Նազարբաեւը «պաշտոնանկ» արեց կառավարությանը. բծախնդրությո՞ւն, թե՞ քարոզչություն

Փետրվարի 21-ի երեկոյան մեր՝ ԵԱՏՄ եւ ՀԱՊԿ գործընկեր Ղազախստանում հետաքրքիր իրադարձություններ էին ծավալվում: Ղազախստանի նախագահի կայքում նախ տեղադրվեց Նուրսուլթան Նազարբաեւի տեսաուղերձը, որում նա հանդես եկավ կառավարության հասցեին կոշտ քննադատությամբ: Նազարբաեւի խոսքով՝ վարչապետ Բակիտժան Սագինթաեւի կառավարությանը չի հաջողվել լուծել մի շարք սոցիալ-տնտեսական խնդիրներ, որ այն «չգիտի աշխատել բնակչության հետ» եւ, իր կարծիքով, պետք է հրաժարական տա: Դրանից մոտ մեկ ժամ անց հայտնի դարձավ, որ Նազարբաեւն ընդունել է կառավարության հրաժարականը եւ հանձնարարել է կատարել պարտականությունները մինչեւ երկրի կառավարության նոր կազմի հաստատումը: Վարչապետի ժամանակավոր պաշտոնակատար է նշանակվել առաջին փոխվարչապետ Ասկար Մամինը: Ղազախստանի պատմության մեջ սա առաջին դեպքն է, երբ կառավարությունը ոչ թե հրաժարական է տալիս, այլ, ըստ էության, ազատվում աշխատանքից:

Հասարակության համար կառավարության հրաժարականն անակնկալ չէր. Նազարբաեւը դրա մասին արդեն խոսել էր հունվարի 30-ին՝ կառավարության ընդլայնված նիստի ընթացքում: Այն ժամանակ Նազարբաեւը եւս կոշտ քննադատության էր արժանացրել Սագինթաեւի կառավարությանը եւ Ազգային բանկը, որոնք, ըստ նրա, չեն համաձայնեցում իրենց գործողությունները միմյանց հետ, ինչը բացասական ազդեցություն է ունենում քաղաքացիների սոցիալական վիճակի վրա:

Կառավարության հրաժարականի անհրաժեշտությունը վերջնականապես հաստատվեց փետրվարի 4-ին: Այդ գիշեր Աստանայի ժամանակավոր կացարաններից մեկում բռնկված հրդեհի հետեւանքով զոհվեցին նույն ընտանիքի 5 անչափահաս աղջիկներ: Ծնողներն այդ ընթացքում գիշերային հերթափոխի էին: Այդ միջադեպից հետո մի քանի քաղաքներում բազմազավակ մայրերը բողոքի ցույցեր են անցկացնում՝ կյանքի որակը բարձրացնելու պահանջով: Ըստ նրանց՝ եթե չլիներ գիշերային հերթափոխով աշխատելու անհրաժեշտություն՝ ողբերգությունը տեղի չէր ունենա: Բացի դրանից Ղազախստանի մի քանի շրջաններում եւս ընթանում են բողոքի ցույցեր՝ աշխատատեղերի ստեղծման եւ աշխատավարձի բարձրացման պահանջով:

Թերեւս, հենց սոցիալական բողոքի առկայությունն էր պատճառը որ Նազարբաեւն իր տեսաուղերձում խոսելով կառավարության հրաժարականի անհրաժեշտության մասին՝ մատնանշում էր հիմնականում սոցիալական ոլորտի բացթողումները: Հարկ է նշել նաեւ, որ դրան զուգահեռ նա հատուկ ուշադրություն էր դարձնում, որ ինքը բազմաթիվ ծրագրեր է նախաձեռնել, սակայն կառավարության թերի աշխատանքի պատճառով դրանց իրականացումը դանդաղել է:

«Երկու տարի առաջ մենք կատարեցինք սահմանադրական բարեփոխումներ, եւ կառավարությունն ու մարզպետները ստացան անհրաժեշտ բոլոր լիազորություններն ու անկախությունը սոցիալ-տնտեսական խնդիրների լուծման եւ պատասխանատվություն ստանձնելու համար», - ասել էր Նազարբաեւը՝ հավելելով, որ բոլոր անհրաժեշտ ռեսուրսները հատկացվել են, սակայն ծրագրային աշխատանք այդպես էլ չի կատարվել, ինչի արդյունքում էլ նվազել են բնակչության եկամուտները:

Բնականաբար, միայն կառավարության փոփոխությամբ երկրի ներքին քաղաքականությունը չի փոխվի, իսկ հերթական նախագահական ընտրությունները Ղազախստանում պետք է կայանան 2020 թ.: Ուստի, կառավարության հրաժարականն ավելի շատ քաղաքական-քարոզչական քայլ է՝ «բարի թագավոր, չար իշխաններ» շարքից: Փետրվարի 27-ին նախատեսված է նախագահի «Նուր Օտան» կուսակցության համաժողովը, որը սովորաբար անցնում է դրական մթնոլորտում՝ երկրի ձեռքբերումների թվարկումով, իսկ սոցիալական բողոքի ֆոնին այդ մթնոլորտը կարող է խամրել: Չի բացառվում, որ կառավարության փոփոխությամբ փորձ է արվելու մեղմել բողոքը եւ ապահովել համաժողովի սովորական մթնոլորտը:

Իհարկե, այս պահի դրությամբ ո՛չ սոցիալական բողոքը, ո՛չ էլ դրանով պայմանավորված կառավարության հրաժարականը վտանգավոր չեն Նազարբաեւի իշխանության համար: Ցույցերն օբյեկտիվորեն սակավամարդ են եւ չունեն քաղաքական ուղղվածություն, սակայն, հաշվի առնելով Նազարբաեւի բծախնդրությունը (2015 թ. ընտրությունների արդյունքում նա ստացել էր ձայների գրեթե 98 տոկոսը) կարելի է ենթադրել, որ ներկայիս բողոքը տհաճություններ է պատճառում նրան:

Ինչ վերաբերվում է կառավարության հրաժարականին եւ դրան նախորդած քննադատությանը, ապա այդ դրվագները կարող են օգտագործվել Նազարբաեւի քարոզչության համար, որն ի դեպ կարող է անհրաժեշտ լինել արդեն մոտ ապագայում: Չնայած նրան, որ Նազարբաեւը դեռեւս նախորդ տարվա դեկտեմբերին էր հայտարարել, որ արտահերթ նախագահական ընտրություններ չեն լինելու՝ փորձագիտական շրջանակներում խոսակցություններ կան, որ դրանց անցկացումը, այդուհանդերձ, հնարավոր է: Որպես ամենահավանական ժամանակահատված նշվում է ապրիլը: Այս տեսանկյունից կառավարության հրաժարականը եւ նոր կառավարության կողմից տարվելիք սոցիալական քաղաքականությունը կարելի է դիտարկել Նազարբաեւի նախընտրական քարոզչության համատեքստում: