Հակաճգնաժամային քայլերի հիմնական ուղղությունները

Վերակառուցման եւ զարգացման եվրոպական բանկի կանխատեսումների համաձայն, այս տարի Հայաստանի ՀՆԱ-ն կնվազի 3,5 տոկոսով, իսկ եկող տարի կարձանագրի 5,5 տոկոսանոց աճ։ Իհարկե՝ ամբողջ աշխարհում իրավիճակը խիստ անկայուն է, եւ այս կանխատեսումները կարող են էապես փոխվել, բայց ընդհանուր միտումները հաստատապես չեն փոխվի։ Ընդ որում՝ կոնկրետ Հայաստանի կանխատեսվող տնտեսական անկման համար ՎԶԵԲ-ը նշել է երեք հիմնական պատճառ՝ հանքարդյունաբերական արտադրանքի արտահանման ծավալների նվազումը, Ռուսաստանի հետ տնտեսական կապերի ազդեցությունն ու դրամական փոխանցումների հավանական կրճատումը, ինչպես նաեւ զբոսաշրջության ոլորտի անկումը։

3,5 տոկոսն, իհարկե, լուրջ անկում է, բայց ընդհանուր առմամբ՝ միջին ցուցանիշ է, իսկ ահա 2021 թ. համար կանխատեսվող 5,5 տոկոսանոց աճը միջինից բարձր ցուցանիշ է։ Խնդիրը, սակայն, ոչ թե դա է, այլ այն, թե ինչպես են Հայաստանի իշխանությունները պատրաստվում բարելավել այդ ցուցանիշները, այսինքն՝ նվազեցնել անկումն ու ավելացնել 2021-ի աճի կանխատեսվող տոկոսը։ Ուշադրություն դարձրեք՝ ՎԶԵԲ-ի նշած երեք հիմնական պատճառներից ոչ մեկը Հայաստանից կախված չէ, երեքն էլ արտաքին գործոններ են, եւ Հայաստանը դրանց վրա ազդելու որեւէ լծակ չունի։ Ոչ կարող ենք պղնձի ու մոլիբդենի միջազգային պահանջարկի ու գների վրա ազդել, ոչ կարող ենք Ռուսաստանի տնտեսական վիճակը բարելավել, ոչ էլ կարող ենք հույս դնել միջազգային զբոսաշրջության նախկին ծավալների վրա, որովհետեւ մարդկանց շարժունակության անկումը համաշխարհային խնդիր է։

Մյուս կողմից էլ՝ ակնհայտ է, որ կառավարության ձեռնարկած քայլերը լիովին համահունչ են ՎԶԵԲ-ի կանխատեսումներին, այսինքն՝ կառավարությունը հիմնական ջանքերն ուղղել է հենց այդ կազմակերպության նշած երեք հիմնական գործոնների բացասական ազդեցության չեզոքացմանը։ Գյուղատնտեսության խթանումն, օրինակ, նպատակ ունի ոչ միայն բարձրացնել երկրի պարենային անվտանգության մակարդակը, այլեւ ընդլայնել այդ ոլորտի արտադրանքի արտահանման ծավալները, ինչը կարող է կոմպենսացնել հանքարդյունաբերական արտադրանքի արտահանման ծավալների կրճատումը։ Արտերկրից եւ մասնավորապես՝ Ռուսաստանից ստացվող դրամական փոխանցումների անխուսափելի կրճատումների հետեւանքները մեղմելու նպատակով կառավարությունը նախատեսում է աննախադեպ ծավալի շինարարական աշխատանքներ իրականացնել, որոնցում կներգրավվեն մեր տասնյակ հազարավոր այն քաղաքացիները, ովքեր տարիներ շարունակ արտագնա աշխատանքի են մեկնել։ Արդյունքում՝ բյուջեից հսկայական միջոցներ կծախսվեն, բայց այդ գումարները կմնան Հայաստանում, տասնյակ հազարավոր ընտանիքների սոցիալական խնդիրներն էլ կլուծվեն։ Ինչ վերաբերում է զբոսաշրջությանը, ապա արտերկրից ժամանող զբոսաշրջիկների թիվն, իհարկե, կտրուկ կնվազի, բայց փոխարենը՝ ներքին զբոսաշրջությունը զարգացման փայլուն հնարավորություն կստանա։ Ի վերջո որքան գումար օտարերկրացի զբոսաշրջիկներն էին ծախսում Հայաստանում, մոտավորապես այդքան էլ հայաստանցի զբոսաշրջիկներն էին ծախսում օտարերկրյա լողափերում, այլ կերպ ասած՝ նույնքան գումար էլ դուրս էր գալիս երկրից, այնպես որ՝ արագ կողմնորոշվելու դեպքում կորուստները կարող են այնքան էլ ծանր չլինել։ Ու այս ոլորտում իշխանությունները կարող են աջակցության լուրջ ծրագրեր իրականացնել (օրինակ՝ ընդլայնել սոցփաթեթները, արտոնյալ վարկեր տրամադրել, եւ այլն)։

Բայց այս ամենը հնարավոր կլինի միայն մի դեպքում՝ եթե ավելի մեծ պատասխանատվությամբ մոտենանք համաճարակային իրավիճակին։ Ըստ էության՝ այս պահին ամենակարեւորը դա է։ Մնացածը լուծելի խնդիրներ են։