Արանքը ճղելու նուրբ արվեստը

Լուսանկարը՝ Դավիթ Գալստյանի

Դատելով «Նիկոմաքյան էթիկա» կոչվող տեքստից` Արիստոտելը համարում է, որ երջանկությունը կախված է մարդուց: Երջանկությունը մարդու ունակությունների դրսևորման, ռեալիզացման մեջ է: Քանի որ մարդուն բնորոշել է որպես սոցիալական էակ, Արիստոտելը երջանկության հիմքում դրել է բարոյական նորմերից ելնող գործողությունը: Այսինքն` արարքը կարող է երջանկություն բերել միմիայն այն դեպքում, երբ այն հիմնված է առաքինությունների վրա և ուղղորդվում է մտքով: «Հռետորաբանություն» աշխատության մեջ նա նշում է 9 առաքինություններ` 1. Արդարություն, 2. Արիություն, 3. Խելամտություն, 4. Առատաձեռնություն, 5. Մեծահոգություն, 6. Անշահախնդրություն, 7. Համեստություն, 8. Խոհեմություն, 9. Իմաստնություն: Սրանցից յուրաքանչյուրը համապատասխան ծայրահեղ հակադիր հատկանիշների միջինն է կազմում: Օրինակ` վախկոտության և տաքգլուխ լկտիության ոսկե միջինը արիությունն է, վատնող շռայլության և դրան հակադիր ագահ ժլատության պարագայում ոսկե միջինը առատաձեռնությունն է և այլն:

Արիստոտելի` «ոսկե միջինի» մասին դրույթը փիլիսոփայական թեզերից ամենաշահարկվածներից է` հիմնականում ոչ արմատական գոլությունն ու միջակությունը ասվածին վերագրելու մոլորությամբ: Մինչդեռ խոսքը իրավիճակում կողմնորոշվելու և կամ կոնկրետ գործողության մեջ չափազանցի դրսևորումներից խուսափելու մասին է մտքի թելադրանքով: Միտքն է, որ մարդուն շահեկանորեն առանձնացնում է մյուս էակներից, պայմանավորում նրա հաջողությունները: Ուրեմն, ըստ այս մեծ անտիկ փիլիսոփայի, մարդու կյանքի նպատակին` երջանկությանը` որպես առավել բարիքի հասնելու ճանապարհը վարքագծի ոսկե միջինն է, որը տրվում է մտքով:  

Արձակագիր, դրամատուրգ, դերասան Հովհաննես Թեքգյոզյան.

Երբ տղա էի /տարիքս նկատի ունեմ/, համոզված էի, որ կփոխեմ աշխարհը, որ ես նոր մեսիիան, ֆլան-ֆստանն եմ, չէ', Քաջ Նազարը չեմ, բայց մի երկու մազ եմ հեռու էն Կարևորից: Հա, էդ ժամանակ միայն նրա Կարևոր անունը գիտեի ու վերջ: Արածների, չարածների ու իրական-անիրական թռիչքների մասին հետո իմացա... Կարճ ասած` հինգ տարեկանում ես արդեն ընդունել էի իմ հանճարեղության անբեկանելի փաստը, քանի որ էդ չարաբաստիկ տարում գրեցի իմ առաջին բանաստեղծությունը` «Գարունը»: Ցավոք, մտքիս էդ գլուխգործոցը չի պահպանվել, ընդամենը մի տող եմ հիշում, որը հիանալիորեն համապատասխանում է իր խորագրին: Ահա այդ տողը` «Գարուն, գարուն, ծառեր` ցմահ»: Բայց չշեղվենք, մի խոսքով` ի տարբերություն Կարևորի, իմ փրկության ծրագիրը բոլորովին այլ էր` արյուն-մարյուն, ծեծ-ջարդ չկար: Ես ոչխարաբար համոզված էի, որ հեսա-հեսա փրկելու եմ աշխարհը, քանի որ ֆիլմերի մի բավականին տարողունակ ցուցակ էի կազմել, որը դիտող ցանկացած ոք կփոխվեր, կբարիանար, մի խոսքով` փաթլամիշ կլիներ: Հա, ի դեպ, մեկը «Բուրժուազիայի համեստ հմայքն» էր, որ եթե ասեմ յոթ-ութ տարեկանում էդ կինոնկարը լրիվ հասկացել եմ, հավատացեք` փլիզ: Մյուսն էլ` «Ժանդարմը և այլմոլորակայիններն» էր: Շատ չերկարացնելու համար ասեմ, որ մոտ մեկ տարի անց աշխարհը փրկելու իմ ծրագիրը թոզմիշ եղավ, բայց մնաց միսսիոներ լինելու հավակնությունն ու միսսիա ունենալու մազոխիստական կայֆը: Հետո սկսեցի ուրիշ հանճարներ փնտրել ոչ թե նրանցով զմայլվելու, այլ ավելի շատ ցույց տալու համար իմ ներկայությունն ու լինելիությունը: Փնտրեցի, ազդվեցի, որոշների թիկունքում թաքնվեցի, նրանցով սրա-նրա բերանին շրխկացրեցի, հրաժարվեցի, կռվեցի, վերջում եկա կանգնեցի կարծեմ Պիկասոյի /այ բալամ, հանկարծ չսխալվե~մ/ հետևյալ մտքի վրա` «Արվեստը կարող է ծնվել այնտեղ, որտեղ ներքին ազատություն կա»: Ու քանի որ, փաստացի, իմ միսսիան պտտվում էր արվեստով ինչ-որ բան փոխելու, այլ կերպ ասած` արվեստ արարելու կարևոր փաստի շուրջ, կատարյալ լինելու համար սկսեցի որոնել ներքին էն տարածքը, որտեղ ազատություն կա:

Անձնական երջանկություն.

Անձնական երջանկության պատկերներ... Էս էպիզոդն իմ գործերից մեկում, հիմա արդեն չեմ հիշում, կարծեմ` «Մաշկացավում», արդեն գրել եմ: Երբ փոքր էի, մեր տան զուգարանի չսալիկապատված պատը խոնավությունից ճաքճքել էր: Արդյունքում` պատի վրա փուչիկ-փուչիկ պատկերներ էին հայտնվել, ինչ-որ կերպարանքներ հիշեցնող ուրվագծեր: Զուգարանում հայտնված մարդը, սովորաբար, մենակ է, ու որպեսզի մենակությունս ու մի քիչ էլ վախս փարատեմ, սկսեցի խոսել էդ բնական բառելեֆների հետ: Շատ մտերմացանք, նույնիսկ մի անգամ, լավ հիշում եմ, նրանց ծանոթացրի մորս հետ: Բայց փորձանքը հո պոզով-պոչով չի լինում. մի սովետական ստանդարտ օր եկա տուն ու ինչ տեսնեմ` մերոնք որոշել են բաղնիք-զուգարանում կաֆել խփել ու արդյունքում իմ պատի ընկերներին փշրել, սվաղել են... Լաց ու կոծ, հարայ-հրոց, հայոց վիշտը` ցեղասպանությանը հղված աղերսներով և այլն: Ասածս ինչ է... Երջանկությունը երևի մի տեղանք է, որը հաճախակի վերանորոգման կարիք ունի: Փաստացի, եթե էդ տեղանքը չվերանորոգես, երջանկություն, որպես էդպիսին, էլ չես ունենա: Բայց էդ էլ է բարդ` քեզ կապող, մտերիմ պատկերներից հրաժարվելը: Չնայած իմ կյանքում մի շրջան եկավ, երբ առանձնահատուկ հաճույք էի զգում ինձ երբևէ, կրկնում եմ` երբևէ երջանիկ պահեր պարգևած երևույթներին և անձերին վանելուց: Մի տեսակ ինձ ուժեղ էի երևակայում: Էդպես ձեռ քաշեցի թատրոնից, որն իմ կյանքն էի համարում, էն միջավայրից ու քաղաքից, որտեղ ժամանակին երջանիկ պահել էի ապրել ու որն ինձ համար այլևս անտանելի էր դարձել: Ցավոք, երջանկության ցուցիչը դա է. էն, ինչը ներկայումս անտանելի է, ժամանակին քեզ երջանկացրել է կամ գոնե երջանիկ դառնալու հույս է տվել... Փաստորեն, հրաժարվելու արդյունքում իմ առջև մի չտեսնված հարուստ տարածք բացվեց, որի մեջ դեռ լողում եմ:     

Մասնագիտական երջանկություն.

...Երբ արանքը ճղել եմ: Չէ, սա բնավ վուլգար արտահայտություն չէ: Ինձ միշտ զարմացրել է երկու բան. առաջին` ինչպես է քո գրական հերոսը քեզ` հեղինակին, ընդդիմանալով` ստեղծագործությունն իր ուզած ճանապարհով տանում: Արդյունքում` ապուշ կտրած տեսնում ես, թե ոնց են գործի տարբեր կետերը գալիս հանգուցալուծվում, ամբողջական դառնում: Հենց էս է ինձ համար մասնագիտական երջանկությունը: Երկրորդը, որը կարող եմ ստեղծագործությանը հաջողված լինելու մոտավոր չափանիշ համարել` հետևյալն է. իմ էն գործերն են հաջողված, որոնք հետագայում` հինգ, տասը տարի անց կարդալիս նոր բաներ եմ բացահայտում, երբ սովորում եմ: Մնացածը հաճելի պահեր են. վայ, գիրքս տպվեց, վա~յ` թարգմանվեց, ամա~ն` առաջին շնորհանդեսը Փարիզում, վույ աման` երկրորդը` Ստրասբուրգում, վայ մե` գրքի մասին առաջին հոդվածը լույս տեսավ ֆրանսիական մամուլում, փրկեք ինձ` հինգերորդ, ութերերդ հոդվածը, բա չգիտե՞ք` սպասեք տասներորդին` հզորագույն ամսագրում է տպագրվելու, ախ` հարցազրույց, օ~, Փարիզի գրքի սալոն, գիտե՞ք չէ` հետո գնալու եմ ջհանդամի գյոռը... Սրանք, այո, հաճելի, ամբիցիաներդ շոյող պահեր են: Ու մեկ էլ սարսափով տեսնում ես, որ մի տարի է` ոչինչ, ոչ մի նոր բան չես գրել, արանքը չես ճղել: Ու սկսվում է տառապանք. հարակիրի անելու հուսահատ միտք, ալամ-աշխարհի վրա ինչքան կամուրջ ու աշտարակ կա, աչքիդ առաջ է գալիս, մնում է մենակ ինքնասպանության օրիգինալ տարբերակ մտածես, որ քեզ չխառնեն մոնրոների... Ու այ քեզ դժբախտություն, հայ իրականոթյան մեջ մի հատ խելքը գլխին ինքնասպան չեղավ, որ հիմա հիշեմ ու ցիտեմ... Կարճ ասած` մնում է մենակ գոռաս` Ախ, ո՞ւր ես դու` իմ ստեղծագործական երջանկությո~ւն... Կամ ե~րբ եմ արանքը ճղելու...

Հանրային երջանկություն.

Հայաստանում` բոլոր միտինգներին ապրել եմ այդ զգացումը: Բայց հետո... Փաստացի, կրկին վերադարձանք երջանկությունը վերանորոգելու հարցին: Հանրային երջանկությունը երևի թե էն զգացողությունն է, երբ... Գիտե՞ք, էս վերջերս մի միտք է անընդհատ պտտվում իմ` ծանրագույն միսսիայից աղավաղված ուղեղում: Ես, երևի, իրոք եկել-հասել եմ հանրային երջանկության սահմանին, քանի որ հիմա շատ ռեալ զգում եմ երջանկության էդ տեսակ բնորոշումը: Հանրային երջանկությունն էն է, երբ մարդկանց տարբեր, շա~տ տարբեր մարդկանց, ասել է թե հասարակության և քո միջև, ընդհանուր առմամբ, խոր հակասություններ չկան: Ավելին` մարդկանց հետաքրքրում է, եթե հետաքրքրում է իհարկե, քո անհատականությունը և ոչ թե թերություններով, մոլորություններով ու առավելություններով հագեցած քո անձը:

Մարինա Բաղդագյուլյան

Տպել
1736 դիտում

Թուրքիայի քաղաքացին ձերբակալվել է ՀՀ սահմանը հատելիս

Հոկտեմբերի 27-ի գլխավոր անձը նստած ա. Սամվել Բաբայան

Եթե «Իմ քայլը» որոշում ա, որ կլինկերը չհարկվի, շինարարությունը կէժանանա, պատասխանատուն իրանք են, թող անեն․ Ծառուկյան

51-ամյա տղամարդու սպանության համար մեղադրանք է առաջադրվել որդուն. գործը դատարանում է

Ցեմենտի ներկրման 22000 դրամ պետտուրքի դեպքում 1 տարվա ընթացքում պետբյուջեն կունենա 4 մլրդ դրամի մուտք․ Հայկ Սարգսյան

Արցախի ՄԻՊ-ի միջամտությամբ փախստական ընտանիքին տրամադրվել է վարձավճարի փոխհատուցում

Ստամբուլի քաղաքապետարանը Բեյքոզի հայկական եկեղեցու հիմնադրամին 4 մլն դոլարի փոխհատուցում կվճարի

«Արսենալը» ԵԼ կիսաեզրափակչում է. Մխիթարյանը խաղաց, որովհետեւ Ռեմզին վնասվածք ստացավ (տեսանյութ)

Ռուսաստանը մեղավոր է, Թրամփը՝ ոչ. Մյուլլերի զեկույցը

ԱԺ-ն այսօր առաջին եւ երկրորդ ընթերցումներով մի շարք օրենքներ է ընդունել

Մեկնարկեց Մարտի 1-ի գործով դատապարտված Գրիգոր Ոսկերչյանի գործը վերանայելու բողոքի քննությունը

Նախկին իշխանության քարոզիչներն, իբր ինձ պաշտպանելով, փորձում են իշխանությանը թուլացնել. Սանասարյան

ESMT բիզնես դպրոցի ուսանողները գաղափարներ կառաջարկեն Գյումրիի համար

Լույս չի լինի Լեւոն Տեր-Պետրոսյանի տանը, «Նաիրի» եւ «Արամյանց» Բ/Կ-ներում, Շտապ օգնության հիվանդանոցում

Գյումրիում 56-ամյա տղամարդուն դանակահարելու կասկածանքով ձերբակալվել է ընկերը. ՔԿ

Չի լռելու. ի՞նչ անել Սպարտակի հետ

ՍԴ-ում. ապօրինությունների օրինականացում

Գիշերը եւ վաղ առավոտյան. «Նաիրիտը» դարձյալ անհանգստացնում է

Ապարանի հատվածում ձյուն և բուք է, Սյունիքի մարզի մի մասում՝ մառախուղ

Շախմատիստները ուժեղ են խաղում նաև նարդի. Տ. Պետրոսյանը նարդու մրցաշարում գրավել է 3-րդ տեղը