Ինչպես է Բաքուն «վերբովկա» անում ՀՀ քաղաքացիներին

նկարում` ստոպ-կադր «Առաջին լրատվականի» ռեպորտաժից

Հայաստանում կատարյալ խառնաշփոթ է: Ինչ-որ մարդիկ գնացել են Բաքու: Ինչ-որ մարդիկ պատրաստվում են գնալ Բաքու: Ինչ-որ մարդկանց մասին ասվում է, թե գնում են, բայց պարզվում է, որ դա այնքան էլ այդպես չէ: Ինչ-որ մարդիկ դատապարտում են պոտենցիալ գնացողների հետ շփվողներին: Ինչ-որ մարդիկ դատապարտում են այդ լուրերը շրջանառող հայկական լրատվամիջոցներին: Բայց ոչ ոք չի հասկանում, թե ինչ է կատարվում:

Հիշեցնենք, ամեն ինչ սկսվեց անցյալ տարի, երբ Ադրբեջանի մայրաքաղաքում տեղի ունեցավ ասուլիս, որին մասնակցում էր հայ ընտանիք` հայրը, մայրը եւ փոքր երեխան: Ասուլիսի ժամանակ հայրն ասում էր, թե ինքը Հայաստանում իշխանությունների կողմից հետապնդումների է ենթարկվել, ուստի տեղափոխվել է Ադրբեջան՝ կյանքն ու գործունեությունն այդ երկրում շարունակելու: Այն ժամանակ լրատվամիջոցները բազմաթիվ հարցեր ուղղեցին ՀՀ ԱԱԾ-ին, այդ թվում` ինչու չի կանխվել նման անձնավորության տեղաշարժը դեպի Ադրբեջան, հատկապես որ նրա անվան հետ կապված քրեական գործեր կային, ստորագրություն՝ երկրից չհեռանալու մասին:

Ըստ պաշտոնական պատասխանի, նա  որեւէ օրենքով որեւէ խոչընդոտ չուներ հատելու հայ-վրացական սահմանը, իսկ Վրաստանից էլ տեղափոխվելու ուր որ ուզում է: ԱԱԾ ոչ պաշտոնական մեկնաբանությունը հետեւյալն էր. պատկերացնո՞ւմ եք ինչ աղմուկ կբարձրանար, եթե նրան սահմանին ձերբակալեին, թույլ չտային իրականացնել մտադրությունը: Պատկերացնո՞ւմ եք, ինչպես նա կհերոսացվեր եւ ինչ հաճույքով քաղաքացիական ակտիվիստները կհիշեին 37 թիվը, ռեպրեսիաները:

Գուցեեւ այս բացատրության մեջ տրամաբանություն կա, թեեւ, կարծում ենք, տվյալ իրավիճակի լուծումները կարող էին բազմազան լինել: Հետագա իրադարձություններն արդեն ցույց տվեցին, որ ԱԱԾ մոտեցումը, թե ավելի լավ էր սուսուփուս գնար, քան մնար եւ հերոսանար, խիստ մակերեսային էր եւ չկշռադատված: ԱԱԾ-ում լավ չեն պատկերացրել, թե ինչ հետեւանքներ կարող է ունենալ այդ անձնավորության ինքնահանձնումն Ադրբեջանին:

Անցյալ ամիս Հայաստանից եւս մի անձնավորություն (այս անգամ` իգական սեռի), գնաց Բաքու եւ նույն հիմնավորումները ներկայացրեց ՀՀ իշխանությունների կողմից հետապնդված լինելու մասին: Վերջին օրերին էլ տարբեր երկրներում գտնվող երկու ՀՀ քաղաքացի էին պատրաստվում լրացնել այս ցանկը: Երկուսն էլ ժամանակին Հայաստանում իշխանությունների հետ խնդիրներ են ունեցել, մեկը ընդդիմադիր է եղել, մյուսը՝ ՀՀ ԶՈւ սպա: Ենթադրվում է, եվրոպական երկրներից քաղաքական ապաստան են ստացել   ՀՀ իշխանությունների կողմից քաղաքական հայացքների համար հետապնդվելու հիմքով:

Այս երկուսի ասուլիսներն Ադրբեջանի մայրաքաղաքում հաջողությամբ կանխվեցին: Նրանցից մեկը վերադարձավ Հայաստան եւ Հանրային հեռուստաընկերության «Առաջին լրատվականի» տեսախցիկի առաջ ասաց, որ թյուրըմբռնում է տեղի ունեցել, ինքը չէր պատրաստվում մեկնել Բաքու: Երկրորդը՝ ֆեյսբուքում տեսաուղերձ հրապարակեց, որտեղ կրկին ասում էր, որ թյուրիմացություն է եղել, իրեն ներկայացրել են, թե պետք է միանա Հայաստանի եւ Ադրբեջանի միջեւ ինչ-որ խաղաղության հարթակի: Այնինչ պարզվել է, որ պետք է ստորագրի մի տեքստի տակ, որտեղ նշված է, թե Հայաստանը պետք է հողեր վերադարձնի Ադրբեջանին: Իսկ ինքը դրան դեմ է:

Իրավիճակի լրջությունը պատկերացնելու համար, պետք է ընդամենը հիշել, թե 2008 թվականի մարտի 1-ից հետո քանի հարյուր կամ միգուցե քանի հազար մարդ է իշխանությունների կողմից քաղաքական հայացքների համար հետապնդվելու պատճառաբանությամբ հեռացել Հայաստանից եւ քաղաքական ապաստան գտել այս կամ այն երկրում:

Ադրբեջանական հատուկ ծառայությունները ակնհայտորեն տիրապետում են այս մարդկանց ցուցակին` ամբողջությամբ կամ մասնակի: Հայաստանի հատուկ ծառայությունները նույնպես կարող են հեշտությամբ տիրապետել այդ ցուցակին` ընդ որում ամբողջությամբ: Ադրբեջանական ծառայությունները հատ-հատ աշխատում են Հայաստանի իշխանություններից նեղացած եւ Հայաստանից հեռացած  ՀՀ քաղաքացիների վրա: Հայաստանի հատուկ ծառայություններին այլ բան չի մնում, քան նույնն անել` հատ-հատ աշխատել այդ մարդկանց հետ, ներողություն խնդրել իրենց նկատմամբ երբեւէ տեղի ունեցած ապօրինության, անարդար վերաբերմունքի համար: Բացատրել, որ Բաքու ոտք դնելով այլեւս այնտեղից դուրս չեն պրծնի, ստիպված կլինեն ասուլիսներում Հայաստանի դեմ խոսել, Հայաստանի դեմ աշխատել, դավաճանի պիտակ վաստակել եւ մինչեւ կյանքի վերջ այդպես ապրել:

Սա բարդ եւ ծանր աշխատանք է, որ ստիպված է անել ԱԱԾ-ն: Սակայն Հայաստանի իշխանությունները եւ հատուկ ծառայությունները պարտավոր են անտրտունջ եւ առանց վրիպումների կատարել այդ աշխատանքը, քանի որ այս ամենը տեղի է ունենում իրենց մեղքով:

Նման իրավիճակ առհասարակ չէր ստեղծվի, եթե Հայաստանի յուրաքանչյուր քաղաքացի արժեք լիներ պետության եւ իշխանության համար: Եթե պետությունը պատասխանատվություն զգար իր քաղաքացիներից յուրաքանչյուրի համար` իշխանություններին քննադատողի, հայհոյողի, անգրագետի, գրագետի, շուլլերի ու անբարոյականի, նրանք այդպես հեշտությամբ  չէին նեղանա, չէին հեռանա եւ ադրբեջանական հատուկ ծառայությունների թիրախը չէին դառնա: Պետությունը, սակայն ոչ միայն տարիներ շարունակ պատասխանատվություն չի զգացել նման մարդկանց նկատմամբ, այլեւ ինքն է ցանկացել օր առաջ ազատվել նրանցից: Այդպես ավելի հեշտ է`ամեն հեռացողով մեկ հայհոյող պակասել է:

ԱԱԾ-ից ակնարկում էին, թե տեղյակ էին, որ ընտանիքը պատրաստվում է Բաքու տեղափոխվել, բայց ոչինչ չարեցին, որպեսզի պոտենցիալ դավաճանին հերոսանալու հնարավորություն չտան: Հավատում ենք, որովհետեւ դա շատ նման է ՀՀ ԱԱԾ-ին. թող գնան, ավելորդ գլխացավանքից ազատվենք: Պարզվում է` գլխացավանքը դրանից հետո էր միայն սկսվելու եւ հայտնի չէ, թե դեռ որքան կշարունակվի:

Մյուս կողմից, այս խառը իրավիճակը կարող է շատ կոնկրետ դրական արդյունք տալ: Կարող է ի վերջո հստակություն մտնել «թշնամու ջրաղացին ջուր լցնել» եզրույթի մեջ: Իշխանությունները կարող են հասկանալ, որ պարտադիր չէ դավաճան եւ թշնամու ջրաղացին ջուր լցնող անվանել բոլոր նրանց, ովքեր իրենց այս կամ այն գործողության հետ համաձայն չեն եւ քննադատություն են հնչեցնում: Եթե նրանք դա անում են Երեւանում, եւ ոչ թե Բաքվից, ուրեմն առնվազն արժե լսել` ինչ են ասում, մտածել, թե ինչու են ասում եւ հետեւություններ անել:

Իշխանություններին քննադատողներն էլ գուցե թեմաների բառապաշարի, եւ ձեւակերպումների ընտրության հարցում ավելի ուշադիր լինեն: Ի վերջո ոչ ոք չի ցանկանա նույնականանալ Բաքվից ասուլիս տվողների հետ` նույնիսկ, եթե խոսքը ՀՀ իշխանություններին ուղղված քննդատության նույնականության մասին է: Եթե դու ասում ես նույն բանը եւ ճիշտ այնպես ինչպես դա անում է Բաքվում գտնվող անձնավորությունը, ուրեմն ինչ-որ մի բան այնուամենայնիվ այնպես չէ: Կարիք չկա հիշեցնելու, որ նույն միտքը կարելի է ամենատարբեր ձեւերով արտահայտել: