Բանակով հպարտանալու իրավունքը

Հայ-ադրբեջանական սահմանին լարվածությունը դեռեւս պահպանվում է, բայց քաղաքական ուժերի՝ բանակի հաշվին սեփական վարկանիշը բարձրացնելու եւ քաղաքական հակառակորդների վրա ինքնահաստատվելու փորձերն արդեն սկսվել են։ Թվում էր՝ գոնե այս դեպքում ընդդիմությունը խոսելու տեղ չունի, որովհետեւ Հայաստանը պատվով դուրս եկավ տավուշյան պատերազմից ու փայլուն հաջողություն արձանագրեց, վարչապետ Փաշինյանն էլ հայտարարեց, որ դրա շնորհիվ հայկական կողմի դիրքորոշումն ամրապնդվել է, ու շարադրեց մեր պայմանները նոր իրավիճակում։ Բայց՝ չէ. հանրապետականներն իսկույն հայտարարեցին, թե բա չեք ասի՝ Նիկոլ Փաշինյանը վերադառնում է Սերժ Սարգսյանի ասածներին, այսինքն՝ ընդունում է, որ նա ճիշտ էր, ինքը՝ սխալ, եւ այլն։ Եվ սա՝ այն դեպքում, երբ տավուշյան բախումների ընթացքում մեր բանակը վերադարձրել է կարեւորագույն այն բարձունքները, որոնք, ըստ գեներալ Նորատ Տեր-Գրիգորյանցի, ի սկզբանե մերն էին, բայց ադրբեջանցիները գրավել էին, երբ պաշտպանության նախարարը Սեյրան Օհանյանն էր (այսինքն՝ Սերժ Սարգսյանի նախագահության տարիներին)։

Խնդիրը, սակայն, դա չէ։ Դե հիմա բարձունքներ են՝ կորցրել էին (Սերժ Սարգսյանը հաստատ մի պատճառ կգտներ, օրինակ՝ կասեր, որ Տավուշում էլ 70-ական թվականների զենքով էինք կռվում)։ Խնդիրն այն է, որ հեղափոխությունից հետո երկու տարի շարունակ շփման գծում համեմատաբար հանգիստ էր, եւ նույն հանրապետականները երկու տարի շարունակ հայտարարում էին, թե այդ հարաբերական անդորրը Հայաստանի նոր իշխանությունների դավաճանության ապացույցն է, Նիկոլ Փաշինյանը Ալիեւին խոստացել է հողեր հանձնել, դրա համար էլ ադրբեջանցիները չեն հարձակվում, այ մի քիչ էլ սպասեք՝ ուր որ է կհանձնի, եւ այսպես շարունակ։ Տավուշյան դեպքերը ցույց տվեցին, որ դա սուտ էր, ու որեւէ ստվերային պայմանավորվածություն չկար։ Եվ ի՞նչ, որեւէ հանրապետական ներողություն խնդրե՞ց երկու տարի շարունակ ժողովրդին խաբելու եւ իշխանություններին զրպարտելու համար։ Հակառակը՝ հիմա էլ հայտարարում են, թե մեր բանակն իշխանությունների կամքին հակառակ է հաղթել, բանակը հո չգիտե՞ր, որ Փաշինյանը «վերելակում» Ալիեւին խոստացել էր պարտվել։

Հիմա՝ շփման գծի ողջ երկայնքով մոնիթորինգի համակարգի մասին, որի անհրաժեշտությունը կարեւորեց Փաշինյանը։ Ընդդիմությունն իսկույն աղմուկ-աղաղակ բարձրացրեց, թե «տեսա՞ք, փաստորեն վերադառնում է Վիեննայի եւ Սանկտ-Պետերբուրգի պայմանավորվածություններին, որոնք ձեռք էին բերվել Սերժ Սարգսյանի ժամանակ ու հետագայում օրակարգից դուրս եկել Փաշինյանի թեթեւ ձեռքով»։ Այո, ապրիլյան պատերազմից հետո այդպիսի պայմանավորվածություններ իսկապես էլ ձեռք էին բերվել, ու դրանք մեզ համար իսկապես չափազանց կարեւոր էին։ Բայց չմոռանանք, որ ապրիլյան պատերազմից հետո դեռ երկու տարի երկիրը ղեկավարում էր Սերժ Սարգսյանը։ Ամոթ չլինի հարցնելը՝ բա այդ երկու տարիների ընթացքում ինչո՞ւ մշտադիտարկման համակարգն այդպես էլ չստեղծվեց ու մնաց թղթի վրա։ Գուցե հենց այդ ժամանա՞կ էին պայմանավորվածությունները «ջրվել», գուցե պարզապես Սերժ Սարգսյանի ուսին թփթփացրել կամ Էդուարդ Նալբանդյանի թուշը քաշել էին, թե «դե լավ, բան էր՝ ասեցինք, ի՞նչ եք խորացել»։ Թե չէ՝ այդ ի՞նչ պայմանավորվածություններ են, որ ներկայացվելով որպես «անհապաղ միջոցառումներ»՝ ավելի քան մեկուկես տարի մնում են թղթի վրա։

Իսկ ղարաբաղյան խնդրում հայկական կողմի դիրքորոշումը, մեծ հաշվով, էական փոփոխություններ չի կրել։ Պարզապես մի բան է, երբ դիրքորոշում ես հայտնում որպես «80-ական թվականների զենքով կռվող» բանակի գերագույն-գլխավոր հրամանատար, եւ բոլորովին այլ բան, երբ մոտավորապես նույն դիրքորոշումն արտահայտում ես՝ թիկունքում ունենալով արագ տեմպերով հզորացող եւ հակառակորդի ատամները ջարդած զինված ուժեր։