Բաքու-Անկարա տանդեմը վերջին ջանքերն է գործադրում. պետք է հնարավորինս վերահսկելի պահենք իրավիճակը ռազմաճակատում. փորձագետ

Հայաստանի եւ Ադրբեջանի արտգործնախարարների երեկվա չկայացած հանդիպման պատճառները չեն հստակեցվում: Իրավիճակային եւ լոգիստիկ հանգամանքներ. սա էր միակ բացատրությունը, որ պաշտոնապես տվեց ՀՀ ԱԳՆ-ն:

Ակնհայտ է, սակայն, որ Արցախի հատկապես խաղաղ բնակչության դեմ գնալով ավելի ագրեսիվ հարձակումների արանքում այդ հանդիպումները անարդյունավետ են համարվում, մանավանդ որ Ադրբեջանը հրաժարվում է կատարել դրանց արդյունքում ձեռք բերված համաձայնությունները, անտեսել հակամարտության գոտում վերիֆիկացիոն մեխանիզմների ներդրման առաջարկները:

Արդիական է մնում ՀՀ վարչապետի հայտարարությունը, որ ներկա փուլում Լեռնային Ղարաբաղի հարցը դիվանագիտական լուծում չունի: Եվ սա, ըստ էության, ամեն օր հավաստում է Ադրբեջանի նախագահը՝ հայտարարելով, որ ռազմական գործողությունների դադարեցման համար հայկական կողմը պետք է «գրավյալ տարածքներից» զորքերի դուրսբերման պարտավորություն ստանձնի։ Սա, բնականաբար, հայկական կողմի համար անընդունելի է ցանկացած պարագայում: 

Բանակցությունների նոր տրամաբանություն կա: Առաջարկը Իրանից է: Թե որքանով է այն նոր, դեռ հարց է, քանի որ իրանական ծրագրի էությունը դեռեւս ամբողջությամբ բացահայտված չէ: ԼՂ հակամարտության լուծման իրանական պլանը ներկայացնելու նպատակով երեկ Երեւան է ժամանել Իրանի փոխարտգործնախարարը: Կարո՞ղ է արդյոք իրանական ծրագիրը փակուղուց ելք լինել, պատերազմական գործողությունների դադարեցման որեւէ ելք նշմարվո՞ւմ է, թե՞ ոչ. այդ եւ այլ հարցերի շուրջ զրուցել ենք տարածաշրջանային հարցերով փորձագետ, արեւելագետ Արմեն Պետրոսյանի հետ.

- Պարոն Պետրոսյան, նախ սկսենք Մնացականյանի եւ Բայրամովի չեղարկված հանդիպումից: Ի՞նչը կարող է պատճառ լինել:

- Ցանկացած դիվանագիտական նախաձեռնության հաջողման համար առանցքային նախապայման է որոշակի կայուն վիճակը, ինչը փաստացի վերջին երկու օրերին չկա արցախյան պատերազմական գոտում: Անգամ հակառակը, վերջին երկու օրվա ընթացքում ակնհայտ միտումներ են նկատվում ռազմական իրավիճակի թեժացման, ինչպես նաեւ քաղաքացիական օբյեկտների թիրախավորման, որը միանշանակ ավելի է սրում իրավիճակը եւ ավելի հեռացնում հակամարտության կողմերին համաձայնության գալու հնարավորությունից: Եթե այս լարվածությունը շարունակվի, ապա այդ հանդիպման կայանալու դեպքում էլ որեւէ առարկայական համաձայանության հնարավոր չի լինի գալ:

- Մինչ այս հանդիպման չեղարկումն էլ տեսակետներ էին հնչում, թե ինչու են այդ բանակցությունները անհրաժեշտ, եթե Հայաստանը հայտարարում է, որ հակամարտությունը այս փուլում չունի դիվանագիտական լուծում, Ադրբեջանն էլ կրակի դադարեցման պայմաններ է առաջադրում: Ինչո՞ւ են անհրաժեշտ նման հանդիպումները:

- Անկախ օրակարգից, անգամ ակտիվ ռազմական գործողությունների ընթացքում, դրան մասնակից կառուցողական կողմերը երբեւէ չեն մերժում միջնորդ դերակատարների դիվանագիտական ջանքերը, քանի որ դա ցանկացած միջազգային հարաբերությունների սուբյեկտի պարտավորությունն է՝ ամրագրված նաեւ միջազգային իրավունքի հիմնարար սկզբունքներով: Այս տրամաբանության մեջ է, որ հայկական կողմը պարզապես ողջունում է ցանկացած դիվանագիտական նախաձեռնություն, բայց նաեւ նշելով, որ տվյալ իրավիճակում չկա նախադրյալ՝ հաջողության հասնելու, որը պայմանավորված է թշնամական կողմերի, այսինքն՝ Բաքվի եւ Անկարայի անզիջում կեցվածքով: Որեւէ լարվածության թուլացման գործընթացում որպեսզի լինի խաղաղ դիվանագիտական առաջընթաց, կարեւորագույն նախապայման է հակամարտ կողմերի փոխզիջման գնալու պատրաստակամությունը: Տվյալ դեպքում հայկական կողմը բազմիցս հայտարարել է փոխզիջման հնարավորության մասին, ինչը բացառվել է Ադրբեջանի կողմից: Սա, բնականաբար, հանգեցնում է ցանկացած դիվանագիտական նախաձեռնության տապալման: Պարզապես պետք է հաշվի առնել, որ միջազգային կազմակերպությունները, որոնք լիազորված են կարգավորելու այս հակամարտությունը, պատերազմական իրավիճակը մեղմելու իրենց գործն են կատարում, անկախ դրանց արդյունավետությունից:

- Իսկ ինչո՞ւ դրանք արդյունավետ չեն: Կարծիքներ են հնչում, որ եթե հակամարտության լուծման մեջ ներգրավված գերտերություններից որեւէ մեկը ցանկանա կարող է մի զանգով կանգնեցնել այս պատերազմը: Համամի՞տ եք:

- Իհարկե, ոչ, որովհետեւ դրա անհաջող օրինակներն արդեն իսկ ունենք: Երեք գերտերությունների առաջնորդների մակարդակով փորձ է արվել դադարեցնել կրակը պատերազմական գոտում, բայց՝ ապարդյուն: Դրա բացատրությունն էլ կա. հակամարտ կողմերից մեկի հովանավորը, տվյալ դեպքում Թուրքիայի առաջնորդը, ձգտում է հասնել գերտերության առաջնորդի կարգավիճակի: Եվ ահա սեփական ազդեցությունը այսօր աշխարհի ամենաթեժ կետում ընթացող դաժան պատերազմի վրա ցույց տալու համար ադրբեջանական կողմին դրդում է կրակի դադարեցումից հրաժարման: Միանշանակորեն Էրդողանի հավակնություններն են, որ թույլ չեն տալիս՝ պատերազմական գործողությունների դադարեցման ուղղությամբ միջազգային ջանքերը հաջողության հասնեն:

- Հիմա գանք Իրանին, որը, հայտարարելով, որ ԵԱՀԿ Մինսկի խումբը ցույց է տվել իր անարդյունավետությունը, Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության կարգավորման սեփական պլանն է մշակել: Այդ պլանը արդեն ներկայացվել է Բաքվում, Մոսկվայում, կներկայացվի նաեւ Երեւանում ու Անկարայում: Ըստ ձեզ՝ այն կարո՞ղ է իրավիճակից ելք լինել:

- Այդ պլանի ներկայացումն իրականում պայմանավորված է տարածաշրջանային գործընթացներում ազդեցություն ապահովելուն միտված Իրանի շահերով: Իրանը փորձում է ընդգծել, որ իրոք այս տարածաշրջանում հստակ շահեր ունեցող դերակատար է, եւ Լեռնային Ղարաբաղի հակամարտության հարցով ցանկացած նոր ձեւաչափի ստեղծման պարագայում պետք է հաշվի առնվեն նաեւ Թեհրանի շահերը: Հիմա ինչ վերաբերում է իրանական նախաձեռնության հաջողությանը: Ես բացառում եմ նման նախաձեռնության հաջողությունը, եթե դա լինի միակողմանի, այսինքն՝ եթե դրան չմիանան Ռուսաստանը եւ Թուրքիան: Տվյալ դեպքում ե՛ւ Ռուսաստանը, ե՛ւ Թուրքիան այսօր պատրաստ չեն զիջելու ներկայիս դիրքային առավելությունները անգամ Իրանին: Կարծել, որ երեք գերտերությունների առաջարկը տապալած Թուրքիան կարող է հնարավորություն տալ տարածաշրջանային մրցակցին, տվյալ դեպքում՝ Իրանին, միամտություն կլինի: Դրան գումարած՝ չպետք է մոռանալ, որ Ռուսաստանը թույլ չի տա որեւէ նոր նախաձեռնություն կամ որեւէ դերակատարի ակտիվ ներգրավում այն տարածաշրջանում, որը տասնամյակներ շարունակ եղել է մեծ մասամբ իր վերահսկելիության շրջանակներում:

- Այսինքն՝ այս պահին որեւէ ելք չի՞ նշմարվում կրակի դադարեցման համար:

- Այո՛, այս պահին որեւէ ելք չի նշմարվում, բայց վերլուծելով Ադրբեջանի վերջին ռազմական ակտիվացումը եւ դիվանագիտական քայլերը՝ ես կարող եմ ասել, որ Բաքու-Անկարա տանդեմը կարծես վերջին ջանքերն է գործադրում ուժեղացնելու ճնշումը եւ դրդելու, որ հայկական կողմը գնա ակնհայտ եւ միակողմանի զիջման: Տվյալ պարագայում մենք պետք է հնարավորինս վերահսկելի պահենք իրավիճակը ռազմաճակատում: Պետք է այնպես անել, որ ե՛ւ ԵԱՀԿ ՄԽ եռանախագահ երկրները, ե՛ւ հատկապես ՌԴ-ն դիմագրավեն Թուրքիայի դիվանագիտական ճնշմանը եւ վերջնականապես ձախողեն արցախյան հակամարտության կարգավորման հարթություն մուտք գործելու Անկարայի ջանքերը:

- Իսկ ինչի՞ց է երեւում, որ դրանք վերջին ջանքերն են:

- Ակնհայտ է, որ Թուրքիայի եւ Ադրբեջանի դեմ ահռելի արտաքին ճնշում է իրականացվում: Ընդամենը 2 օր առաջ Թուրքիայի նախագահը Պուտինին արդեն զանգով եւ բացահայտ կերպով փորձ արեց համոզելու, որ երկկողմ ջանքերով կարգավորեն հակամարտությունը: Թուրքիան, դրդելով ադրբեջանական կողմին ակտիվացնել ռազմական գործողությունները, տապալել առանց Թուրքիայի մասնակցության ցանկացած ձեւաչափ, որը միտված է հակամարտության կարգավորմանը եւ փորձելով ձեւավորել նոր ռուս-թուրքական օրակարգ՝ ցանկանում է ամեն կերպ Ռուսաստանին ներքաշել առանձին բանակցություների ձեւաչափ, որի բաղադրիչներից մեկն էլ կարող է լինել արցախյան հիմնախնդրի կարգավորումը: