարդիկ՝ բեռնատարներն են բարձում: Կարտոֆիլի մեծ մասը զինվորինն է, որ ուղեւորվելու է սահման: «Տրամադրություններս լավ է, անգամ շատ լավ է, թող մենակ այս կրակի վրա ջուր լցվի, խախանդվենք, տեսնենք ինչ կլինի մեր վիճակը»,- ՀԺ-ի թղթակցի հետ զրույցում շտապեց հայտնել Սոթքի դաշտերում կարտոֆիլ տղամարդկանցից մեկը:

Համագյուղացու խոսքը շարունակում է մեկ այլ տղամարդ. «Մենք արդեն հաղթել ենք, պայքարելու ենք մինչեւ վերջ»,- ասաց Սոթքեցի տղամարդը՝ առաջարկելով մինչ հարցազրույցը համտեսել հողից նոր հանված ու աթարի փռան մեջ խորովվող կարտոֆիլը: Հարցից՝ չեն վախենում հակառակորդի արձակած ԱԹՍ-ներից ու հնարավոր վտանգներից, տղամարդկանց հայացքն ու ձայնը միանգամից է փոխվում. «Հասարակ մի բան հարցնեմ, ղարաբաղցին Ղարաբաղում վախենու՞մ ա, որ մենք այստեղ վախենանք, մենք մեր հողի ջրի մեջ վախենալու բան չունենք, մեր երեխեքը էնտեղ են, որ մենք էստեղ մեզ լավ զգանք, մեր բերքը հավաքենք ու մեր աջակցությունը փոխանցենք մեր երեխեքին, մեր զինվորների, եթե իրենք ճակատն են ամուր պահում, մենք էլ պարտավոր ենք թիկունքը ամուր պահել, մեկ էլ Ալիեւին փոխանցիք՝ թող ինքը վախենա, մենք վախենալու ոչ մի բան չունենք, պետք է՝ ամբողջ ազգով կիջնենք այնտեղ, բայց որ ազգով իջանք՝ դրանք սաղ փախչելու են»:

Դաշտում աշխատող գյուղացիների հետ զրույցի ընթացքում չեն դադարում լսվել հրետակոծության ձայները, գյուղացիները շտապում են ցույց տալ սարից այն կողմ երկինք բարձրացող թանձր ծուխը՝ մերոնք էլի խփեցին:

Տղամարդկանցից քիչ այն կողմ, վառող արեւի տակ, հավաքած բերքի կողքին կանայք են, մոտենում եմ զրուցելու, ստացվում է այնպես, որ իրենք են ինձ հարցեր տալիս: Ծիծաղում են՝ լրագրողի հետ դերերով փոխվել ենք:

«Թող Աստված պահապան լինի մեր զինվորներին, մեր մատղաշ երեխեքին, թող թուրքին այնպես ջախջախեն, որ… մենք հույս ունենք, մենք վստահ ենք, որ մեր տղերքը հաղթանակով են հետ գալու, ոչնչացնելու են դրանց մինչեւ վերջ, ու հաղթանակը մերն է լինելու, մեր տղերքը ուրիշ տղերք են, մեր տղերքը հերոս տղերք են…»,-ասում են կանայք ու փորձում թաքցնել արցունքները՝ թշնամին չպետք է տեսնի իրենց արտասուքը. «Սաղ Ալիեւ կոչվածն է անում, ես վստահ եմ, իրենց շատ երեխեք էլ չէին ուզի էս պատերազմը»:

Կանայք մեկ առ մեկ հիշում են թշնամու ԱԹՍ-ների բոլոր հարվածները, թե որը որ ժամին ու որտեղ ընկավ: Հարվածների ժամանակ պատսպարվել են, հետո վերադարձել իրենց աշխատանքին, հայացքը պահած երկնքին, մտքերով՝ սահմանում գտնվող ու հայրենիքը պաշտպանող իրենց տղաների, ամուսինների ու որդիների հետ: «Լավ է լինելու, կասկած չկա»,- զրույցը եզրափակում են կանայք ու ու հորդորում՝ թողեք աշխատենք, օրը ճաշ դարձավ:

Վարդենիսում բերքն այս տարի չափից առատ է: Գյուղացիների հիմնական դժգոհությունը իրացման հետ է կապված: Հողից հանում, պահեստավորում են, մինդեռ այն նաեւ վաճառել է պետք: Ոչ միայն մթերողներն են քիչ, այլ նաեւ վաճառքի գինն է ընկել:

Գեղարքունիքի մարզպետ Գնել Սանոսյանը ՀԺ-ի հետ զրույցում հայտնեց՝ գյուղատնտեսական տարին, հատկապես կարտոֆիլի մասով, բերքառատ է, սակայն սրան զուգահեռ՝ գյուղատնտեսական աշխատանքները հետ են ընկել՝ ելնելով պատերազմական դրությունից ու բնակչության անվտանգությունից. «Ընդհանուր առմամբ եւ Վարդենիսի տարածաշրջանում եւ մարզի մյուս տարածաշրջաններում, հատկապես կարտոֆիլի բերքի առումով, բարենպաստ ու բերքառատ տարի է, բայց պատերազմական իրավիճակից ելնելով որոշակի խոչընդոտներ ու խնդիրներ են առաջացել հատկապես Վարդենիսի տարածաշրջանում, Մասրիկի դաշտերում: Ներկա դրությամբ մոտ 1200 հա կարտոֆիլի դաշտեր կան, որտեղ կարտոֆիլը հանված չէ: Հիմնական պատճառը՝ պատերազմական իրավիճակն է»,- ասաց Գնել Սանոսյանը` հավելելով. «Գյուղատնտեսական տարին այդ պատճառով որոշակիորեն հետ է ընկել, հիմա մենք փորձում ենք ֆերմերների հետ համագործակցել եւ այլ տեղերից որոշակի գյուղատնտեսական տեխնիկաներ բերենք, որոնց միջոցով հնարավոր կլինի հնարավորինս արագ կարտոֆիլը հավաքել»:

Մարզի ղեկավարի խոսքով՝ եթե պատերազմ չլիներ, կարտոֆիլը հողից վաղուց հանված կլիներ. «Քանի որ օրեր շարունակ այդ տարածաշրջանում ունեցանք եւ ռմբակոծություններ, եւ ԱԹՍ-ների կողմից որոշակի հթրիռակոծություններ ոչ միայն շենք-շինությունների վրա, այլ նաեւ հողամասերում, դա բերեց նրան, որ բնակչության անվտանգությունից ելնելով որոշ ժամանակով կասեցվեցին աշխատանքները, ինչի հետեւանքով էլ դեռեւս բավականին ցանքատարածություններ կան չքանդված»:

Հարցին՝ չկա մտավախություն, որ դաշտում մնբացած կարտոֆիլն այդպես էլ չի հանվի հողից, Սանոսյանն ասաց. «Համենայնդեպս եւ մենք, եւ ֆերմերները, եւ համայնքապետերը փորձում ենք ամեն ինչ անել, որ նման խնդրի առաջ չկանգնենք»:

Ինչ վերաբերվում է բնակիչների բարձրացրած մթերման խնդրին, մարզպետը նկատեց՝ դրա մասին դեռ վաղ է խոսել, քանի որ բերքը դեռեւս պահեստավորման փուլում է: