Ում դեմ են բողոքում վրացիները և ինչ կարող է անել Հայաստանը

Նախորդ շաբաթ Վրաստանի մայրաքաղաք Թբիլիսիում դրամատիկ իրադարձություններ էին ծավալվում: Հունիսի 20-ին Թբիլիսիում անցկացվող Ուղղափառության միջխորհրդարանական վեհաժողովի 26-րդ նստաշրջանը պետք է նախագահեր ռուսաստանցի պատգամավոր Սերգեյ Գավրիլովը: Նրա՝ խորհրդարանի խոսնակի աթոռը զբաղեցնելուց եւ ռուսերեն ելույթից հետո ընդդիմությունը նախ վիճաբանություն սկսեց խորհրդարանի դահլիճում, ապա, երբ պարզ դարձավ, որ վեհաժողովի 26-րդ նստաշրջանը բարեհաջող կերպով տապալված է՝ Վրաստանի խորհրդարանի շենքի առջեւ քաղաքացիներին հրավիրեց «արժանապատվության ցույցի»:

Առաջին օրվա բողոքի ցույցը ուներ հստակ ընդգծված հակառուսական ուղղվածություն: Ցուցարարները նաեւ պահանջում էին խորհրդարանի խոսնակ Իրակլի Կոբախիձեի, ուժային կառույցների ղեկավարների հրաժարականը: Պահանջները չկատարելու դեպքում խոստանում էին մտնել խորհրդարանի շենք: «Վերջնագրի» ժամկետի ավարտին նրանք փորձեցին ներխուժել օրենսդիր մարմնի շենք, սակայն հանդիպեցին ոստիկանների բիրտ ուժին: Կեսգիշերն անց ոսիտկանությունը հատուկ միջոցների՝ արցունքաբեր գազի, ջրցան մեքենաների եւ ռետինե փամփուշտների օգնությամբ կարողացավ ցրել ցույցը: Բախումների արդյունքում բերման ենթարկվեցին շուրջ 300, հիվանդանոցներ տեղափոխվեցին՝ 240 քաղաքացի:

Հաջորդող օրերին տեղի ունեցած ցույցերն անգամ գերազանցում էին առաջին օրվա հանրահավաքին, սակայն լուրջ բախումներից հաջողվեց խուսափել: Հատկանշական է, որ երկրորդ օրվանից ցույցերին միացած ուսանողությունը վճռականորեն ապաքաղաքականացրեց դրանք. ցույցի ընթացքում կարճ ելույթով հանդես եկավ Միացյալ ազգային շարժում կուսակցության առաջնորդ, նախագահի նախկին թեկնածու Գրիգոլ Վաշաձեն, ինչը ոչ միանշանակ ընդունվեց ակցիայի մասնակիցների՝ առաջին հերթին հենց ուսանողության կողմից եւ ՄԱՇ-ի առաջնորդը ստիպված էր հեռանալ հարթակից: Ցույցն անցավ ընդհանուր առմամբ հանգիստ մթնոլորտում, իսկ ուշ երեկոյան ցուցարարներն ինքնուրույն լքեցին տարածքը: Հանգստյան օրերին ցույցերը շարունակվեցին նույն ոգով:

Հատկանշական է, որ Վրաստանի ինչպես ներկայիս, այնպես էլ նախկին իշխանական շրջանակներն իրենց համերաշխությունը հայտնեցին բողոքի դուրս եկած քաղաքացիներին: Սակայն, եթե ներկայիս վարչապետ Մամուկա Բախտաձեն բողոքը համարեց արդարացի եւ խաղաղության ու օրինականության սահմաններում մնալու կոչ արեց, ապա նախկին նախագահ Միխայիլ Սահակաշվիլին ուղղակիորեն դիմեց «իր ստեղծած ոստիկանությանը»՝ կոչ անելով «միանալ ժողովրդին»: Դրան հաջորդեցին փոխադարձ մեղադրանքներ Վրաստանի եւ Ռուսաստանի տարբեր պաշտոնյաների կողմից, իսկ ճգնաժամի գագաթնակետը դարձավ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինի ստորագրած հրամանագիրը, որով ավիաընկերություններին արգելվում է հուլիսի 8-ից փոխադրումներ կատարել ՌԴ-ից Վրաստան։

Հետաքրքրական է ռուսական լրատվամիջոցներում տարածվող տեղեկատվական ֆոնը, որի ներքո զարգանում էր ռուս-վրացական ճգնաժամը: Թբիլիսիի ցույցերը ներկայացվում էին որպես քաոսային իրավիճակ ողջ Վրաստանով, մինչդեռ դրանք սահմանափակված էին Ռուսթավելիի պողոտայով, իսկ առաջին օրվա վերջում, ուժայինների գրոհով պայմանավորված՝ նաեւ հարակից մի քանի փողոցներով: Իհարկե, տարբեր վայրերից կազմակերպվել էին նաեւ երթեր, որոնց վերջնակետը, սակայն, Ռուսթավելիի պողոտայի՝ խորհրդարանին հարող հատվածն էր: Բացի դրանից՝ ցույցերի ընթացքում որպես ռուսատյաց տրամադրություններ է ներկայացվում ռուսական իշխանությունների, ՌԴ վարած քաղաքականության եւ անձամբ Պուտինի դեմ հնչող բողոքը, մինչդեռ ռուսների նկատմամբ ատելություն Վրաստանում չկա, իսկ բողոքի ցույցերի հասցեատերը Վրաստանի իշխանություններն են:

Ռուս-վրացական ճգնաժամի նոր փուլն առավել հետաքրքրական է Հայաստանի վրա դրա հնարավոր ազդեցության տեսանկյունից: 2008 թ. պատերազմից հետո Հայաստանը պարբերաբար հայտնվում է երկու քարի արանքում. երկու բարեկամական երկրների հետ հարաբերություններն էլ ունեն ռազմավարական նշանակություն: Այս փուլը բացառություն չէ: Իհարկե, կարելի է «ագահաբար» լծվել Վրաստանում հանգստի մեկնող ռուսաստանցիների հնարավորինս լայն սեգմենտ Հայաստան գրավելու գործին: Դա, սակայն, բավական անհեռանկարային է, քանի որ կարող է օգտագործվել մեր իսկ դեմ: Նման վարքագիծը միանշանակ չի վրիպի Վրաստանի ոխերիմ բարեկամներ Ադրբեջանի եւ Թուրքիայի ուշադրությունից, որոնք, գրեթե վստահաբար կարելի է ասել, որ եթե ոչ պաշտոնական մակարդակով, ապա գոնե լրատվական դաշտում փորձելու են ֆոն ապահովել, թե իբր Հայաստանն օգտվելով առիթից «գողանում է» Վրաստանի ռուս զբոսաշրջիկներին: Այդ քայլը միջնաժամկետ հեռանկարում խիստ բացասական ազդեցություն կունենա հայ-վրացական հարաբերությունների վրա:

Ավելի խելամիտ կլինի հանդես գալ որպես տարանցիկ երկիր՝ Ռուսաստանից Հայաստան, Հայաստանից Վրաստան ձեւաչափով: Նման մոտեցումն ավելի քիչ եկամուտ է ապահովում, քան այլընտրանք հանդիսանալը, սակայն նվազեցնում հետագա ռիսկերը կապված թե՛ ռուսական, թե՛ վրացական դիրքորոշման հետ: Այս ուղղությամբ, ըստ ՀՀ վարչապետի քաղաքավիացիայի գծով խորհրդական Հակոբ Ճաղարյանի, արդեն իսկ կատարվել են քայլեր եւ երեք հայկական ավիաընկերություններ կավելացնեն դեպի Վրաստան ուղեւորափոխադրումներ կատարող օդանավերի թիվը:

Բացի դրանից, որքան էլ հակասական հնչի՝ ռուս-վրացական հարաբերությունների նոր լարումը լավ հնարավորություն է գոնե այս փուլում երկու բարեկամ երկրների միջեւ միջնորդ հանդիսանալու համար: Առավել եւս, որ ռուս-վրացական կապերի վերջնական խզումը հղի է վտանգներով ողջ տարածաշրջանի համար: