Կորոնավիրուսը թելադրում է հետագա քայլերը

Կորոնավիրուսով պայմանավորված իրավիճակի շուրջ ծավալված քննարկումներն ի վերջո հանգում են երկու ավանդական հարցադրումներին՝ «ի՞նչ անել» եւ «ո՞վ է մեղավոր»: 

Ընդորում՝գլոբալ իմաստով «ո՞վ է մեղավոր» հարցի պատասխանը դեռ չի գտնվել, բայց վարկածների պակաս չկա։ Աստծո պատիժ, բնության հակահարված, համաշխարհային կառավարության մշակած ծրագիր, արհեստական վիրուս, չինական հարված ամերիկացիներին, ամերիկյան հարված Չինաստանին, համաշխարհային բլեֆ եւ այլն։ Կոնկրետ Հայաստանում ստեղծված իրավիճակի դեպքում նույնպես «ո՞վ է մեղավոր» հարցը հաճախ է հնչում, ու թեեւ հասկանալի է, որ վարակից խուսափել այսպես թե այնպես չէր հաջողվելու, բայց ընդդիմության համար մեծ գայթակղություն կա ամեն ինչում մեղադրել իշխանություններին, իշխանությունների համար՝ ամեն ինչում մեղադրել անպատասխանատու քաղաքացիներին ու իրավիճակը սեւ գույներով ներկայացնող ընդդիմությանը, եւ այսպես շարունակ։

Մինչդեռ այս պահին շատ ավելի կարեւոր է «ի՞նչ անել»  հարցը։ Ընդորում՝ ոչ թե կոնկրետ այս պահին, այլ համաճարակի հաղթահարումից հետո։ Որովհետեւ այն, ինչ պիտի անել հիմա՝ իշխանություններն անում են, եւ ընդհանուր ռազմավարությունն էլ որեւէ մեկը չի վիճարկում (վիճարկում են միայն առանձին քայլերի նպատակահարմարությունը կամ արդյունավետության աստիճանը)։

Ուրեմն՝ ի՞նչ պիտի անել համաճարակի հաղթահարումից հետո։ Կամ, այլ կերպ ասած, ի՞նչը պիտի անպայմանորեն փոխվի մեր կյանքում։

Համաճարակի դեմ պայքարի այս վեց շաբաթները շատ լավ բացահայտեցին այն թերությունները, որոնք առկա են մեր պետության եւ հասարակական կյանքի կազմակերպման հարցերում։ Օրինակ՝պարզվեց, որ գործնականում բավականին բարդ է սոցիալական ծանր պայմաններում հայտնված բոլոր մարդկանց հատ-հատ գտնելն ու աջակցություն ցուցաբերելը, որովհետեւ կան բազմաթիվ չգրանցված աշխատողներ, փաստացի օրավարձով ապրողներ, չաշխատող, բայց գործազուրկի կարգավիճակ չունեցող մարդիկ եւ այլն։

Եվրոպական երկրների մեծ մասում, օրինակ, համաճարակի այս օրերին բնակչությանը հսկայական օգնություն է ցուցաբերվում, ու պատճառը միայն այդ երկրների մեծ հնարավորությունները չեն։ Պարզապես այդ երկրներում մատների վրա կարելի է հաշվել մարդկանց, ովքեր ոչ գրանցված աշխատողներ են, ոչ էլ պաշտոնապես գրանցված են որպես գործազուրկներ։ Դրա համար էլ այդ երկրներում հարցերը շատ սահուն են լուծվում. Պետությունն աջակցում է փակված ընկերություններին՝ ըստ գրանցված աշխատողների թվի, նրանք էլ աշխատավարձերն են վճարում։ Կարծում ենք՝ակնհայտ է, որ համաճարակի հաղթահարումից հետո Հայաստանում պիտի մեծ ուշադրություն դարձվի այս հարցի վրա, եւ չգրանցված աշխատողներ չպիտի լինեն, աշխատանք չունեցողներն էլ պիտի գրանցվեն որպես գործազուրկներ։

Երկրորդ խնդիրը, որն անպայման պիտի լուծվի համաճարակի հաղթահարումից հետո, բժշկական պարտադիր ապահովագրումն է։ Թե կոնկրետ ինչպես կարվի դա՝ մասնագիտական քննարկումների խնդիր է, բայց ակնհայտ է, որ եվրոպական զարգացած երկրների առողջապահական համակարգերը լավից-վատից դիմագրավում են մարտահրավերներին ոչ թե այն պատճառով, որ նրանց բժիշկները մերոնցից ավելի խելացի կամ նվիրված են, այլ որովհետեւ այդ հասարակություններն իրենց տարեկան եկամտի մի զգալի մասը տրամադրում են առողջապահությանը՝ պարտադիր ապահովագրումների տեսքով։

Մի խոսքով՝ ժամանակակից զարգացած պետություն ունենալը «թանկ հաճույք» է, եւ մենք, ուզած-չուզած, պիտի վճարենք դրա համար։ Որքան էլ չգրանցված աշխատող լինելն (ու ըստ այդմ քիչ հարկեր վճարելը) կամ պարտադիր բժշկական ապահովագրության բեռան տակ չմտնելն ավելի գայթակղիչ թվան։