Հայկական դիվանագիտության հնարավոր պերճանքի եւ ներկա թշվառության մասին

(մաս 2)

Հետհեղափոխական պետությունների առաջ ծառացած առանցքային խնդիրներից մեկը կադրային քաղաքականությունն է, որից մեծապես կախված է նրանց հետագա զարգացման հաջողությունը։

Պատմությունը ցույց է տալիս, որ կադրային ծայրահեղական կամ գաղափարականացված մոդելը վտանգաշատ է պետության համար։ Կադրային ջարդը, որը հաճախ որդեգրում են հեղափոխականները, պատուհաս է դառնում հենց իրենց գլխին եւ ստիպում հապճեպ միջոցներ ձեռնարկել ծագած ճգնաժամային իրավիճակը շտկելու ուղղությամբ։

Ամենաթարմ օրինակը չինական խունեյբինական շարժումն է անցյալ դարի 60-ականներին, որը Մշակութային հեղափոխության կարգախոսի տակ անհաշտ պայքար հայտարարեց նախկին մտավորականներին ու մասնագետներին` ոչնչացնելով ազգային արժեհամակարգը եւ երկիրը մտցնելով դիվանագիտական փակուղի։ Բարեբախտաբար, Մաոին փոխարինած տաղանդաշատ Դեն Սյաոպինը վերջ դրեց այդ ազգակործան քաղաքականությանը, որից հետո Չինաստանը սկսեց իր անասելի քաղաքական, տնտեսական եւ ռազմական վերելքը։

Իսկ նախկին կադրերի կատարյալ ջարդ տեղի ունեցավ 17 թվի հոկտեմբերյան հեղաշրջումից հետո։ Նախ` բոլշեւիկները ցրեցին ցարական արտգործնախարարությունը, իսկ երբ հարկ եղավ շտապ կերպով հեռագիր ուղարկել դեսպանություններ, պարզվեց որ ոչ-ոք չգիտե ծածկագիր-հեռագիր կազմելու ձեւը։ Ստիպված բերման ենթարկեցին ծածկագրողներին։ Ավելին, քանի որ Լենինի կարծիքով Եվրոպան շուտով դառնալու էր սոցիալիստական, հետեւաբար չէին լինելու դեսպանություններ եւ դիվանագիտական հարաբերություններ, նա ձեւի համար արտագործնախարար նշանակեց Լեւ Տրոցկուն, որն այնքան հեռու էր դիվանագիտությունից, որքան մոտ էր ռազմական գործին։ Արդյունքում, Ռուսաստանն ունեցավ Բրեստ-Լիտովսկի հաշտության խայտառակ պայմանագիրը, (որից Հայաստանը եւս տուժեց) եւ պրոլետարիատի առաջնորդն այս անգամ ստիպված եղավ նախարար նշանակել ազնվական Գեորգի Չիչերինին, որն առանցքային դեր խաղաց Ռուսաստանի խորը ճգնաժամից եւ մեկուսացումից դուրս գալուն` շնորհիվ Ջենովայի միջազգային կոնֆերանսում ցուցաբերած դիվանագիտական փայլուն տաղանդին։

Այս ենթատեքստում հետաքրքիր է վարչապետի արտաքին հարաբերությունների գծով խորհրդական Արսեն Խառատյանի հնչեցրած «անցյալների եւ ներկաների» համեմատության գաղափարն այն առումով, որ «դիվանագետները նախկին չեն լինում»։

Այս, հակիրճ եւ ողջունելի հայտարարությունը, մեր կարծիքով, ներառում է հանրապետության արտաքին քաղաքականության եւ դիվանագիտական ծառայության ներկա ողջ համակարգը եւ պարունակում է ճգնաժամից այն դուրս բերելու պատրաստակամություն։

Եթե խորհրդականը, իրոք, նկատի ունի քաղաքական մշակույթի արմատավորում մեր երկրում եւ իրերի սթափ վերանայում, ապա կարելի է առաջարկել ճանապարհային հետեւյալ մոտավոր քարտեզ-պլանը։  

- Վերացնել դիվանագիտական ոլորտում բուն դրած նեպոտիզմը` խնամիակալությունը, բացառված չէ նաեւ կոռուպցիան։

- Փակել դիլետանտների մուտքը արտգործնախարարության համակարգ։ (Այդպիսի «շռայլությունը» մեր նման փոքր երկրի համար անթույլատրելի հանցագործություն է)։

- Դեսպանների, դեսպանորդների եւ գլխավոր հյուպատոսների  նշանակումներն իրագործել բաց ռեժիմով, այսինքն՝ նրանց թեկնածությունը նախ քննարկվում է պառլամենտում, հետո նոր տրվում է նախագահի հրամանագիրը։

- Բարձրակարգ դիվանագիտական աշխատողները տարին մեկ անգամ, անհրաժեշտության դեպքում նաեւ ավելի հաճախ հաշվետվությամբ հանդես են գալիս պատգամավորների եւ հասարակության առջեւ։

- Վերանայվում է Հայաստանի արտասահմանյան ներկայացուցչությունների, հատկապես, հյուպատոսությունների եւ պատվո հյուպատոսների (սա մի մութ անտառ է) աշխարհագրությունը` այն օպտիմացնելու նպատակով։ Նույնը վերաբերվում է ԱԳՆ-ի ուռճացած ապարատին։

- Հնարավորինս «բացել» ԱԳՆ հասարակության առաջ եւ լայնորեն կիրառել հանրային դիվանագիտության փափուկ ուժի (soft power) հնարավորությունները միջազգային հարաբերություններում եւ արտաքին քաղաքականությունում։

- Ստեղծել Համահայկական դիվանագիտական խորհուրդ կամ ասոցիացիա` ներգրավելով Սփյուռքի պոտենցիալը։

Արսեն Խառատյանի հայտարարության ուշագրավ մտքերից մեկը Սերժ Սարգսյանի հնարավոր բանագնացության հարցն է ղարաբաղյան խնդրի կարգավորման գործընթացներում։ Նախկին նախագահը, անշուշտ, տիրապետում է այս կոնֆլիկտային բանակցությունների նրբություններին։ Սակայն որոշ քաղաքագետներ նրա ղարաբաղյան վեկտորի քաղաքականության մեջ գտնում են մի շարք վրիպումներ։ Օրինակ, տարածքների փոխանակման տարբերակը, Արցախի բանակցային գործընթացին չմասնակցելը, ապրիլյան պատերազմում կորցրած հողերը, ադրբեջանական ագրեսիայի մասին միջազգային ահազանգի ուշացումը եւ այլն։ Եվ, եթե գտնվեն նրա բանագնացության ընդդիմախոսներ` պայմանավորված սաշիկների, լեւոնների, վաչիկների եւ մյուսների մեղքերով, որոնք ուղղակիորեն կապված են Սարգսյանի հետ, կարելի է առարկել, որ վերջին հաշվով եղբայրը պատասխանատու չէ եղբոր համար, թեեւ կոնկրետ այս պարագայում դա կհնչի անհամոզիչ։ Ճիշտ է կարելի է բերել ուրիշ ծանրակշիռ փաստարկ եւս, այն որ բոլոր ժամանակների եւ ժողովուրդների մեծագույն դիվանագետներից մեկը` Թալերյանն իր բանակցային հանճարի կողքին (նա փրկեց պարտված Ֆրանսիան 1815 թ, Վիեննայի կոնգրեսում) հայտնի էր փողի հարցում մանյակային համախտանիշով եւ միջազգային մասշտաբի կաշառակերությամբ։ Սակայն, եթե այս անալոգը դնելու լինենք մի կողմ, ապա Սերժ Ազատի Սարգսյանի եւ Շարլ-Մորիս Թալերյանի դիվանագիտական մասշտաբների մոտավոր համեմատությունն անգամ խիստ ռիսկային կլիներ։

Թերեւս, կարելի է ներել նախկին նախագահի, նախկին մեղքերը հանուն մեծ նպատակի։ Չէ որ, վերջին հաշվով, պետական շահը բացարձակ կատեգորիա է։

Սակայն, կասկածելի է, գոնե ինձ համար, Խաչատուրովի եւ Տիգրան Սարգսյանի հնարավոր ներգրավումը պետական-ռազմական գործերի մեջ։ Հազիվ թե մարդկանց տեսողական հիշողությունից վերանա գեներալի` Լյուդովիկոս IV դղյակը հիշեցնող առանձնատունը եւ կամ նրանց հիշողությունից ջնջվի Տիգրան Սարգսյանի դարակազմիկ մտքերը, հատկապես, արտագաղթի օգտաշատության վերաբերյալ:

Եվ վերջին հաշվով, որո՞նք են այդ գործիչների Հայաստանին բերած օգուտները նրանց զբաղեցրած բարձր դիրքերից։ Թե՞ այդ չափանիշն այլեւս չի գործում։

Արման Նավասարդյան

արտակարգ եւ լիազոր դեսպան

Տպել
6613 դիտում

ՆԳՆ փրկարար ծառայության և ՄԱԿ ՓԳՀ-ի միջև փոխըմբռնման հուշագիր է ստորագրվել

Գնել Սանոսյանն այցելել է Կիրանց, դիտարկել ճանապարհաշինական ընթացքը (լուսանկարներ)

Սևանում կարկուտ է տեղում (տեսանյութ)

Ժաննա Անդրեասյանը ներկայացրել է Հայաստանի կինոյի հիմնադրամի նոր ղեկավարին

Խորապես տպավորված եմ ցուցադրության գեղեցկությամբ և ներդաշնակությամբ. Արշակյանն այցելել է իտալական արվեստի ցուցահանդես

Հայաստանն ու ԱՄՆ-ն համատեղ ընթացակարգեր կմշակեն, որոնք թույլ կտան ավելի մեծ թվով կանանց ներգրավել ՀՀ զինված ուժերում

ՀՀ-ում ԵՄ դիտորդական առաքելությունը հուդայա-քրիստոնեական միության պատվիրակությանն է ներկայացրել իրենց գործունեությունը

Հայաստանը գնում է տնտեսության դիվերսիֆիկացման ճանապարհով, մեր ջանքերը միտված են զարգացող երկիր ունենալուն. Գևորգ Պապոյան

Գիտական կենտրոնի բակում մեքենա է այրվել. այն ամբողջությամբ վերածվել է մոխրակույտի

Դոլարն ու եվրոն էժանացել են. ինչ փոփոխություններ է արձանագրել տարադրամի շուկան հուլիսի 24-ին

Երևանում և Արմավիրում ամբողջությամբ դադարեցվել է գազաբենզալցակայանի, նավթամթերքի պահեստարանի գործունեությունը

Եռացրած կաթը թափվել է 1.5 տարեկան երեխայի վրա. տղան այրվածքներով տեղափոխվել է հիվանդանոց

Արայիկ Հարությունյանն ու Ժերոմ Լեյրոն ընտրական գործընթացների բարեփոխումներին և այլ ոլորտներին առնչվող հարցեր են քննարկել

Կրակոցներ Ադրբեջան-Իրան սահմանին, կան վիրավորներ. ինչ է հայտնաբերվել զինված միջադեպի վայրում (լուսանկար)

Չվերադարձնելով հեռախոսը՝ քաշքշել, հարվածել է, կինը ընկել է գետնին. նախկին ընկերոջ նկատմամբ քրհետապնդում է հարուցվել

Օդի ջերմաստիճանը կնվազի 6-8 աստիճանով. ժամանակ առ ժամանակ անձրև և ամպրոպ կլինի

Բյուջեի 2023-ի սեփական եկամուտները 39 մլրդից հասել են 64-ի, դա թույլ է տալիս իրականացնել բազմածավալ ծրագրեր. Ավինյան

Վստահ չեմ, որ իրենք ժողովրդավարության արժեքները կիսում են. Ավինյանը՝ Վազգեն Գալստանյանի շարժման մասին

Ադրբեջանը Ռուսաստանում և այլ վայրերում միշտ պատրաստ է եղել Հայաստանի հետ բանակցություններին. Հաջիզադե

Ես իշխանություն ունենալ-չունենալու անհանգստություն չունեմ. Ավինյանը՝ իր դեմ իմպիչմենթի գործընթաց սկսելու մասին

Տեղի է ունեցել հայ-ամերիկյան համատեղ զորավարժության փակման հանդիսավոր արարողությունը

Երևանի քաղաքապետարանը կառավարությանն առաջարկել է վերանայել «Վեոլիա Ջուր»-ի հետ պայմանագիրը․ Ավինյան

Աղձք բնակավայրի հարակից հատվածում կիրականացվեն պայթեցման աշխատանքներ

Տոմսային նոր համակարգին անցումը տեղի է ունենալու հունվարի 1-ից. Տիգրան Ավինյան

Հայտնի են դարձել 2030 և 2034 թվականների ձմեռային օլիմպիական խաղերի անցկացման վայրերը

Քո AMIO Visa Platinum քարտը սպասում է քեզ

Գավառում շունը հարձակվել է 6-ամյա երեխայի վրա, քույրն ու եղբայրը դժվարությամբ են փրկել աղջնակին

Տոմսերը՝ տեղերով․ նոր հնարավորություն Idram&IDBank հավելվածում

Կարևորվել է ՀՀ-ում նոր էներգաբլոկ կառուցելու նպատակով Ֆրանսիայի մասնակցության հնարավորությունը. դեսպանն այցելել է ՀԱԷԿ

Գյումրու նախկին քաղաքապետ Վարդան Ղուկասյանը, կինն ու զավակները հրավիրվել են դատախազություն

Նեպալում կործանվել է ուղևորատար ինքնաթիռ. զոհվել է առնվազն 18 մարդ (տեսանյութ)

Երևանի ոստիկանապետը Դուշանբեում մասնակցել է ԱՊՀ անդամ պետությունների խորհրդակցությանը

Մոսկվան պատրաստ է հարթակ տրամադրել Երևանի և Բաքվի ներկայացուցիչների միջև բանակցությունների համար. Զախարովա

Փոխվարչապետ Տիգրան Խաչատրյանի գլխավորությամբ կայացել է ՓՄՁ զարգացման խորհրդի հերթական նիստը

Ղազախստանը Հայաստանին է արտահանձնել զինծառայությունից խուսափած քաղաքացուն

Ոգևորված ենք՝ աջակցելու փոխնախագահին իր պատմական ձգտման մեջ․ Ջորջ Քլունին պաշտպանել է Հարիսի թեկնածությունը

ԵՄ-ն ունի իր հաշվարկները. ՌԴ ԱԳՆ-ն՝ Հայաստանի զինված ուժերին Եվրամիությունից ուղղված աջակցության մասին

Հանձնվել են փաստաթղթերն ու խորհրդանշական սպայական դաշույնները. ավարտել են ռազմական ակադեմիայի սաները (լուսանկարներ)

Արագածոտնի գյուղերից մեկի տան բակում՝ ծառից կախված վիճակում, հայտնաբերվել է տղամարդու մարմին

Երևանում թմրամիջոցների շրջանառությամբ զբաղվող խումբ է բացահայտվել. կան կալանավորվածներ