Ալիևը՝ սեփական քարոզչական ծուղակում

 Հայ- ադրբեջանական սահմանի հյուսիս արեւելյան հատվածում ընթացող ռազմական գործողությունների ներհայաստանյան արձագանքները կանխատեսելի ու տրամաբանական էին։ Եթե իրենք իրենց ընդդիմություն համարողների՝ առիթից օգտվելու եւ իշխանություններին հայհոյելու մի քանի տգեղ փորձերը չհաշվենք, հանրության արձագանքը միանշանակ էր. Պետք է մի կողմ դնել բոլոր տարաձայնությունները եւ կանգնել իշխանությունների ու բանակի կողքին, որովհետեւ հնարավոր լայնամասշտաբ պատերազմի դեպքում կարող ենք հույս դնել միայն ինքներս մեզ վրա, իսկ միասնությունը մեր հաղթանակի միակ գրավականն է։

Բայց կատարվածի ամբողջական պատկերը հասկանալու համար կարեւոր է նաեւ այն, թե ինչպիսին էին ներադրբեջանակ անարձագանքները։ Այնտեղ, ինչպես հայտնի է, մի քանի հազարանոց հանրահավաք տեղի ունեցավ, որտեղ պահանջում էին պատերազմ հայտարարել Հայաստանին, «գրավել Խանքենդին» եւ այլն, իսկ ավելի ուշ հանրահավաքի հռետորաբանությունը փոխվեց՝ սկսեցին հայհոյել իրենց իշխանություններին, հրաժարականներ պահանջել, ներխուժեցին խորհրդարան, ու ի վերջո ոստիկանությունը կոշտ մեթոդներով ցրեց հանրահավաքը։

Եթե այս վերջին զարգացումները չլինեին՝ կարելի էր ենթադրել, որ հանրահավաքը կազմակերպել կամ առնվազն խրախուսել են Ադրբեջանի իշխանությունները՝ զուտ քարոզչական նկատառումներով։ Դրանով Ալիեւը կարող էր միջազգային հանրությանը ցույց տալ, թե տեսեք՝մենք պատերազմ չենք ուզում, բայց ի՞նչ կարող ենք անել, եթե ժողովուրդը դա է պահանջում, կամ, եթե օրեր անց ստիպված լիներ հրադադար խնդրել, պիտի փորձեր միջնորդների վրա հնարավորինս թանկ «ծախել» այդ հրադադարը՝ իբր տեսեք, ես իմ ժողովրդի կամքին դեմ եմ գնում։

Բայց ըստ երեւույթին ինչ-որ պահից սկսած հանրահավաքը դուրս եկավ Ալիեւի վերահսկողությունից, որովհետեւ նրա կլանի դեմ տարիներով կուտակված դժգոհությունը հազիվ պոռթկալու առիթ էր ստացել։ Ու հիմա Ադրբեջանի իշխանությունները փաստորեն իրենց իսկ փորած քարոզչական փոսն են ընկել։

Բանն այն է, որ ավելի քան մեկուկես տասնամյակ շարունակ Ադրբեջանի իշխանությունները միլիարդներ էին ծախսում սեփական բանակը ժամանակակից սպառազինությամբ զինելու համար, ամեն առիթով լուսանկարվում էին դրանց ֆոնին ու սեփական ժողովրդին համոզում, թե իրենց բանակի համար անհնարին ոչինչ չկա, Ղարաբաղն ու անգամ «Էրիվանը» գրավելը խնդիր չէ, եթե ուզենան՝ մի երկու շաբաթում կգրավեն, պարզապես առայժմ հարմար չեն համարում, հույս ունեն դա անել խաղաղ ճանապարհով, եւ այլն։ Ու այնքան էին քարոզել, որ իրենց ժողովուրդը սկսել էր հավատալ դրան։ Եվ հիմա, բնականաբար, վրդովված է ու պահանջում է, որ իրենց «անպարտելի» բանակը (որն իր պատմության ընթացքում միայն մի պատերազմ է մղելու պարտվել) վերջապես գրավի «Խանքենդին» ու «Արեւմտյան Ադրբեջանը»:

Արդյունքում Ադրբեջանի իշխանությունները հայտնվել են փակուղում։ Մի կողմից՝ նրանք շատ լավ հասկանում են, թե ինչ կործանարար հետեւանքներ կունենան որ պատերազմն իրենց համար, մյուս կողմից՝ հո չե՞ն կարող հայտարարել, թե տասնամյակներ շարունակ խաբել են սեփական ժողովրդին՝ իրենց «ժամանակակից հզոր բանակի» մասին դատարկաբանություններով։ Միջազգային կազմակերպությունների միջոցով հրադադար խնդրելը նույնպես ելք չէ։ Ապրիլյան պատերազմի ժամանակ դա աշխատեց, որովհետեւ իրենք, ճիշտ է՝ահռելի զոհերի գնով, բայց դիրքերի բարելավում էին ունեցել, իսկ հիմա հակառակ պատկերն է, ու հրադադար խնդրելով դեմքը փրկել չի ստացվի։

Այնպես որ՝ շփման գծում իրադարձությունների հետագա զարգացումն ավելի շատ պայմանավորված է Ադրբեջանի ներքաղաքական իրավիճակով։ Դրանից է կախված՝ Ադրբեջանը կբավարարվի՞ մեկ-երկու կորսված բարձունքներով, թե՞ ավելին կկորցնի։