Հերոսականության եւ օբյեկտիվ իրողությունների միջեւ

Մարգարիտա Սիմոնյանի աղմկահարույց հայտարարությունն ալեկոծել է ներհայկական հասարակական-քաղաքական կյանքը ոչ այնքան այն պատճառով, որ նա ծագումով հայ է եւ շատերի կարծիքով այս օրերին պարտավոր էր հայանպաստ ինչ-որ բան ասել, այլ որովհետեւ նա ակնհայտորեն բարձրաձայնում է ռուսաստանյան իշխանական որոշակի շրջանակների այն ասելիքը, որը նրանք չէին կարող բարձրաձայնել պաշտոնապես։ Եթե մի կողմ դնենք նրա հայտարարության էմոցիոնալ բաղադրիչն ու անընդունելի հռետորաբանությունը (որպես պատասխան հնչած գնահատականներից շատերը, ի դեպ, նույնպես չէին փայլում բարեկրթությամբ), ապա այդ տիկնոջ ասածը սա էր. «Հայաստանը պարտավոր է բոլոր հարցերում ենթարկվել Ռուսաստանին եւ որեւէ հարցում չհակաճառել, հակառակ դեպքում Ռուսաստանն իրավունք ունի երես թեքել «երախտամոռ» Հայաստանից եւ մեն-մենակ թողնել նոր ցեղասպանության վտանգի առաջ»։ Ընդ որում, Մարգարիտա Սիմոնյանի հայտարարության արձագանքները ցույց տվեցին, որ Հայաստանում նույնպես քիչ չեն նրա պես մտածողներն ու նրա մտահոգությունը կիսողները, այսինքն՝ քննարկման թեմա իսկապես կա, եւ արժե խորապես անդրադառնալ այս խնդրին՝ հրաժարվելով էմոցիաներից ու անձնական պիտակավորումներից։

Դրա համար նախ պետք է արձանագրել, որ տիկին Սիմոնյանի (եւ հայկական արմատներով բազմաթիվ այլ ռուսաստանցիների) ասածի մեջ ռացիոնալ հատիկ կա։ Հաճելի է դա մեզ համար, թե ոչ, կամ արդարացի է, թե ոչ, բայց, ցավոք, Ռուսաստանն իսկապես էլ իր դաշնակիցներից կամ «կրտսեր եղբայրներից» պահանջում է անվերապահ ենթակայություն բոլոր հարցերում եւ անհնազանդության անգամ ամենաչնչին փորձի դեպքում պատրաստ է ցավալի վնաս հասցնել։ Ոչ միայն պատրաստ է, այլեւ ի վիճակի է, ինչի մասին վկայում են, ասենք, Վրաստանի եւ Ուկրաինայի օրինակները։ Պետք է արձանագրել նաեւ, որ Ռուսաստանի այդօրինակ «վրեժխնդրության» դեպքում Արեւմուտքը կոնկրետ քայլերով չի փորձի կանխել դա, ինչպես չկանխեց նույն Վրաստանի եւ Ուկրաինայի դեպքերում։ Բարոյական ու ֆինանսական մեծ աջակցություն կցուցաբերի, վիզային ռեժիմ կչեղարկի եւ այլն, բայց հարվածը չի կանխի։ Ցավոք, այսպիսին է օբյեկտիվ իրականությունը, որի հետ ստիպված ենք հաշվի նստել եւ, ըստ այդմ, կառուցել մեր արտաքին քաղաքականությունը։

Այդ քաղաքականությունը ուզենք-չուզենք՝ պիտի հիմնված լինի հետեւյալ սկզբունքների վրա։ Առաջին. Հայաստանը չի կարող հարյուր տոկոսով հույս դնել Ռուսաստանի աջակցության վրա, եւ դա առանձնապես կախված չէ նրանից՝ ՀՀ իշխանություններն անվերապահորեն ենթարկվո՞ւմ են Կրեմլին, թե՞ երբեմն-երբեմն ինքնուրույնություն են դրսեւորում։ Կախված չէ, որովհետեւ ՀՀ իշխանություններն ինչքան էլ հնազանդ լինեն, Ռուսաստանը ցանկության դեպքում միշտ էլ ինչ-որ առիթ կգտնի հանուն սեփական շահերի «երախտամոռ հայերին» պատժելու համար։ Ապացույց՝ Ադրբեջանը Ռուսաստանից ամենաշատ ժամանակակից սպառազինությունը ձեռք է բերել Հայաստանի՝ ԵԱՏՄ-ն անդամակցելուց հետո։ Երկրորդ. Հայաստանը չի կարող հույս դնել նաեւ Արեւմուտքի աջակցության վրա, որովհետեւ այդպիսի աջակցություն կա՛մ չի լինի ընդհանրապես, կա՛մ կլինի ուշացած, կա՛մ էլ այդ աջակցության դիմաց մեզանից չափազանց մեծ զիջումներ կպահանջեն։

Եզրակացությունը միակն է. Հայաստանն իր առջեւ պիտի դնի միայն այնպիսի խնդիրներ, որոնք ի վիճակի է լուծել բացառապես սեփական ուժերով։ Ընդ որում, հասարակությունն ինքը պիտի գիտակցաբար հանգի այսպիսի եզրակացության։ Քանի դեռ դա չկա, հասարակական-քաղաքական միտքը բաժանված է լինելու երկու մասի։ Մի մասը ձգտելու է արեւմտյան գրանտներով Հայաստանն ազատագրել ռուսական կայսրությունից, մյուս մասը ռուսական աջակցությամբ «Ստամբուլը դարձնել արյան ծով», ու երկուսն էլ հավասարապես վտանգելու են հայկական պետականության հարատեւումն ու հզորացումը։