Գիտաշխատողներին զայրացրած որոշումը կարող է կասեցվել, իսկ նրանք չեղարկեն բողոքի ցույցը

ՀՀ կառավարության՝ դեկտեմբերի 27-ի N 1515-Ն որոշումը, որն ալեկոծել է գիտական հանրությանը, այդ տեսքով կարծես թե չի գործի: Փաստաթղթով, ինչպես հայտնի է, նախատեսվում է գիտական եւ գիտատեխնիկական գործունեության բազային ֆինանսավորման նոր ձեւ: Այսինքն՝ գիտական հիմնարկներին տրամադրվող որոշակի կայուն ֆինանսավորումը փոխարինել դրամաշնորհով, որը կհատկացվի մրցութային կարգով: Որոշումը վերաբերում է միայն հիմնադրամներին, իսկ պետական ոչ առեւտրային կազմակերպություններին (ՊՈԱԿ) չի առնչվում:

Հայաստանյան մի շարք խոշոր պետական բուհեր ունեն հիմնադրամի կարգավիճակ: Որոշման դեմ ըմբոստացան հատկապես Երեւանի պետական համալսարանի ղեկավարությունն ու գիտաշխատողները՝ մասնավորապես հայտարարելով, որ դա կվնասի գիտությանը, իսկ բացի այդ կհանգեցնի սոցիալական խնդիրների՝ գործազուրկ դարձնելով հարյուրավոր գիտաշխատողների: Նրանք նույնիսկ ծրագրել են, որ առաջիկա հինգշաբթի բողոքի ցույց են անցկացնելու կառավարության շենքի մոտ: Բայց եւ չեն բացառում, որ դրա անհրաժեշտությունն այլեւս չլինի, որովհետեւ, ըստ որոշ տեղեկությունների, խնդրո առարկա որոշումը չեղարկվելու է:

ՀՀ ԿԳՆ գիտության կոմիտեի նախագահ Սամվել Հարությունյանը, պատասխանելով մեր հարցմանը, ասաց, որ փաստաթուղթը չեղարկելու հավանականության մասին տեղեկություն ինքը չունի: Բայց կրթության եւ գիտության գերատեսչությունը դիմել է ֆինանսների նախարարություն՝ առաջարկելով միառժամանակ կասեցնել ընդունված որոշման կիրարկումը, մինչեւ որ մշակվեն համապատասխան կարգեր, հիմնարկները բավարար չափով իրազեկվեն, անցկացվեն հանրային քննարկումներ եւ այլն (կառավարության N 1515-Ն որոշումը մշակել ու գործադիրի հաստատմանն էր ներկայացրել ֆինանսների նախարարությունը): «Ինտենսիվ աշխատում ենք այս ուղղությամբ եւ կփորձենք այնպիսի լուծում տալ, որ հիմնարկները չտուժեն»,- ասաց Սամվել Հարությունյանը:

Կառավարության N 1515-Ն որոշումն, ի դեպ, նրա համար անակնկալ է եղել: «Կառավարության որոշումը, որն ընդունվեց դեկտեմբերի 27-ին, անկեղծ ասած, ինձ համար անակնկալ էր, որովհետեւ ԿԳ նախարար Արայիկ Հարությունյանի հետ մենք պայմանավորվել էինք լրիվ ուրիշ բան: Նախարարի հրամանով հոկտեմբերին մենք ստեղծել էինք հանձնաժողով, որը պետք է զբաղվեր ռեյտինգային ֆինանսավորման հիմնական սկզբունքների մշակմամբ: Այդ հանձնաժողովի նախագահը ես եմ, անդամների կազմում է գիտությունների ազգային ակադեմիայի նախագահը եւ բազմաթիվ այլ մարդիկ, որոնք այս գործից հասկանում են: Հանձնաժողովը մի քանի նիստեր արդեն արել է: Պետք է աշխատեր, մշակած չափանիշները հասարակական քննարկումների փուլ անցնեին, ինչից հետո ամռանը կառավարության որոշումով պետք է հաստատվեր եւ արդեն հաջորդ տարվա՝ 2020 թվականի ֆինանսավորումը լինելու էր խիստ ռեյտինգային, եւ հիմնարկները պիտի ֆինանսավորվեին ըստ փաստացի աշխատանքի: Ավելի վաղ՝ 2012 թվականին բալային համակարգ էինք մշակել, որը հիմա էինք ուզում ներդնել, որովհետեւ 2012 թվականին ինչ-ինչ պատճառերով այդ ռեյտինգային ֆինանսավորման առաջարկը չանցավ: Իշխանափոխությունից հետո տեսանք, որ նոր իշխանությունների հետ կարելի է իրագործել դա, որովհետեւ ցանկությունը նաեւ նրանց կողմից երեւաց, որ պետք է խիստ ռեյտինգայինի անցնել բոլոր հիմնարկներում, այդ թվում ՊՈԱԿ-ներում, ու մենք դա ձեռնարկեցինք: Բայց դեկտեմբերի 27-ին կառվարության որոշում է ընդունվում, որ պետք է հիմնարկները ֆինանսավորվեն մրցութային ձեւով»,- ասաց Գիտության պետական կոմիտեի նախագահը:

Նա նկատեց, որ ԿԳ նախարարի հրամանով ստեղծված հանձնաժողովի առաջարկած ռեյտինգային ֆինանսավորման տարբերակը ենթադրում էր մրցույթի անցկացում հասկանալի ու չափելի միավորներով: «Իսկ ամսի 27-ի որոշումով մրցույթը պետք է արվի մեկ այլ՝ կառավարության 2003 թվականի համապատասխան որոշմամբ, որով չափորոշիչներ են հաստատված հիմնադրամներին մրցույթով անցկացնելու համար: Այդ չափորոշիչները գիտական հիմնարկների համար այնքան էլ ընդունելի չեն: Բոլոր հիմնարկները նույնը չեն, որ բոլորին նույն ձեւով վերաբերվենք»,- նկատեց Սամվել Հարությունյանը:

Նոր որոշումը ֆինանսաների նախարարությունում քննարկվել է գիտության պետական կոմիտեի ներկայացուցչի մասնակցությամբ: Նա բացասական կարծիք է հայտնել: Բայց դրանից հետո փաստաթուղթը չի ուղարկվել կոմիտե՝ պաշտոնական կարծիքի: «Մենք ունենք գիտության ոլորտի լիազորությունների վերաբաշխման խնդիր, որի մասին բազմիցս ես ասել եմ տարբեր հարթակներում: Այսօր չորս կառույց կա, որը զբաղվում է գիտության խնդիրներով՝ գիտութան կոմիտեն, ԿԳ նախարարությունը, տնտեսական զարգացման նախարարությունը եւ ազգային ակադեմիան: Կոնկրետ որեւէ մեկի վրա լիարժեք լիազորություն դրված չէ, որ դու պատասխանատու ես ամբողջ գիտության համար: Իրենք էլ այդ փաստաթղթերը շատ հաճախ չեն իմանում՝ ում ուղարկել: Եթե մեզ ուղարկեին, ես միարժեք կգրեի, որ ժամանակավրեպ է, այդպիսի որոշում չի կարելի կայացնել, որովհետեւ ոչ բոլոր հիմնադրամներն են նույն ձեւի, գիտական հիմնարկները այլ կատեգորիայի հիմնարկներ են, եւ այդ փոփոխությունները գիտական հիմնադրամների համար անմիջապես կիրառել հնարավոր չէ, ժամանակ է պետք դրա համար, հարկավոր են հստակ չափանիշներ եւ այլն եւ այլն»,- փաստեց Գիտպետկոմի նախագահը:

«Ես ու նախարար Հարությունյանը խնդրի լուծման մի քանի տարբերակներ ենք առաջարկել: Մենք առաջարկում ենք՝ եկեք ժամանակ տանք հիմնարկներին, մշակվեն ռեյտինգային ֆինանսավորման կարգերը: Մենք դա կհաստատենք կառավարության որոշումով, հետո կանցնենք խիստ մրցութային ռեյտինգային ֆինանսավորման, ամեն ինչ կգա, իր տեղը կըկնի»,- շարունակեց Սամվել Հարությունյանը՝ հաստատելով, որ այս դեպքում եւս փոփոխությունները կարող են կյանքի կոչվել 2020 թվականից: