20 միլիոնանոց բլեֆ. «ստորագրել են», որ չեն խոսի

Տպագրվել է «Հայկական Ժամանակ» օրաթերթի 2006 թվականի նոյեմբերի 15-ի համարում

«Պատուհանի հետեւում` ծառերից այն կողմ, համարյա քսվելով սաղարթներին, ասես ցուցադրաբար եկավ-անցավ կլոր, դեղին լուսինը, եւ Արմեն Գասպարյանը նկատեց, որ դա միանգամայն ուրիշ, օտար լուսին է: Այնտեղ շրջված էր ամեն ինչ, ծանոթ բոլոր ստվերները շրջված էին». շարունակեցե՛ք եւ ավարտեցե՛ք: Այս առաջադրանքը դժվար թե կարողանան կատարել, ասենք, կրթության եւ գիտության նախարարը, փոխնախարարը ու թերեւս ԿԳՆ որեւէ աշխատակից: Բայց սա առաջադրանք է նորաստեղծ այն թեստերից, որոնք այս տարի պետք է կատարեն բուհերի դիմորդները բուհական ընդունելության նոր համակարգով հայոց լեզվից քննություն հանձնելիս:

Այն, որ միայն այս առաջադրանքով դիմորդին կարելի է մեկից մեկ տապալել, թերեւս կասկած չկա: Բացի նրանից, որ սույն առաջադրանքը բարդ է, սուբյեկտիվ գործոնն այստեղ այնքան մեծ է, որ նույնիսկ մասնագետի գրած տարբերակը կարող է չընդունվել ստուգողի կողմից: Ու միայն այս առաջադրանքը բավական է, որ բուհական ընդունելության քննությունների ժամանակ նույն ԿԳՆ-ն իր ընդունող եւ առարկայական հանձնաժողովներով շարունակի խաղալ նույն խաղերը, որ խաղացել է բոլոր այս տարիների ընթացքում: Բայց սույն առաջադրանքը միակը չէ, որով կարելի է շատ հանգիստ խաղ խաղալ դիմորդի գլխին:

««Երկաթը տաք-տաք կծեծեն» առածի նկատմամբ Ձեր վերաբերմունքն արտահայտեցե՛ք մեկ բարդ նախադասությամբ»: Սա եւս առաջադրանք է նույն թեստից: Եւ արդեն այս երկու առաջադրանքով կարելի է շատ հստակ բուհական ընդունելության քննությունների ժամանակ կարգավորել մրցույթը: Այսինքն, «պատահական մարդկանց» երեխաները նույն այս առաջադրանքների շնորհիվ կստանան ցածր գնահատականներ, իսկ «ոչ պատահականներինը»` հակառակը, եւ քննությունների պատասխանատուները կշարունակեն հեշտությամբ հոգալ, որ կոնկրետ մարդիկ ընդունվեն իրենց ուզած տեղը: Այստեղ, սակայն, խնդիրը բոլորովին այլ է: Այն, որ մրցույթն արհեստական ձեւով վերեւից միշտ էլ կարգավորվել է, թերեւս շատ-շատերին է հայտնի:

Խնդիրն այստեղ այն է, որ ընդունելության թեստերը փոխվել են կրթական բարեփոխումների համար Համաշխարհային բանկի տրամադրած 20 միլիոն դոլար արժողությամբ վարկային ծրագրի շրջանակներում: Այսինքն, ՀԲ-ն մեզ տրամադրել է հսկայական գումար, որպեսզի սույն բարեփոխումների արդյունքում բուհական ընդունելության քննությունների ժամանակ վերացվեն բոլոր արատավոր երեւույթները: Ու հիմա հարց է առաջանում. ի՞նչ իմաստ ուներ փոխել ընդունելության թեստերը, երբ արդյունքում կրկին լինելու է այն, ինչ միշտ եղել է: Բնականաբար, դիմորդն այս ամենից որեւէ օգուտ չի ունենա, միայն այն բացառությամբ, որ դպրոցն ավարտելիս եւ բուհ ընդունվելիս պետք է մեկ միասնական քննություն հանձնի:

Բայց կրթական համակարգի ներկայացուցիչները տվյալ դեպքում շահում են կրկնակի. հա՛մ Համաշխարհային բանկից հսկայական գումար են ստանում, հա՛մ էլ դե ֆակտո ոչ մի բարեփոխում էլ չեն իրականացնում: Ճիշտ է, ընդունելության քննությունների ձեւը փոխվում է, բայց բովանդակությունը` ամենեւին ոչ: Ու թեեւ կրթության եւ գիտության նախարար Լեւոն Մկրտչյանը դեռ անցյալ շաբաթ հայտարարեց, թե հնարավորինս ամեն ինչ պետք է անեն, որ քննությունների ժամանակ սուբյեկտիվ գործոնը նվազի` չբացառելով, որ շարադրության առաջադրանքը թեստերից հանվի, սակայն երեկ ԿԳՆ Գիտելիքների գնահատման եւ թեստավորման կենտրոնից մեզ հայտնեցին, որ նման որոշում գոնե առայժմ չի կայացվել:

Բացի այդ, կա նաեւ մեկ այլ խնդիր: Որեւէ երաշխիք չկա, որ ընդունելության թեստերը, որոնք, ի դեպ, բավական քիչ տարբերակներ ունեն, այլ ճանապարհներով չեն հայտնվի դիմորդների ձեռքում: Դրանք կարող են տարածվել նույն թեստերը կազմողների, առարկայական հանձնաժողովների կողմից եւ այլն: Կարճ ասած, թեստերը կարող են նեղ շրջանակների համար հանվել վաճառքի: Հայոց լեզվի շատ մասնագետներ արդեն իսկ խիստ բացասաբար են գնահատում սույն թեստերը: Ճիշտ է, դրանց մեջ կան նաեւ բավական լավ առաջադրանքներ, սակայն մասնագետների բավական ստվար մի խումբ կարծում է, որ թեստերը կազմողները պարզապես փող են վերցրել եւ ամեն ինչ ապականել են:

Նրանց կարծիքով, դիմորդը կարող է տառաճանաչ լինի, առաջադրանքի դիմաց պատահական նշի մի տարբերակ, եւ այն ճիշտ լինի: Բացի մեր նշած երկու առաջադրանքից, թեստերի մնացած առաջադրանքների մեջ գրելու որեւէ բան չկա: Պարզապես տրված է հարցը, նշված են մի քանի տարբերակներ, որոնցից ճիշտ պատասխանի դիմաց դիմորդը պետք է «պտիչկա» դնի: Ու հիմա շատ մասնագետներ կարծում են, որ այս տարբերակով դիմորդներին հուշելը շատ հեշտ է: Ճիշտ է, ոլորտի պատասխանատուները հայտարարում են, թե քննությունների ժամանակ քննասենյակներում մասնագետներ չպետք է լինեն, սակայն մի քանի «պտիչկայի» համար հուշում կազմակերպելն այնքան էլ բարդ բան չէ:

Մասնագետների կարծիքով, թեեւ շտեմարաններն արդեն սպառել էին իրենց, բայց այն ժամանակ երեխաները գոնե ուղղագրություն ու կետադրություն էին սովորում: Թեստերի բովանդակային հատվածի մասին, սակայն, ե՛ւ թեստ կազմողները, ե՛ւ բոլոր այն մասնագետները, որոնք ընդգրկված են եղել նոր համակարգի փորձարկման մեջ, շարունակում են լռել, քանի որ նախնական պայմանավորվածություն է եղել, որ մինչ փորձարկման արդյունքների վերջնական ամփոփումը ոչ ոք չպետք է խոսի: 

Լուսինե Բարսեղյան