Կարեն Կարապետյանը ստացավ Կենտրոնական բանկից այն, ինչ չէր ստանում Հովիկ Աբրահամյանը

ՀՀ կենտրոնական բանկը երեկ նվազեցրեց վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը միանգամից 0.5 տոկոսով եւ սահմանեց այն 6.75 տոկոս: Ոչ մասնագետներին այս ցուցանիշը թերեւս ոչինչ չի ասում: Սակայն սա շատ կարեւոր իրադարձություն է Հայաստանի տնտեսական կյանքում:

Ավելին, եթե դիտարկենք սա այլ իրադարձությունների ֆոնին, ապա հեշտ է նկատել, որ սրա տակ կա նաեւ քաղաքական ենթատեքստ: Հնարավորինս խուսափելով նեղ մասնագիտական սահմանումներից, ներկայացնենք իրավիճակը: Վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքի նվազեցումը նշանակում է, որ առեւտրային բանկերը կարող են էժան վարկեր վերցնել Կենտրոնական բանկից եւ հետեւաբար ցանկության դեպքում կարող են նվազեցնել նաեւ տնտեսվարողներին տրվող վարկերի տոկոսները: Դա, անշուշտ, խթան է հանդիսանում տնտեսության աշխուժացման համար: Բայց դա ունի իր վտանգը: Ցածր տոկոսներով վարկերը բերում են նաեւ գնաճի: Եվ եթե գնաճի ցուցանիշը բարձր է լինում, ԿԲ-ն պետք է բարձրացնի վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը գնաճը զսպելու նպատակով: Սա՝ դասական տնտեսագիտության տեսանկյունից:

Սակայն Հայաստանում այդ կանոնը չէր գործում: Հայաստանում արդեն ամիսներ շարունակ արձանագրվում է գների անկում, սակայն մեր ԿԲ-ն ընդգծված ժլատությամբ էր նվազեցնում վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը: Նվազեցումը այնքան դանդաղ էր արվում, որ բանկերի կողմից տնտեսվարողներին տրվող վարկերի տոկոսները ոչ միայն չէին նվազում, այլեւ նույնիսկ աճում էին: Դա էլ իր հերթին հանգեցնում էր առանց այդ էր շատ ծանր վիճակում գտնվող տնտեսության պասիվացմանը: Ու հանկարծ ՀՀ ԿԲ-ն որոշում է միանգամից կես տոկոսով նվազեցնել վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը: Այս տարվա ընթացքում ԿԲ-ն արդեն 6 անգամ վերանայել է այդ տոկոսադրույքը եւ միայն մեկ անգամ` մայիսին նվազեցրել այն 0.5 տոկոսով: Մյուս դեպքերում նվազեցումը կազմել է 0.25 տոկոս: Կարո՞ղ ենք արդյոք պնդել, որ այսպիսով ԿԲ-ն աջակցում է նորանշանակ վարչապետ Կարեն Կարապետյանին՝ տնտեսությանը թթվածին տալու եւ այն աշխուժացնելու համար պայմաններ ստեղծելու հարցում:

Սա, իհարկե, բավարար չէ նման պնդում անելու համար: Սակայն անցած շաբաթ` սեպտեմբերի 20-ին ԿԲ-ն եւս մի որոշում է կայացրել, որը շատ ավելի մեծ ազդեցություն է թողնում վարկերի տոկոսների նվազման վրա: ԿԲ-ն որոշել է, որ բանկերը իրենց կողմից ներգրաված միջոցների դիմաց պարտադիր պահուստավորելու են ոչ թե այդ միջոցների 20 տոկոսը, ինչպես նախկինում, այլ 18 տոկոսը: Սա եւս ոչ մասնագետների համար ոչինչ չասող ցուցանիշ է: Բայց պատկերը ներկայացնենք հնարավորինս պարզ: Եթե նախկինում դուք որեւէ բանկում ավանդ էիք ներդնում 100 դոլար, ապա բանկը պետք է դրա 20 տոկոսի չափով, այսինքն 20 դոլարին համարժեք դրամ տաներ ու պահուստավորեր ԿԲ-ի նկուղում: Բանկին մնում էր 80 դոլար, որը նա պետք է վարկ տրամադրեր ձեր հարեւան գործարարին: Այսինքն բանկը  անորոշ ժամկետով կորցնում է 20 դոլար եւ իր կորուստները փոխհատուցելու համար բարձրացնում էր գործարարին տրվող վարկի տոկոսադրույքը:

Հիմա բանկը պետք է ԿԲ-ի նկուղ տանի ոչ թե 20 դոլարին, այլ 18 դոլարին համարժեք դրամ: Առաջին հայացքից սա փոքր թիվ է երեւում, սակայն ընդհանուր ավանդների ծավալները հաշվի առնելով՝ կտեսնենք որ խոսքը  միլիարդավոր դրամների մասին է, որոնք նկուղներում պահվելու փոխարեն կարող են մտնել տնտեսություն, մի քիչ թթվածին տալ տնտեսությանը:              

Բնական հարց է ծագում, իսկ ինչո՞ւ ԿԲ-ն հանկարծ որոշեց 20 ամիս շարունակ անփոփոխ մնացած այդ պարտադիր պահուստավորման տոկոսը նվազեցնել, իսկ մի քանի օր անց էլ «առատաձեռնորեն» նվազեցնել նաեւ վերաֆինանսավորման տոկոսադրույքը: Եթե ուշադիր նայենք վերջին ամիսներին սոցիալ-տնտեսական մեր ցուցանիշները, ապա ոչ մի փոփոխություն նկատած չենք լինի: Գնանկումը արդեն արձանագրվում է ամիսներ շարունակ, տնտեսությունը կայուն կիսամեռ վիճակում է...: Այլ կերպ ասած՝ ոչինչ չի փոխվել, եւ նույն այս երկու որոշումները ԿԲ-ն պետք է կայացներ ամիսներ առաջ, եթե, իհարկե, առաջնորդվեր զուտ տնտեսագիտական նկատառումներով: Բայց փոխվել է, շատ մեծ բան է փոխվել: Եվ այդ փոփոխությունը քաղաքական է. Հայաստանում նշանակվել է նոր վարչապետ եւ գրեթե ձեւավորվել է նոր կառավարություն: Այլ կերպ ասած, ՀՀ կենտրոնական բանկը հզոր աջակցություն է ցուցաբերել Կարեն Կարապետյանի կառավարությանը: Այնպիսի աջակցություն, որից այդպես էլ չօգտվեց Հովիկ Աբրահամյանի կառավարությունը: Պատահականությո՞ւն է սա, թե՞ մտածված ու ծրագրված դիրքորոշում, թերեւս քաղաքական վերլուծաբանների քննարկման նյութ է: Սակայն փաստերը ցույց են տալիս, որ ԿԲ-ի այս երկու որոշումների վրա ազդող զուտ տնտեսական բնույթի գործոնները նվազագույն մակարդակի էին:

Ի դեպ, երեկ վարչապետ Կարեն Կարապետյանը հանդիպել է բանկային համակարգի ներկայացուցիչների հետ: «Մեր նպատակն է, որպեսզի բիզնեսը «շնչի», այդ տեսանկյունից ես ակնկալում եմ, որ դուք առաջարկներ ներկայացնեք, նշելով, թե ինչ կոնկրետ միջոցառումներ պետք է իրականացվեն՝ տնտեսության համար լրացուցիչ վարկավորում ապահովելու նպատակով: Գործնական լուծումներ առաջարկելու ժամանակն է»,- նշել է Կարեն Կարապետյանը: