Աժիոտաժ գազի գնի շուրջ՝ Պուտինի այցին ընդառաջ

Վաղը Հայաստանում տեղի է ունենալու Եվրասիական տնտեսական միության խորհրդի նիստ, որին մասնակցելու նպատակով Հայաստան է ժամանելու նաեւ ՌԴ նախագահ Վլադիմիր Պուտինը: Մինչ այս, պահը դեռ հրապարակված չէ ո՛չ նիստի օրակարգը, ո՛չ սպասվող երկկողմ հանդիպումների ընթացքում քննարկվելիք հարցերի շրջանակը:

Այդուհանդերձ հաշվի առնելով, որ 2019 թվականի ավարտին մնացել է ընդամենը 3 ամիս, հավանաբար Հայաստանի վարչապետը Պուտինի հետ կքննարկի նաեւ Հայաստանին մատակարարվող գազի գինը:

Հիշեցնենք, որ չնայած ռուսական «Գազպրոմ»-ը 2019 թ.–ի հունվարի 1–ից սահմանի վրա բարձրացրեց գազի գինը, սակայն Նիկոլ Փաշինյանը հայտարարեց, որ Հայաստանում 2019 թվականին ներքին սակագները կմնան անփոփոխ։

Ինչ վերաբերում է 2020 թվականին, այդ կապակցությամբ դեռեւս որեւէ հստակ տեղեկություն չկա: Օգտվելով այս անորոշ վիճակից՝ երեկվանից որոշ աղբյուրներ համացանցը հեղեղել են գազի գնի հնարավոր բարձրացման մասին տեղեկություններով:

Այս կապակցությամբ մենք զրուցեցինք տնտեսագետ, ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր Արտակ Մանուկյանի հետ: Վերջինս ասաց, որ տեղյակ չէ՝ արդյո՞ք Պուտին-Փաշինյան հանդիպմանը քննարկվելու է գազի գնի հարցը: Տնտեսագետը նկատեց, որ տարածվող տեղեկություններն իր տպավորությամբ նպատակ ունեն ուժեղացնել կողմերից մեկի դիրքերը:

- Եթե մենք վերլուծում ենք գազի գնի բարձրացման վերաբերյալ բոլոր բոթերը, ակնհայտ է, որ դրանք նպատակ ունեն արհեստական աժիոտաժ ստեղծել այդ հարցով բանակցությունների գործընթացում եւ ուժեղացնել բանակցային գործընթացի կողմերից մեկի դիրքերը: Բայց երբ որ մենք դիտարկում ենք փաստերը, օրինակ՝ համաշխարհային գազի շուկայում 52 շաբաթվա կտրվածքով գները, տեսնում ենք, որ անցյալ տարվա համեմատ դրանք շուրջ 30 տոկոսով նվազել են: Բայց տեսեք, Դուք էլ եք մատնանշում, որ համացանցը ողողված է: Էդ համացանցի տարածողներից եւ մեկը չի խոսում այն մասին, որ եթե համաշխարհային շուկայում գները նվազել են, ինչո՞ւ դա չի ազդում մեր գազի գնի գոյացման բանաձեւի վրա: Էս առումով ակնհայտ է, որ մի փոքր արհեստական է աժիոտաժը: Բանակցությունները, վստահաբար, ընթանում են, գինը կֆիքսվի եւ կներկայացվի հանրությանը, բայց այստեղ չափազանց կարեւոր է այդ գնի երկարաժամկետ լինելը: Ես կարծում եմ՝ մեր հասարակությանը եւ հատկապես բիզնեսին հետաքրքիր է, օրինակ, որ գազի գինը (ինչ էլ, որ դա լինի) որոշակի ժամանակի համար լինի կանխատեսելի, այլ ոչ թե ինչպես լինում էր ավանդաբար. նոյեմբեր եւ դեկտեմբեր ամիսներին գազի գնի բանակցություններ լինեն, եւ, մեծ հաշվով, դու շատ ավելի կարճ ժամանակահատված ունենաս՝ քո գործընթացները կամ բիզնես վարքագիծը շտկելու:

- Պարո՛ն Մանուկյան, բանակցությունների համար ինչ-որ ժամկետ նախանշվա՞ծ է:

- Դուք գիտեք, որ վարչապետի հանձնարարությամբ ստեղծվել է գազի հետ կապված հարցերով հանձնաժողով, որը բանակցություններ է տանում: Էդ բանակցություններն ընթանում են միշտ, ամեն օր, ինչքանով որ ես տեղյակ եմ: Դրա հանգուցալուծումն ինչ-որ մի պահի կլինի ֆիքսված մոտեցումների հրապարակումը: 2020 թվականի հունվարի 1-ից գին է ձեւավորվելու սահմանին, որովհետեւ գիտեք՝ մեկ տարով է. մինչ այդ մենք պետք է համարենք, որ անընդհատ ընթանում են բանակցություններ, որովհետեւ ամեն օր գործոններ են փոխվում: Տեսեք, օրինակ, ես ասացի, որ համաշխարհային շուկայում գները նվազել են: Սա մի գործոն է: Գնի վրա ազդող մյուս գործոնը Հայաստանի՝ համեմատաբար քիչ սպառման ծավալներն են: Մենք Ռուսաստանից ստանում ենք շուրջ 2 միլիարդ խորանարդ մետր գազ, որը բավականաչափ ցածր ծավալ է: Մյուս գործոնն այն է, որ, ըստ բոլոր ուղենիշային փաստաթղթերի, 2025 թվականին մենք պետք է հասնենք նրան, որ նույն ռուսական ընկերությունները հավելյալ արհեստական առավելություններ չստանան Բելառուսի կամ հայ գործընկերների նկատմամբ: Սա նշանակում է, որ մենք պետք է աստիճանաբար մոտենանք այնտեղ եղած գներին եւ ոչ թե հեռանանք: Այս տեսանկյունից ավելի տրամաբանական կլիներ, որ թեման տարածողները հարց բարձրացնեին՝ ինչու մեզ մոտ չի նվազում գազի գինը:

- Ձեր խոսքից տպավորություն է ստեղծվում, որ գազի գնի բարձրացման մասին տեղեկատվության տարածման մեջ միտում եք տեսնում: Կմանրամասնե՞ք, թե ինչ նպատակ եք տեսնում այդտեղ:

- Ես փորձեցի ուսումնասիրել, թե ովքեր են ինֆորմացիան տարածում: Հնարավոր է՝ ամենաորակյալ ուսումնասիրությունը չեմ արել, բայց այդ տեղեկությունն առաջինը եղել է «հայ-ադրբեջանական բարեկամական պորտալ» կոչվող հարթակում, որը հղում է կատարում իր ռուսական աղբյուրներին: Դրանից օգտվելով՝ բոլորը գրում են: Ես հիմա չգիտեմ՝ էդ գրածների մեջ կա՞ փաստական հիմք, թե՞ ոչ: Ինձ համար՝ որպես տնտեսագետի, այս պահին կա մի փաստ. գազի գինը սահմանին 2019 թվականի հունվարի 1-ին 10 տոկոսով բարձրացավ, ինչն այլ հավասար պայմաններում, եթե չլինեին արդյունավետության բարձրացման քայլերը, պետք է հանգեցներ գնի 5 տոկոս բարձրացման, բայց դա չեղավ, որովհետեւ արդյունավետության ուղիները բարձրացվեցին: Բայց ակնհայտ է, որ այդ բնագավառում մեզ համար չափազանց կարեւոր է համակարգի կենսունակությունը: Այդ կոնտեքստով հիմա բանակցություններ ընթանում են, բայց հավասարապես հնարավոր է այն սցենարը, որ գինը անփոփոխ կլինի, ինչպես նաեւ այն սցենարը, որ գազի գինը նվազի, որը, ի դեպ, համահունչ է ԵԱՏՄ ուղուն:

Գների միտումը բնութագրող գրաֆիկը․ այն կազմել է Արտակ Մանուկյանը