Բա ափսոս չէի՞ն «ազատ խոսքը ճնշելու» նախկին մեթոդները

Վերջին օրերին ընդդիմության ամենասիրելի թեման դարձել է լրատվամիջոցների նկատմամբ իրականացվող ճնշումների հարցը: Իբր՝ իշխանությունները տոտալ գրոհ են սկսել ազատ խոսքի եւ լրատվամիջոցների դեմ, ու վերջին մեկուկես տարիների ընթացքում ավելի շատ լրագրողներ են հարձակման ենթարկվել ու ավելի շատ գործեր են հարուցվել լրատվամիջոցների նկատմամբ, քան նախորդ տասը տարիներին: Նույնիսկ կոնկրետ թվեր են ներկայացվում (թե լրատվամիջոցների դեմ քանի դատական հայց կա), օրինակներ են բերվում (ասենք՝ «Հայելի» ակումբի վրա «իշխանական համակիրների» կողմից ձվեր նետելը, «Ժողովուրդ» օրաթերթի խմբագրատուն ներխուժելը, TV 5 հեռուստաընկերության սեփականատիրոջ ձերբակալությունը) եւ այլն:

Փորձենք հասկանալ: Նախ՝ դատական հայցերի մասին: Լրատվամիջոցները տարբեր պաշտոնյաների մասին ինչ ուզում՝ գրում են, ու շատ հաճախ այդ պաշտոնյաները (ո՞ւմ մտքով կանցներ) դիմում են դատարան, այսինքն՝ վարվում են այնպես, ինչպես նախատեսված է օրենքով: Նախկինում էլ նման բաներ երբեմն պատահում էին, բայց ավելի հաճախ իշխանություններն անցանկալի լրագրողներին ու լրատվամիջոցներին կամ ահաբեկում էին, կամ կաշառում, այսինքն՝ հարցը լուծում էին «հայավարի»: Ու եթե հիմա այդ խնդիրները լուծվում են օրենքով, դա միայն մի բան է նշանակում՝ լրատվամիջոցները պաշտպանված են օրենքով: Որոշ լրատվամիջոցների սա գուցեեւ դուր չի գալիս, որովհետեւ օրենքով պաշտպանված լինելը նաեւ պարտավորեցնում է գործել օրենքի շրջանակներում, բայց համաձայնվեք՝ այդ պարտավորությունը «լրատվամիջոցների նկատմամբ ճնշում» անվանելը չափազանցություն է:

Հիմա՝ «իշխանական համակիրների» գործողությունների մասին: Ըստ համապետական վերջին ընտրությունների արդյունքների՝ ՀՀ չափահաս բնակչության ավելի քան 70 տոկոսն իշխանությունների համակիր է: Հիմա ի՞նչ, եթե, ասենք, որեւէ գյուղում իշխանության որեւէ համակիր հարեւանի հավը գողանա, պիտի ասենք, որ իշխանություննե՞րն են գողացել այդ հավը, կամ եթե այդ մարդուն ոչ թե կալանավորեն, այլ ընդամենը տուգանեն, պիտի ասենք, որ իշխանությունները հովանավորո՞ւմ են հավագողությունը:

TV 5 հեռուստաընկերության սեփականատիրոջ հետ կապված պատմությունն ընդհանրապես այլ դեպք է: Պատկերացրեք՝ ինչ-որ մեկը կասկածվում է աղմկահարույց քրեական գործով անցնող վկային ցուցմունքները փոխելու դիմաց կաշառելու մեջ, եւ այդ մարդը ոչ թե հեռուստաընկերության, այլ, ասենք, ձկնաբուծարանի կամ կոշկակարի արհեստանոցի սեփականատեր է: Եվ ի՞նչ, վկային կաշառելու համար կասկածվողին ձերբակալելը պիտի գնահատվեր որպես ձկնաբուծության դեմ բռնաճնշո՞ւմ, թե՞ ընդդիմությունը պիտի հայտարարեր՝ տեսեք, ապազգային իշխանություններն արմատախիլ են անում մեր ազգային կոշկակարությունը: Հասկանալի է, չէ՞, որ նման բան չէր լինի: Այսինքն՝ ստացվում է, որ այլ բնույթի սեփականություն ունեցողին կոնկրետ կասկածանքով ձերբակալել կարելի էր, իսկ լրատվամիջոցի սեփականատիրոջը՝ չի կարելի: Էլ չենք խոսում այն մասին, որ «ազատ խոսքը լռեցնելու» նպատակով որեւէ լրատվամիջոցի սեփականատիրոջ նկատմամբ քրեական գործ հարուցելն ընդհանրապես զուրկ է որեւէ տրամաբանությունից՝ այն պարզ պատճառով, որ դրա արդյունքում տվյալ լրատվամիջոցն ակնհայտորեն ոչ թե ավելի լոյալ կդառնա իշխանությունների նկատմամբ, այլ հակառակը՝ ավելի կկոշտացնի հռետորաբանությունը:

Ի դեպ՝ նկատենք նաեւ, որ «իշխանությունների կողմից ճնշումների ենթարկվողները» ոչ այնքան լրատվամիջոցներ են, որքան քարոզչամիջոցներ: Քարոզչամիջոցների գործունեությունն, իհարկե, օրենքով չի արգելվում, ավելին՝ դրանք նույնպես պաշտպանված են օրենքով: Պարզապես պետք է արձանագրել, որ դրանց գործունեությունը խոսքի ազատության հետ առանձնապես կապ չունի: Բայց սա արդեն այլ թեմա է: