ԱԺ-ում քննարկվեց Մարտի 1-ի դեպքերը քննադատող հայտարարության նախագիծը

Մարտի 20-ին մեկնարկած ԱԺ հերթական քառօրյայում խորհրդարանը քննարկեց ԵԼՔ խմբակցության հեղինակած «2008 թվականի մարտի 1-2-ի իրադարձությունների վերաբերյալ» ՀՀ ԱԺ հայտարարության նախագիծը: Հայտարարության մեջ արտահայտվում է ՀՀ ԱԺ քաղաքական գնահատականը 2008 թվականի Մարտի 1, 2-ի իրադարձությունների վերաբերյալ: Բացի ոստիկանության կողմից բիրտ եւ ապօրինի ուժի գործադրումը եւ դեպքերից հետո ընդդիմադիր քաղաքական գործիչների, ակտիվիստների նկատմամբ շինծու քրեական գործերի հարուցումն ու մեղադրական դատավճիռների կայացումը դատապարտելուց, հայտարարությունում առկա է նաեւ պահանջ իրավապահ մարմիններին՝ սեղմ ժամկետներում բացահայտել եւ խստագույն պատասխանատվության կանչել սպանությունների, ինչպես նաեւ խաղաղ ցուցարարների դեմ ապօրինի ուժ կիրառելու մեղավորներին։

Նախագծի հիմնական զեկուցող Նիկոլ Փաշինյանը, ներկայացնելով նախագիծը, ներկաների ուշադրությունը հրավիրեց նաեւ նախորդ քննարկումների ընթացքում ընդգծված մի քանի հանգամանքների վրա: Նախ եւ առաջ նա անդրադարձավ նրան, որ դեռեւս 2008-2009 թթ. գործած Մարտի 1-ի իրադարձություններն ուսումնասիրող ԱԺ ժամանակավոր հանձնաժողովի նախագահ Սամվել Նիկոյանը հայտարարարությանը, որտեղ ասվում էր. անհայտ է ինչի հիման վրա է Ռոբերտ Քոչարյանը հայտարարել ցուցարարների կրակելու մասին:

Փաշինյանը նշեց, որ նրանք դիմել են Գլխավոր դատախազին՝ Ռ. Քոչարյանին հարցաքննության կանչելու միջնորդությամբ, որը սակայն մերժվել է: Փաշինյանը ստահոդ որակեց Գեւորգ Կոստանյանն հայտարարությունն այն մասին, որ նախաքննության մարմնի ձեռքում կան Քոչարյանի խոսքերը հիմնավորող տեսանյութեր: «Չկա եւ չի կարող լինել նման տեսագրություն, եթե կա նման տեսագրություն, գլխավոր դատախազությունը, համապատասխան մարմինները, ով որ ունի այդ տեսագրությունը՝ թող հրապարակի եւ հանրությանը ներկայացնի», - ասաց նա:

Հաջորդ հանգամանքը ՊՆ-ի 2008 փետրվարի 23-ի 0038 գաղտնի հրամանն էր, որը ներկայացվում էր որպես ՀՀ սահմանների պաշտպանությունը ուժեղացնելուն ուղղված հրաման: Իրական նպատակը, ըստ Փաշինյանի, եղել է «ՀՀ քաղաքացիներին գնդակահարելը եւ նրանց արդարացի բողոքը ճնշելը»:

Հայաստանի Գլխավոր դատախազության եւ իշխանության ներկայացուցիչները պնդումներն առ այն, որ Մարտի 1-ի սպանությունների նախաքննությունը շարունակվում է եւ կատարվում են քննչական գործողություններ, Փաշինյանը եւս սուտ որակեց:

Ծավալուն քննարկումներ ընթացան Մարտի 1-ի իրադարձությունների տուժողներին եւ տուժողների իրավահաջորդներին փոխհատուցումների տրամադրման վերաբերյալ:

Հարակից զեկուցող Ռուստամ Մախմուդյանը այս խնդրի վերաբերյալ հարցերին պատասխանելիս փորձեց ապավինել քաղաքացիական օրենսդրությանը:

«Համենայն դեպս, քաղաքացիական օրենսդրությունը այդպիսի կանոններ եւ նորմեր սահմանում է: Տուժողների իրավահաջորդները ընդամենը պետք է իրացնեն իրենց այդ իրավունքը», - հայտարարեց Մախմուդյանը: Իր հետագա պատասխաններում նա մնաց քաղաքացիական օրենսդրության «դաշտում» եւ այդպես էլ հստակ պատասխան չտվեց Էդմոն Մարուքյանի հարցին, որը հետաքրքրվել էր, թե ինչո՞ւ են Մարտի 1-ի իրադարձությունների ժամանակ վնասված գույքի փոխհատուցման հարցերը լուծվել կառավարության որոշումով, իսկ զոհերի պարագայում տուժողների իրավահաջորդները պետք է դիմեն դատարան:

Զեկույցին հաջորդած ելույթներում իրենց տեսակետները հայտնեցին հիմնականում ընդդիմադիր պատգամավորները: Մասնավորապես ԵԼՔ խմբակցության պատգամավոր Արտակ Զեյնալյանը առաջարկեց փոփոխություն կատարել նախագծում եւ ներառել նաեւ 2008 թ. մարտի 1-ից հետո նախագահի՝ գրաքննության, ԶԼՄ-ների իրավունքների սահմանափակման, հավաքների արգելման գործողությունները անընդունելի համարելու վերաբերյալ կետը: Նրա կարծիքով այդ գործողությունները «պետք է ունենան իրավական հետեւանքներ»:

Էդմոն Մարուքյանն իր ելույթում նշեց, որ «այս նախագիծը ԵԼՔ-ում ընդունվել է որպես տարբերակ, որից որեւէ կերպ, որեւէ զիջում չի կարող լինել»:

Ելույթ ունեցավ նաեւ խորհրդարանական մեծամասնության ներկայացուցիչ Գեւորգ Կոստանյանը, ով իր խոսքում անդրադարձավ մարտի 1-ի իրադարձությունների եւ դրանց հետեւանքների առնչությամբ մտահոգություններին՝ նշելով, որ ԵԼՔ-ի առաջարկած հայտարարությունը չի կարող «նպաստել մտահոգությունների փարատմանը»: Նա, հակադարձելով այն պնդմանը, թե նախաքննություն չի ընթանում, նշեց.

«Քրեական գործով երեք որոշում կարող է կայացվել. վարույթը կարճելու, վարույթը կասեցնելու եւ գործը մեղադրական եզրակացությամբ դատարան ուղարկելու մասին: Քանի այս երեք որոշումներից որեւէ մեկը չի կայացվել՝ քրեական գործը վարույթում է», - ասաց պատգամավորը:

Եզրափակիչ ելույթում Փաշինյանը համաձայնեց Կոստանյանի հնչեցրած՝ երեք որոշումների մասին հայտարարությանը, սակայն նշեց, որ ոչ մի որոշում չի կայացվի, «որ ինչ ասենք՝ ասեն նախաքննություն է ընթանում, նախաքննական գաղտնիք է»:

Այս նախագծի վերաբերյալ քվեարկություն առայժմ տեղի չի ունեցել, սակայն սպասվում է, որ, ինչպես և ընդդիմության հեղինակած մի շարք այլ նախագծեր, այս մեկը ևս հավանության չի արժանանա խորհրդարանի կողմից և Ազգային ժողովը 2008 թվականի Մարտի 1, 2-ի իրադարձություններին քաղաքական գնահատական չի տա: 

Վլադիմիր Մարտիրոսյան