Նյույորքյան հանդիպումներ. կհաջողվի՞ դուրս գալ փակուղուց

Սեպտեմբերի 25-ին ՀՀ արտաքին գործերի նախարար Զոհրաբ Մնացականյանը Նյու Յորքում հանդիպել է ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահներին: Ադրբեջանի իր գործընկերոջ հետ հանդիպման նախօրեին Մնացականյանը վերահաստատել է Հայաստանի Հանրապետության դիրքորոշումը՝ Լեռնային Ղարաբաղի հիմնահարցի բացառապես խաղաղ հանգուցալուծման վերաբերյալ: Հերթական անգամ շեշտվել է խաղաղությանը նպաստող միջավայրի ձեւավորման կարեւորությունը:

Արտաքին գործերի նախարարը համանախագահներին է ներկայացրել ՀՀ սահմանին եւ Արցախի հետ շփման գծում Ադրբեջանի՝ իրավիճակը լարելու վերջին փորձերը, որոնց հետեւանքով զոհվել են ՀՀ Զինված ուժերի եւ Արցախի Պաշտպանության բանակի երկու զինծառայողներ, ինչպես նաեւ թիրախավորվել է խաղաղ բնակչությունը:

Նույն օրը ՀՀ վարչապետ Նիկոլ Փաշինյանը ՄԱԿ-ի Գլխավոր ասամբլեայի 73-րդ նստաշրջանի ընդհանուր քննարկումներին հնչեցրած իր ելույթում նույնպես անդրադարձել է արցախյան հակամարտությանը՝ նշելով, որ դրա խաղաղ կարգավորումը գերակշռող տեղ ունի ՀՀ արտաքին օրակարգում: Նա նաեւ ընդգծել է բանակցային գործընթացում ՀՀ առաջնահերթությունը, այն է՝ Արցախի Հանրապետության կարգավիճակը եւ անվտանգությունը:

Անդրադառնալով Ադրբեջանին, վարչապետը նշել է, որ եթե այն իսկապես հավատարիմ է խաղաղ գործընթացին, ապա պետք է երկխոսություն սկսի այս հակամարտության հիմնական սուբյեկտի` Արցախի հետ:

«Ադրբեջանն ամեն առիթով հայտարարում է, որ Ղարաբաղը պետք է լինի իր տարածքի մի մասը: Միեւնույն ժամանակ հայտարարում է, որ չի բանակցելու Լեռնային Ղարաբաղի հետ: Խնդիրն այն է, թե ինչպես կարող է Ադրբեջանը Լեռնային Ղարաբաղի նկատմամբ հավակնություն ներկայացնել առանց նույնիսկ Լեռնային Ղարաբաղի հետ երկխոսելու», - ասել է վարչապետը:

Փաշինյանն ընդգծել է նաեւ, որ Արցախի՝ Ադրբեջանի կազմում լինելը ուղղակիորեն սպառնում է հայերի կյանքին, քանի որ «Ադրբեջանի ղեկավարությանը հետաքրքրում է ոչ թե ժողովուրդը, այլ բուն տարածքը»: Ամփոփելով իր խոսքը, Փաշինյանը հերթական անգամ ներկայացրել է Հայաստանի դիրքորոշումն առ այն, որ հակամարտությունը կարող է եւ պետք է կարգավորվի միայն կողմերի փոխադարձ զիջումների միջոցով` խաղաղության մթնոլորտում:

Գաղտնիք չէ, որ հակամարտության կարգավորման հայկական տեսակետից տրամագծորեն տարբերվում է Ադրբեջանի ղեկավարության, մասնավորապես, նախագահ Իլհամ Ալիեւի մոտեցումը հարցի վերաբերյալ: Ադրբեջանն արդեն տեւական ժամանակ է չի էլ թաքցնում, որ ռազմական լուծումը եւս դիտարկվում է իր կողմից որպես հնարավոր տարբերակ: Բացի այդ, դատելով Ադրբեջանի բարձրաստիճան պաշտոնյաների հրապարակային ելույթներից՝ Ադրբեջանը չի պատրաստվում որեւէ զիջումների գնալ: Սեպտեմբերի 21-ին ելույթ ունենալով «Ադրբեջանի խորհրդարանի 100-ամյակին» նվիրված միջոցառումներին Ալիեւը հայտարարել է, որ «Ադրբեջանը չի շեղվի իր սկզբունքային դիրքորոշումից, քանի որ Լեռնային Ղարաբաղը պատմական ադրբեջանական տարածք է եւ չի կարող որեւէ կարգավիճակ ստանալ Ադրբեջանի ինքնիշխանության սահմաններից դուրս»:

Ալիեւը չի զլացել հատուկ ուշադրություն հրավիրել նաեւ «օկուպացված տարածքներում ավերված ենթակառուցվածքների, թալանված ազգային հարստության» եւ, իհարկե, «Խոջալուի ցեղասպանության» վրա:

«Հայաստանի նոր ղեկավարությունը պետք է լուրջ շտկումներ մտցնի իր քաղաքականության մեջ», - ասել է Ալիեւը:

Անհասկանալի է, թե նման պայմաններում ինչի շուրջ կարող են բանակցել Հայաստանի եւ Ադրբեջանի ղեկավարները: Սեպտեմբերի 26-ին լրագրողների հետ ճեպազրույցի ընթացքում ՀՀ ԱԳՆ մամուլի խոսնակ Տիգրան Բալայանը, անդրադառնալով հնարավոր հանդիպմանը, նշել է, որ Հայաստանի եւ Ադրբեջանի ղեկավարների հանդիպումը չպետք է ինքնանպատակ լինի՝ այն պետք է բովանդակություն ունենա:

«Այդ հանդիպումը չպետք է լինի ինքնանպատակ, զուտ լուսանկարվելու եւ տեսագրվելու առիթ: Հանդիպումը պետք է լինի բովանդակային, եւ մենք ակնկալում ենք, որ հանդիպումը կբերի կոնկրետ արդյունքների՝ նաեւ նախորդ պայմանավորվածությունների մասով», - ասել է Բալայանը:

Նախորդ պայմանավորվածությունները 2016 թ. պատերազմից հետո կայացած գագաթնաժողովների ընթացքում ձեռք բերված պայմանավորվածություններն են, մասնավորապես, միջադեպերի հետաքննության մեխանիզմի ներդրումը եւ ԵԱՀԿ գործող նախագահի անձնական ներկայացուցչի թիմի կարողությունների եւ թվաքանակի ավելացումը: Այդ պայմանավորվածությունների իրականացումը շարունակաբար արգելակվում է Ադրբեջանի կողմից:

Ինչ վերաբերվում է արտաքին գործերի նախարարների նյույորքյան հանդիպմանը, ապա դրանից չարժե մեծ սպասելիքներ ունենալ: Հանդիպման ընթացքում խոսքն, ամենայն հավանականությամբ, գնալու է ոչ թե բուն կարգավորման, այլ Վիեննայում եւ Սանկտ-Պետերբուրգում ձեռքբերված պայմանավորվածությունների իրականացման մասին: Քանի դեռ դրանք չեն իրականացվել հետագա բանակցությունների նկատմամբ վստահություն չի կարող լինել:

Սակայն, հուսալ, որ Ադրբեջանը կփոխի իր մերժողական դիրքորոշումը պայմանավորվածությունների նկատմամբ՝ եւս ավելորդ է: Պաշտոնական Բաքուն չի կարող թույլ տալ, օրինակ, միջադեպերի հետաքննության մեխանիզմ գործարկել, քանի որ այդ պարագայում անկնհայտ կդառնա, թե ով է ապակայունացնում իրավիճակը շփման գծում:

Իսկ, ընդհանուր առմամբ բանակցային գործընթացի փակուղային վիճակը բխում է խնդրի կարգավորման եւ Արցախի ապագայի վերաբերյալ սկզբունքորեն տարբեր պատկերացումներից: Քանի դեռ Ադրբեջանում, ի հեճուկս Հայաստանի, ԵԱՀԿ Մինսկի խմբի համանախագահների եւ միջազգային հանրության՝ խնդիրը բացառապես խաղաղ ճանապարհով լուծելու տրամաբանությանը, դիտարկում են ռազմական հանգուցալուծման տարբերակը՝ փակուղային վիճակը շարունակվելու է: