Իրենք թող իրենց եփած ճաշը բաժանեն իրար մեջ, մենք համտես չենք անի այն․ Կոռնիձորի Արո

Բուն պատերազմին մասնակցած, մարտագծում կանգնած ազատամարտիկը, կամավորը իրավիճակը լավ պատկերացնելով՝ ճիշտ է համարում նոյեմբերի 9-ին ստորագրված համատեղ հայտարարությունը։ «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում այս տեսակետը հայտնեց ազատամարտիկ, «Կոռնիձոր» ջոկատի հրամանատար Արա Խուդավերդյանը (Կոռնիձորի Արո)։ Նա պատասխանել է Արցախում տեղի ունեցած պատերազմի, դրա արդյունքների վերաբերյալ մեր մի քանի հարցերին: 

- Պարո՛ն Խուդավերդյան, պատերազմի ժամանակ առաջնագծում էիք, ի՞նչ իրավիճակ էր ընդհանուր առմամբ եւ ի՞նչ կարծիք ունեք համատեղ հայտարարության մասին:

- Ստորագրված հայտարարությունը ճիշտ ժամանակին էր, անգամ կասեի՝ մի քիչ ուշացած։ Անկախ այն հանգամանքից, թե ինչպիսի տողեր կլինեն այդ հայտարարության մեջ, դա զագսի գրքույկ չէ, որ պահվի այնպես, ինչպես կա։ Ընթացքում այդ կետերի փոփոխություններ կլինեն, հնարավոր է տարածքային փոփոխություններ էլ լինեն։ Այնպես որ, այդ ժամանակ շատ տղաների զոհաբերվելու պրոցեսը կանխվեց։

Ինչ վերաբերում է հանրության մեջ բողոք բարձրացնողներին, նրանք լավ գիտեն, թե ինչ դավաճանական գործողություններ են կատարվել, ինչպես Հադրութի տարածքները հանձնեցին։ Թող իրենք այսօր չգոռան, թե համաձայնագիր կնքվեց։ Սա նրանց համար լավ առիթ էր, որպեսզի իշխանությունը փորձեն զավթել։ Այն մարդիկ, որոնք փախչելով եկել էին Հայաստան եւ տարբեր լեգենդներ էին պատմում, թե այնտեղ հաց չկա, շոր չկա, նրանց մեծամասնությունը հայտնվեցին թատերական հրապարակի քաղաքական թատերաբեմում, որպեսզի փորձեն մաքրել իրենց դավաճանական արարքը։ Նրանք արդեն որպես դասալիք քրեական հետապնդման մեջ էին եւ փորձում էին իրենց հետքերը վերացնել։

Ես էլ, տղաներն էլ այդպես ենք հասկանում, դրա վառ ապացույցը մի քանի օր առաջ Հանրապետության հրապարակում  ի աջակցություն վարչապետի տեղի ունեցած ինքնաբուխ հավաքն էր, երբ տղաները ուզում էին այդ «փախստականներին» իրենց տեղը ցույց տալ։

- Շատ է խոսվում այդ դավաճանությունների մասին, ի՞նչ դավաճանության մասին է խոսքը, ովքե՞ր են նրանք:

- Անուններով կասենք այն ժամանակ, երբ պետական մակարդակով նրանց մասին խոսվի։ Իսկ հիմա չենք խոսում, որպեսզի մինչ այդ պոչները չքաշեն։ Դավաճանները իրենք լավ գիտեն, թե ովքեր են։ Նրանք տեղում օպերացիաներ էին ղեկավարում եւ ռազմական տեղաշարժեր էին անում։ Մենք այդպիսի պատկեր ունեցանք հարավարեւելյան հատվածում։ Համենայնդեպս ես այդ դավաճանների մեջ չեմ տեսնում Հայաստան պետությանը, իշխանությանը, ուժային համակարգի ղեկավարներին։ Ես տեսնում եմ նրանց, ովքեր այնտեղ ստանձնել էին պատասխանատուների դերը եւ այսօր թատերական հրապարակներից հաթաթաներ են տալիս՝ անգամ չերեւացող գորշ կարդինալի կարգավիճակում։

- Ի վերջո, ինչպես են դրսեւորվել այդ դավաճանական քայլերը։

- Դրանք եղել են ռազմական տակտիկաների մեջ։ Շատ ժամանակ մեզ մոտ տպավորություն էին թողնում, թե հետ են քաշվում, որ հակառակորդին հանկարծակիի բերեն, սակայն վերջնարդյունքում չտեսանք այն, ինչ ասում էին։ Այս ամենի արդյունքում մենք տեսնում ենք դիտավորություն։

- Դուք ձեր ջոկատով ո՞ր հատվածում էիք։

- Մենք հյուսիսարեւելյան հատվածում էինք՝ Մատաղիսի տարածքում։ Մենք հոկտեմբերի 28-ից այդտեղ էինք։ Մեր հատվածում այդ տարաբնույթ գորշ կարդինալները չկարողացան իրենց գործունեությունը ծավալել։ Նաեւ՝ բարոյահոգեբանական առումով հիասթափություն, կասկածանք, վախի մթնոլորտ, դավաճանություն չկարողացան ստեղծել։ Իսկ հարավարեւելյան հատվածում՝ Հադրութի տարածաշրջանում նրանց հաջողվեց դա անել եւ այդտեղից դուրս եկան այլ տարածաշրջաններ։

- Պարո՛ն Խուդավերդյան, նախօրեին գեներալ-գնդապետ Մովսես Հակոբյանը՝ խոսել է ինչ-որ հույժ գաղտնի հրամանների մասին, տարբեր հայտարարություններ արել։ Ինչպե՞ս կմեկնաբանեք այն, ըստ ձեզ, ի՞նչ նպատակ են դրանք հետապնդում։ 

- Մովսես Հակոբյանը գտնվել է հարավարեւելյան հատվածում՝ Արցախի նախկին գեներալիտետի հետ։ Թող Մովսես Հակոբյանը դա հայտարարեր այն ժամանակ, երբ ղեկավարում էր ՊՆ ռազմական վերահսկողական վարչությունը։ Հետին պլանով հայտարարություն անելուց հետո կարող ենք ամեն ինչ մտածել։ Օրինակ՝ նրա կողմից կլանային համակարգի հետ սերտ կապեր ունենալու եւ հայոց պետականությանն ու առաջնորդներին վարկաբեկելու մեջ։

- Նա մեղադրել է ՊՆ-ին անկազմակերպվածության մեջ, հայտարարել կամավորական խմբերի անպատրաստության մասին։ Ըստ ձեզ՝ որքանո՞վ է այդ հայտարարությունը համապատասխանում իրականությանը։

- Կամավորականները մեղք չունեն, որ իրենք հայտնվեցին այս կամ այն հատվածում, իսկ հետագայում նաեւ ընդդիմադիր հանդիսացող կուսակցությունները գլուխ արդուկելու կարգավիճակով, առաջին օրվանից խուճապ էին ստեղծում։ Կամավոր ես տեսնում եմ ինքս իմ մեջ, իմ խմբի մեջ, իմ նմանների մեջ, որոնք քայլ անգամ դիրքերը չեն զիջել, մի թիզ անգամ հետ չեն քաշվել։ Իսկ իրենք թող իրենց եփած ճաշը բաժանեն իրար մեջ, մենք համտես չենք անի այն՝ ինչպես չարեցինք իրենց ստեղծած այդ իրավիճակում։ 

- Մովսես Հակոբյանի հետ եղած հին գեներալիտետը ի՞նչ դեր է խաղացել այս պատերազմում։

- Նրանք ղեկավարեցին հարավարեւելյան գոտու բոլոր մարտական գործողությունները։ Նրանք ասում էին, եթե իրենց ասած «իքս» մարդը լինի՝ Մոսկվայից զենքեր կգա շարասյուններով, բայց մենք մինչեւ պատերազմի ավարտը ոչինչ էլ չտեսանք։ Հակառակը՝ մենք տեսանք հայ զինվորի, հայ կամավորի մինչեւ վերջին պահ կանգնելը, անգամ գիտակցաբար զոհաբերվելը՝ վասն այն տարածքների, որն այդ պահին վտանգված էր։

- Պարո՛ն Խուդավերդյան ՊՆ-ում նախարար փոխվեց՝ Դավիթ Տոնոյանին փոխարինեց Վաղարշակ Հարությունյանը։ Ի՞նչ կարծիք ունեք այս փոփոխության մասին։

- Ես երկուսի հանդեպ էլ համակրանք ունեմ։ Դավիթ Տոնոյանի աշխատանքը տեսել եմ պատերազմի դաշտում։ Ընդդիմադիր դաշտը թիրախավորել էր ուժային կառույցներին հատկապես՝ ՊՆ-ի առաջին դեմքերին, որպեսզի թուլացնի իշխանության ղեկավարին։ Այն մեղադրանքները, որոնք ուղղում էին Դավիթ Տոնոյանի դեմ, նաեւ ուղղում էին ՀՀ վարչապետի դեմ։