Ուսուցիչը չունի որակավորում, սակայն դասավանդում է դպրոցում. հարցազրույց կրթության տեսչական մարմնի ղեկավարի հետ

Կրթության ոլորտում առկա խնդիրների մասին մասնագետները հաճախ են բարձրաձայնում: Այս ոլորտում խախտումները ևս քիչ չեն, որոնք ստուգումների արդյունքում կրթության տեսչական մարմինը փորձում է բացահայտել: 

Հայտնաբերված բացերի, խախտումների և թերացումների վերաբերյալ «Հայկական ժամանակի» զրույցը տեսչական մարմնի ղեկավար Ալեքսանդր Շագաֆյանի հետ՝ ստորև.

- Պարոն Շագաֆյան, ի՞նչ ընթացակարգերով են կազմակերպվում ուսումնական հաստատություններում կրթության տեսչական մարմնի ստուգումները: Հիմնականում ինչպիսի՞ խախտումներ են արձանագրվում:

- Ստուգումներն իրականացվում են օրենքով սահմանված կարգով: Հիմնականում լինում են պլանային և ոչ պլանային: Պլանային ստուգումները՝ ռիսկայնության հիման վրա, ընթացիկ տարվա մինչև դեկտեմբերի 1-ն է կազմվում մյուս տարվա համար: Օրինակ՝ հիմա 2022 թվականն է, այս տարվա մինչև դեկտեմբերի մեկը 2023 թվականի ստուգումների պլանը կազմված կլինի և կհրապարակվի տեսչական մարմնի կայքում: Ուսումնական հաստատությունները կտեղեկանան՝ իրենց հաստատությունը ներառվա՞ծ է պլանային ստուգումներում, թե՞ ոչ: Ոչ պլանային ստուգումները կարող են տեղի ունենալ տեսչական մարմնի նախաձեռնությամբ՝ այս կամ այն համապատասխան հիմքով: Կարող են նաև տեղի ունենալ պատկան մարմիններից ստացված գրությունների և տարատեսակ բողոքների հիման վրա:

Տեսչական մարմինը երեք ոլորտում է վերահսկողություն իրականացնում՝ նախադպրոցական, հանրակրթական և միջին մասնագիտական կրթության: Ավելի շատ խախտումներ արձանագրվում են նախադպրոցական հաստատություններում՝ կադրերի ընտրության և նշանակման մասով: Հանրակրթության ոլորտում կրկին կադրային բնույթի խախտումներն են՝ մանկավարժական աշխատողների ընտրության և նշանակման: Միջին մասնագիտական կրթության ոլորտում խախտումները հիմնականում կապված են ավարտական փաստաթղթերի, դիպլոմների բաշխման, ուսանողների իրավունքների վերականգման հետ:

- Պատահե՞լ է արդյոք, որ խախտումների հայտնաբերման ժամանակ ի հայտ գան այնպիսի դեպքեր, երբ, օրինակ, մի ուսուցիչը դասավանդի մի քանի առարկա: Այս դեպքում ի՞նչ գործընթաց է սկսվում, և ո՞րն է պատճառը նման դեպքերի՝ համապատասխան մասնագետ չունենա՞լը, թե՞ դպրոցը պարզապես չունի համապատասխան ֆինանսներ՝ մասնագետներ ձեռք բերելու համար:

- Այո՛: Եթե տվյալ մասնագետը, օրինակ, մաթեմատիկա առարկայի ուսուցիչ է, սակայն զուգահեռաբար դասավանդում է ինֆորմատիկա առարկա, բայց չունի ինֆորմատիկա առարկայից համապատասխան բարձրագույն կրթություն, սա նորից կադրային բնույթի խախտումներից է:

Կադրային խախտումները երկու հիմնական պատճառ ունեն. նախ, բոլորս գիտենք, որ վերջին շրջանում մենք որոշակի առարկաների մասով ուսուցիչների պակաս ունենք և առաջիկայում դեռևս ունենալու ենք՝ հաշվի առնելով Մանկավարժական համալսարանում տարբեր մասնագիտական ուղղություններով սովորողների փոքր թիվը: Մյուս պատճառը, երբ ուսումնական հաստատությունները չեն կարողանում համապատասխան մասնագետ գտնել: Սա հիմնականում վերաբերում է փոքր համայնքներին և դրանց կրթական հաստատություններին: Այստեղ խնդիրն ավելի շատ սոցիալական է. եթե կա մասնագետ որևէ համայնքում, այդ մասնագետը չի գնում ավելի փոքր համայնք՝ այնտեղ այդ առարկան դասավանդելու համար: Պատճառներից մեկն էլ սուբյեկտիվ բնույթի է, որոշ դեպքերում՝ տնօրենի կողմից թերացման աշխատանքի կամ դիտավորության: Երբեմն այդ դիտավորությունը մենք տեսնում ենք:

- Ի՞նչ միջոցներ են ձեռնարկվում նման դեպքերում: Եվ, ըստ Ձեզ, ինչո՞ւ է նախադպրոցական հաստատության տնօրենն աշխատանքի ընդունում մասնագետի, որը չունի տվյալ մասնագիտության համար անհրաժեշտ որակավորում: Սա համարու՞մ եք նաև ԿԳՄՍ նախարարության բացը:

- Այն բոլոր դեպքերում, երբ արձանագրում ենք համապատասխան խախտումը, ուսումնական հաստատության տնօրենը մեզնից ստանում է հանձնարարություն՝ տվյալ խախտումը վերացնելու համար, երբ նա, որպես պարզաբանում, մեզ և գերատեսչությանը տեղեկացնում է, որ գիտակցաբար է արել դա, քանի որ այլընտրանք չի ունեցել: Հարակից մասնագետին թեկուզ ժամանակավոր այդ ժամերը տալը օբյեկտիվ պատճառներից է: Այսինքն՝ երբ տնօրենը մասնագետի մրցույթ է հայտարարել, գերատեսչությանը խնդրել է համապատասխան մասնագետ տրամադրել, սակայն այդ մասնագետը չի գտնվել, նա ստիպված գնացել է այդ քայլին՝ գիտակցելով, որ խախտում է:

Մենք որոշ մասնագետների պակաս ունենք, որը տարբեր բացերի հետևանքով է, օրինակ՝ սոցիալական խնդիր, երբ միջոցներ չկան մասնագետի համար, նրա աշխատավարձը բարձր չէ: Մյուս կողմից, իմ անձնական կարծիքով, հանրակրթության մասին օրենքում, որտեղ սահմանված է, թե ով կարող է լինել ուսուցիչ, բավականին խիստ կարգավորում կա: 2019 թվականից սկսած՝ տեսչական մարմինը բոլոր միջոցներով բարձրացրել է նախարարության ներկայացուցիչների, պատգամավոր գործընկերների հետ հանդիպումների ընթացքում: Եվ 2021 թվականին Ազգային ժողովի պատգամավորների նախաձեռնությամբ օրենսդրական փոփոխություն տեղի ունեցավ, հիմա այդ նույն հոդվածի օրենքում այս տարվա փոփոխություններով ԿԳՄՍՆ-ն որոշակի նոր կարգավորումներ մտցրեց, և մատչելիացավ համապատասխան որակավորում ունեցող ուսուցչի պակասի լրացումը: Այժմ մենթոլ դպրոցների միջոցով ժամանակավորապես հնարավոր է նաև այս կամ այն առարկայի ուսուցչի բացը լրացնել՝ մինչև դպրոցը կկարողանա գտնել հիմնական մասնագետի:

- 2022 թվականին մաթեմատիկա առարկայի գրավոր աշխատանքները դպրոցներում ցածր արդյունք են ցույց տալիս: Ո՞րն է դրա պատճառը, և արդյոք մենք կրթության ոլորտում ունե՞նք այս առարկայի և հատկապես հայոց լեզվի դասավանդման համար որակյալ մասնագետներ:

- Մենք ունենք որակյալ մասնագետներ, որակյալ ուսուցիչներ և լավ կազմակերպիչներ: Սակայն այս դեպքում, երբ ունենք նման խնդիր, մեկ պատճառ նշել հնարավոր չէ: Սա զուգակցված խնդիր է և զուգակցված լուծում է պահանջում: Բոլորիս անելիքն է այս խնդիրը լուծելը:

- Ուսուցիչների նկատմամբ ծնողների անվստահությունը և աշակերտների վերաբերմունքը վերջին տարիներին կարծես թե նվազել է: Ըստ Ձեզ՝ ի՞նչ խրախուսական մեթոդներ են անհրաժեշտ՝ նրանց նկատմամբ վստահությունը կրկին վերականգնելու համար: Այս գործընթացում արդյոք կարևորվո՞ւմ է ծնողկոմիտների դերը:

- Բոլորի դերն այս պարագայում շատ կարևոր է: Բոլորիս շահն է, որ ուսուցչի դերակատարումը շարունակի լինել բարձր արժևորված: Պետության խնդիրն է անել առավելագույնը, որ մանկավարժի աշխատանքը լինի գնահատված, երիտասարդներին գրավի այս ոլորտը՝ որպես մասնագիտություն: Միաժամանակ, կարևոր եմ համարում մանկավարժական համալսարանի դերը: Սակայն նույնչափ կարևոր է մեզանից յուրաքանչյուրի արժևորումը ուսուցչի մասնագիտության հանդեպ: Կարծում եմ՝ նրանք, ովքեր կընտրեն մանկավարժի մասնագիտությունը, կգիտակցեն, որ սա բարդ մասնագիտություն է, սակայն աշխատանք է, որի բարիքները ստանում ես: Ես չգիտեմ որևէ մանկավարժի, որը նշանակալի արդյունքի է հասնում իր աշխատանքով և դրա համար չի գնահատվում: