Ի՞նչն է փոխվելու կորոնավիրուսից հետո

Անկախ նրանից, թե երբ կհաղթահարվի կորոնավիրուսային ճգնաժամը՝ ակնհայտ է, որ դրանից հետո բոլորս ապրելու ենք այլ Հայաստանում։ Համաճարակի տնտեսական ու սոցիալական հետեւանքները մեզ պարզապես ստիպելու են վերանայել մեր մոտեցումները բազմաթիվ ոլորտներում։ Գուցե համեմատությունը տեղին չէ, բայց հիշենք՝ 2016 թ. ապրիլյան պատերազմը բացահայտեց պաշտպանության ոլորտում առկա բազմաթիվ խնդիրներ եւ մեզ ստիպեց արագ ու կտրուկ քայլերով շտկել իրավիճակը։ Արդյունքում այսօր ունենք բոլորովին այլ բանակ՝ այլ կարողություններով, ավելի հուսալի ու հագեցած առաջնագիծ եւ ավելի իրատեսական պատկերացումներ հնարավոր պատերազմի դեպքում մեր դաշնակիցների ու ընդհանրապես միջազգային հանրության պահվածքի մասին։ Ճիշտ այդպես էլ կորոնավիրուսի համաճարակն է մեզ հնարավորություն տալիս բացահայտել ճգնաժամային իրավիճակներում պետության լիարժեք ու անցնցում կենսագործունեության հարցում առկա թերություններն ու շտկել դրանք։ Իսկ դա մեզ համար չափազանց կարեւոր է, որովհետեւ ֆորսմաժորային իրավիճակների հավանականությունը մեզանում միշտ էլ բարձր է եղել ու շարունակելու է բարձր մնալ նաեւ կորոնավիրուսի համաճարակի հաղթահարումից հետո՝ կապված լայնամասշտաբ պատերազմի վերսկսման մշտական վտանգի հետ։

Ի՞նչ հնարավոր փոփոխությունների մասին է խոսքը։ Այս համաճարակն, օրինակ, մեզ կստիպի ավելի լրջորեն մոտենալ պարենային անվտանգության խնդիրներին եւ ավելի գործուն մեխանիզմներ ստեղծել՝ թույլ չտալով, որ խոշոր առեւտրային կետերն օգտվեն առիթից ու գերշահույթներ ստանան։ Ամենայն հավանականությամբ՝ անհրաժեշտ կլինեն նոր կարգավորումներ, որոնցով դեղատնային խոշոր ցանցերի համար պարտադիր կլինի որոշակի դեղերի ու բժշկական պարագաների որոշակի պաշար պահեստավորելը։ Անհրաժեշտ կլինի ստեղծել ու պատրաստ ունենալ առցանց հարթակներ, որտեղ հնարավոր կլինի ոչ միայն դասապրոցեսներ իրականացնել, այլեւ անհրաժեշտության դեպքում՝ կազմակերպել բազմաթիվ հիմնարկների անխափան աշխատանքը տնից։ Որոշակի տեղաշարժեր կլինեն նաեւ բիզնեսի ոլորտում, որովհետեւ եթե ընդամենը մեկ-երկու շաբաթում ռեստորանատերերը կամ հյուրանոցատերերը կարող են սնանկանալ, իսկ սննդամթերք արտադրողները՝ կտրուկ հարստանալ, դա գործարարներին կստիպի դիվերսիֆիկացնել իրենց բիզնեսները։ Արտակարգ դրության պայմաններում, օրինակ, հասարակական տրանսպորտի գերբեռնվածությունն արգելվում է, բայց ամենայն հավանականությամբ համաճարակի հաղթահարումից հետո էլ դա պարտադիր նորմ կմնա՝ ինչպես ցանկացած քաղաքակիրթ երկրում, ինչն էլ որակապես կփոխի տրանսպորտի վիճակը։ Զանգվածային լրատվամիջոցներում ու սոցկայքերում իրականացվող «սանիտարահիգիենիկ միջոցառումների» արդյունքում հանրային մթնոլորտը որոշակիորեն կառողջանա, եւ արտակարգ դրության վերացումից հետո, երբ բոլոր սահմանափակումները հանվեն, շատերն արդեն հասկացած կլինեն, թե մինչեւ արտակարգ դրությունը ինչպես էին լվացվում իրենց ուղեղները, ու «թույնի չափաբաժինն» այլեւս նախկին ուժգնությամբ չի ազդի։ Քաղաքական դաշտում նույնպես փոփոխություններ կլինեն, որովհետեւ այս ընթացքում շատերի դիմակները պատռվեցին՝ շատերը չդիմացան գայթակղությանն ու լարված պահին թիկունքից հարվածեցին պետությանը /ձեւացնելով, թե իշխանություններին են հարվածում/, իսկ շատերն էլ, հակառակը, սպասվածից ավելի պատասխանատու եւ գիտակից գտնվեցին, ու մարդիկ անպայման գնահատելու են դա։

Մի խոսքով՝ կորոնավիրուսի համաճարակը, չնայած անխուսափելի տնտեսական ու սոցիալական հետեւանքներին, իսկապես նաեւ զարգացման հնարավորություն է։ Լավ կլիներ, իհարկե, որ պետության կենսունակության մակարդակը բարձրացնելու այլ «առիթ» ունենայինք, բայց՝ ունենք այն, ինչ ունենք։ Ու պետք է առավելագույնս արդյունավետ օգտագործենք այս «առիթը»։