Օրենքի բռնաբարումը (մաս 1)

Մեր ընթերցողին արդեն հայտնի է, որ երեքշաբթի առավոտյան Բաղրամյան պողոտայում եւ ապա Ազատության հրապարակում ոստիկանության կատարած գործողությունը բաժին տարվածների, հիվանդանոց ընկածների եւ տուժած լրագրողների թվով ռեկորդային էր՝ 2008-ի Մարտի 1-ից հետո: Քննարկենք այդ գործողությունը՝ իրավական տեսանկյունից:

Խաղաղության ուժը 

Այսպիսով՝ 1950թ. ընդունված Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիան, որին դեռ 2002-ին միացել է նաեւ ՀՀ-ն, իր 11-րդ հոդվածով հստակ ամրագրում է, որ յուրաքանչյուր ոք ունի խաղաղ հավաքների իրավունք եւ այդ իրավունքի իրականացումը ենթակա չէ որեւէ սահմանափակման՝ բացի նրանցից, որոնք անհրաժեշտ են ժողովրդավարական հասարակությունում՝ ի շահ պետական անվտանգության կամ հասարակության անվտանգության, անկարգությունները կամ հանցագործությունները կանխելու, առողջությունը կամ բարոյականությունը կամ այլ անձանց իրավունքներն ու ազատությունները պաշտպանելու նպատակով:

Իր հերթին, Մարդու իրավունքների եվրոպական դատարանը (ՄԻԵԴ) բազմիցս արձանագրել է, որ հավաքի մասնակիցները իրենց կարծիքի արտահայտման համար կարող են սահմանափակել այլոց տեղաշարժվելու հնարավորությունը (այլ կերպ ասած՝ փակել փողոցներ): Ըստ էության, դա հիմնավորվել է այն հանգամանքով, որ հավաքների իրավունքը գերակա է տվյալ պահին տվյալ փողոցով տեղաշարժի ազատությունից: Այլ կերպ ասած՝ սա նշանակում է, որ ՀՀ ոստիկանությունը չէր կարող ուժ գործադրել խաղաղ հավաքի նկատմամբ, եթե անգամ այդ հավաքի մասնակիցները խոչընդոտում են երթեւեկությանը:

Ոստիկանությունը իրավունք ունի ուժ գործադրել եւ հավաքը դադարեցնել (ցրել) միայն այն դեպքում, երբ այդ հավաքը այլեւս խաղաղ չէ: Սակայն հունիսի 23-ին ցուցարարները նստած էին ասֆալտին եւ խաղաղ չլինելու որեւէ մտադրություն անգամ չունեին… Ցուցարարների կողմից ոստիկանությանը չդիմադրելը, ըստ էության, նաեւ հաստատում են իրավապահները, քանի որ հակառակ դեպքում՝ ակտիվիստների դեմ քրգործ կհարուցվեր 316-րդ հոդվածով (ոստիկանին դիմադրություն ցույց տալը):

Այսինքն՝ ոստիկանության՝ Բաղրամյան պողոտան ազատելու եւ այդ հավաքը դադարեցնելու գործողությունը հստակ հակասում է ՀՀ Ազգային Ժողովի կողմից վավերացրած Մարդու իրավունքների եվրոպական կոնվենցիային եւ հետեւապես՝ այն անիրավաչափ է, իսկ ցույցի ցանկացած մասնակից կարող է այդ գործողությունը բողոքարկել դատական կարգով եւ եթե հաջողության չհասնի հայկական դատարաններում, ապա կհասնի դրան ՄԻԵԴ-ում:

Բաժին՝ սուրճ խմելու 

«Ոստիկանության մասին» ՀՀ օրենքը եւ Քրեական դատավարության օրենսգիրքը հստակ թվարկում են այն դեպքերը, երբ ոստիկանը կարող է քաղաքացուն բաժին տանել: Մասնավորապես՝ կա չորս գործողություն, որոնք ենթադրում են քաղաքացուն բաժին տանել՝

Ձերբակալում

Վարչական ձերբակալում

Բերման ենթարկում

Ձերբակալում հանցանք կատարելու մեջ անմիջականորեն ծագած կասկածանքի հիման վրա:

Ոստիկանը պարտավոր է ասել, թե ինչ կարգավիճակով է քաղաքացուն տանում բաժին: Սակայն, որպես կանոն, ոստիկանները կա՛մ լուռ բռնում-տանում են, կա՛մ ասում են՝ «բաժնում կբացատրեն», կա՛մ ասում են, որ «հրավիրում են բաժին»… Սակայն առաջին երկու դեպքերն ապօրինի են, իսկ հրավերի դեպքում քաղաքացին կարող է մերժել հրավերը ճիշտ այնպես, ինչպես հարեւանի՝ սուրճ խմելու հրավերը:

Ինչպես գիտի ամսի 23-ի կադրերը դիտած յուրաքանչյուր ոք, ոստիկանները ցուցարարներին պարզապես բռնում ու տանում էին բաժին՝ երբեմն հայհոյելով ու ծեծելով… Ասել, որ ցուցարարներին չէր ասվում, թե ինչ կարգավիճակում են իրենց տանում, կնշանակի՝ ոչինչ չասել, քանի որ ցուցարարների մեծ մասը առ այս պահ չգիտի, թե ինչ կարգավիճակում է այդ օրը 12 ժամ գտնվել անազատության մեջ:

Օրենքը կարդացե՞լ են

Ոստիկանությունը նույն օրը տարածված հայտարարության մեջ նշել է, որ 237 քաղաքացիներ բերման են ենթարկվել: Սակայն, ինչպես ասվեց, Քրեական դատավարության օրենսգրքի 153-րդ հոդվածի համաձայն՝ բերման ենթարկելը կատարվում է վարույթն իրականացնող հետաքննության մարմնի, քննիչի, դատախազի կամ դատարանի պատճառաբանված որոշման հիման վրա, երբ քաղաքացին ծանուցագրով չի ներկայանում (կամ՝ չի ստանում ծանուցագիրը):

Անգամ մանրամասն բացատրելու կարիք չկա, որ տեղի ունեցածը բերման ենթարկել որակելն անգրագետ անհեթեթություն է, քանի որ իրավապահների «սարքած» խուլիգանության գործը դրանից ընդամենը ժամեր առաջ էր հարուցվել, այդ 237 քաղաքացիներից ոչ մեկին ծանուցագիր չի ուղարկվել եւ վարույթն իրականացնող հետաքննության մարմնի, քննիչի, դատախազի կամ դատարանի նման որոշում չի եղել: Բացի այդ՝ քաղաքացուն բերման են ենթարկում այն մարմնի գտնվելու վայր, ուր իրեն կանչել են եւ նա չի ներկայացել… Իսկ երեքշաբթի քաղաքացիներին տարել էին անգամ մետրոպոլիտենի գծային բաժին, ինչպես նաեւ Աշտարակի, Աբովյանի ու Մասիսի բաժիններ, որտեղից այդ քաղաքացիներին, մեղմ ասած, որեւէ ծանուցագիր չէին էլ կարող ուղարկել (այդ գործի սահմաններում): Հետեւապես՝ 237 քաղաքացիներին բաժին տանելը եւս որեւէ իրավական հիմք չունի եւ կրում էր բացառապես պատժիչ նպատակ: Այսինքն՝ այդ օրը բաժին տարված յուրաքանչյուր քաղաքացի կարող է դատական կարգով բողոքարկել ոստիկանների գործողության օրինաչափությունը եւ հաղթել (կրկին՝ եթե ոչ հայկական դատարանում, ապա՝ ՄԻԵԴ-ում) ու ստանալ փոխհատուցում:

Առաջիկայում մենք կանդրադառնանք նույն օրվա դեպքերի արդյունքում մարմնական վնասվածքներ ստացած ցուցարարների եւ տուժած լրագրողների հարցին, ոստիկաններին քրեական պատասխանատվության ենթարկելու հնարավորությանը, ինչպես նաեւ խնդրին, թե ինչո՞ւ է ոստիկանապետը ցանկանում ոստիկանների կողմից կոտրված լրագրողական տեխնիկան փոխհատուցել պետբյուջեի հաշվին:

Դանիել Իոաննիսյան