Լավրովի նշած «վերահսկման մեխանիզմները» անհրաժեշտ, բայց ոչ բավարար պայման են հրադադարի համար

Ռուսաստանը Հայաստանի եւ Ադրբեջանի հետ շփումների մեջ է՝ Ղարաբաղում կրակի դադարեցման վերահսկման մեխանիզմներ ներդնելու հարցի շուրջ:

Երեկ Եվրոպայի խորհրդի գլխավոր քարտուղարի հետ համատեղ ասուլիսի ժամանակ այս մասին հայտարարել է Ռուսաստանի արտաքին գործերի նախարար Սերգեյ Լավրովը՝ հույս հայտնելով, որ շուտով արդյունք կլինի:

«Որպեսզի հրադադարի ռեժիմը աշխատի, մենք դրանում արդեն համոզվել ենք երկու փաստաթղթերից հետո, որոնք ընդունվել են եւ թույլ չեն տվել արմատապես փոխել իրավիճակը գետնի վրա, հարկավոր է հրադադարի ռեժիմի պահպանման վերահսկողության մեխանիզմի ստեղծում», - ասել է նա եւ շարունակել. «Դրա վրա մենք ակտիվ աշխատում ենք, նախ եւ առաջ՝ մեր Պաշտպանության նախարարությունը՝ հայ եւ ադրբեջանցի գործընկերների հետ։ Հույս ունեմ, որ մոտ ապագայում այդպիսի մեխանիզմը կհամաձայնեցվի»:

Լավրովի համոզմամբ՝ այժմ ամենակարեւորը ռազմական հռետորաբանության դադարեցումն է՝ ոչ միայն կողմերի միջեւ, այլեւ միջազգային դերակատարների։ Երկրորդը՝ ծայրաստիճան անհրաժեշտ է դադարեցնել ռազմական գործողությունները, հարվածները քաղաքացիական բնակավայրերի վրա։

Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք Լավրովի հայտարարությունը, ի՞նչ մեխանիզմների մասին է խոսքը, որոնք, ըստ ըստ ՌԴ արտգործնախարարի, քննարկվում են կողմերի հետ եւ մոտ ապագայում կարող են համաձայնեցվել: Մեր այս հարցին ի պատասխան ՀՀ արտգործնախարարության մամուլի խոսնակ Աննա Նաղդալյանը պատասխանեց. «Դրա մասին ԱԳ նախարարն էլ է նշել, ու նաեւ նշված է ԱԳՆ հայտարարություններում, այս շրջանի գրեթե բոլոր հայտարարություններում, այդ թվում նաեւ այսօրվա հատարարությունում, որ մենք հավատարիմ ենք հոկտեմբերի 10-ի Մոսկովյան համատեղ հայտարարությամբ եւ հոկտեմբերի 17-ի հայտարարությամբ ստանձնած հանձնառություններին՝ որպես առաջնահերթ նպատակ ունենալով վերիֆիկացիոն մեխանիզմներով պահպանվող կայուն հրադադարի հաստատումը: Այդ հարցով այլ մանրամասներ չեմ կարող հայտնել»:

Փորձեցինք ԱԺ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի անդամ, քաղաքական վերլուծաբան Միքայել Զոլյանից պարզել՝ ի՞նչ են ենթադրում այդ վերահսկման կամ վերիֆիկացիոն մեխանիզմները, դրանք կարո՞ղ են որեւէ ազդեցություն ունենալ սահմանին լարվածության թուլացման վրա:

Պատգամավորը պարզաբանեց, որ ընդհանրապես նման տարբեր ձեւաչափեր կան աշխարհում, ամենատարբեր նման առաքելություններ կան:

Թե Հայաստանի ու Ադրբեջանի դեպքում ինչ ձեւաչափ կընտրվի՝ քաղաքական վերլուծաբանի կարծիքով՝ կախված է կոնկրետ իրավիճակից, կողմերի համաձայնությունից, նաեւ նրանից, թե առաջարկող կողմը ինչ է պատրաստ անել:

«Ընդհանուր առմամբ սա ստանդարտ մոտեցում է. ցանկացած հրադադարի, ցանկացած զինանդադարի ժամանակ անհրաժեշտ  են ինչ-որ վերիֆիկացիայի մեխանիզմներ: Այնպես որ պարզ է, որ այստեղ էլ դա պետք է լիներ, իսկ թե ավելի կոնկրետ ինչ տեսք կունենա, դա արդեն բանակցությունների եւ իրավիճակի հետեւանք է լինելու»,- ընդգծեց պատգամավորը: Մեր հարցին՝ այդ մեխանիզմները ի՞նչ կարող են փոխել լարվածության թուլացման հարցում, Զոլյանը պատասխանեց, որ փորձը ցույց է տալիս, որ միայն դրանք երբեք բավարար չեն լինում զինադադարը կամ հրադադարը պահպանելու համար:

«Այսինքն կարեւորը ռազմական իրավիճակն է եւ կողմերի պատրաստակամությունը՝ զինադադարը պահպանելու: Այս իմաստով ես կուզեի մեր հասարակությանը կոչ անել, որ դա գիտակցեն եւ հասկանան, որ սա անհրաժեշտ, բայց ոչ բավարար պայման է հրադադարի համար»,- շեշտեց նա:

Պատգամավորին խնդրեցինք գոնե մի օրինակ ասել նման ձեւաչափի կիրառման կամ պարզաբանել՝ արդյոք խոսքը միջազգային դիտորդների մասի՞ն է:

«Սովորաբար լինում է ինչ-որ դիտորդների առաքելություն,  որը նաեւ տեխնիկապես որոշակի զինվածություն ունի, սարքերով հետեւում է իրավիճակին, աշխատում կողմերի հետ, ըստ իրավիճակի որոշակի ֆունկցիաներ կատարում: Բայց ամեն դեպքում, եթե ձեր հարցի իմաստն այն է, թե խոսքն արդյոք խաղաղապահների մասին է, կասեմ, որ խաղաղապահները ուրիշ ձեւաչափ է»,- պարզաբանեց պատգամավորը:

Մեր հաջորդ հարցին՝ դիտորդների մեխանիզմը ի՞նչ խնդիր է լուծելու, պարզապես նրա համար է, որ հսկի, թե որ կողմից է խախտումը, ԱԺ արտաքին հարաբերությունների հանձնաժողովի անդամը պատասխանեց.

«Դե եթե շատ պարզեցված ներկայացնենք, այո, այդ մեխանիզմների իմաստն այն է, որ հսկեն, թե որտեղից է եղել խախտումը, նաեւ ինչից է եղել: Օրինակ դա օգնում է բացառել պատահական խախտումները, օգնում է բացառել իրավիճակները, երբ երկու կողմն էլ իրար մեղադրում են»:

Ինչ վերաբերում է խախտող կողմի համար նախատեսված պատասխանատվությանը, ապա այն միայն բարոյական եւ քաղաքական տիրույթում է: Պատգամավորի փոխանցմամբ՝ գոյություն չունի միջազգային կառավարություն, որը կարողանար որեւէ միջազգային պայմանագիր խախտող կողմի իրավական պատասխանատվության կանչել: