Տնտեսական զարգացման երկու մոդելների բախումը

Ռոբերտ Քոչարյանի վերջին հարցազրույցն ու Հայաստանի տնտեսության զարգացման վերաբերյալ նրա դատողություններն, իհարկե, քմծիծաղով ընդունվեցին հասարակության մեծամասնության կողմից, որովհետեւ ասողը Քոչարյանն էր՝ մարդ, որի իշխանության տարիներին քրեաօլիգարխիկ համակարգը կատարելության է հասցվել, իսկ իր ընտանիքն ահռելի հարստություն է կուտակել։ Բայց դա չխանգարեց, որ հասարակության ներսում այնուամենայնիվ որոշակի քննարկումներ ծավալվեն Հայաստանի տնտեսության զարգացման մոդելների եւ հեռանկարների շուրջ։

Այո, իսկապես էլ՝ կարելի է արտասահմանյան խոշոր ընկերություններ կամ մեծահարուստ սփյուռքահայեր հրավիրել, ազգային հարստությունը «ջրի գնով» նվիրել նրանց, արտոնյալ պայմաններ ստեղծել, թույլ տալ, որ Հայաստանն օգտագործվի որպես հումքային կցորդ եւ էժան աշխատուժի աղբյուր, ու այդ ճանապարհով հասնել տնտեսական որոշակի աշխուժացման։ Դա նույնպես զարգացման մոդել է եւ կարճաժամկետ դրական էֆեկտ իսկապես կտա։ Աշխատատեղեր կստեղծվեն, հարկերի տեսքով ինչ-որ գումարներ կմտնեն բյուջե, եւ այլն։ Բայց դա, մեղմ ասած, վատ մոդել է, որովհետեւ արդյունքում տնտեսական ցուցանիշները կաճեն, բայց տնտեսությունը չի զարգանա։ Ընդերքը կթալանվի, ենթակառուցվածքները կդառնան օտարների սեփականությունը, շահույթի մեծ մասը դուրս կբերվի երկրից, իսկ բնակչությունը կմնա նույն էժան աշխատուժը։ Նույն կերպ, օրինակ, կարելի է օտարերկրացի ֆուտբոլիստներ հրավիրել հայաստանյան թիմեր, կազմակերպել առաջնություն, բայց դրանից հայկական ֆուտբոլը չի զարգանա։

Տնտեսության զարգացման մյուս մոդելը կարելի է պայմանականորեն անվանել «առանց անգլերենի հնարավոր չէ մոշ աճեցնել: Հասկանալի է, իհարկե, որ մոշը կաճի նաեւ առանց անգլերենի իմացության, բայց խոսքն այն մասին է, որ հայաստանցի մոշ աճեցնողը, կոշկակարը, ինժեները, բժիշկը, ծրագրավորողը եւ այլ մասնագետները պիտի կարողանան յուրաքանչյուրն իր ոլորտում մրցունակ լինել, եւ դրա արդյունքում է, որ Հայաստանն ի վերջո կունենա մրցունակ տնտեսություն։ Սա, իհարկե, շատ ավելի բարդ ճանապարհ է, արդյունքներն էլ կերեւան ավելի ուշ, բայց ըստ էության՝ սա կայուն զարգացման միակ ճանապարհն է, ու հենց սա էլ կոչվում է «տնտեսական հեղափոխություն», որովհետեւ արմատապես փոխվում է բուն տնտեսական զարգացման մոդելը։

Ցավոք սրտի՝ Հայաստանում այս ընթացքը դանդաղեց կորոնավիրուսի համաճարակի ու դրա հարուցած տնտեսական անխուսափելի հետեւանքների պատճառով։ Ու գուցե նաեւ դա էր պատճառը, որ ակտիվացան քննարկումները, թե իսկ ընդհանրապես արժե՞ր գնալ տնտեսական հեղափոխության ճանապարհով, գուցե պետք էր շարունակե՞լ «քոչարյանական մոդելը»՝ սրան-նրան համոզել, որ գան Հայաստանում հեշտ փողեր աշխատեն, ու «ջանդամը», թե Հայաստանն էժան աշխատուժով հումքային կցորդ չէ, կոռուպցիոն մեխանիզմները չեն կատարելագործվում, «զատո» տնտեսական ցուցանիշներն ավելի գեղեցիկ կլինեին, բարձրաստիճան պաշտոնյաները ժողովրդից թալանածի մի տասը տոկոսն ուրիշների անունով կներդնեին երկրում ու դա կանվանեին «օտարերկրյա ներդրում», եւ այլն։

Մեծ հաշվով՝ հիմա տնտեսական բանավեճը հենց այս երկու մոդելների միջեւ ընտրություն կատարելու շուրջ է։ Պարզապես այդ ամենը ներկայացվում է քաղաքական փաթեթավորմամբ, ու նախկին մոդելի կողմնակիցներն էլ օգտվում են այն բանից, որ հասարակության մի զգալի հատվածը լավ չի պատկերացնում տնտեսական զարգացման խորքային մեխանիզմները, իսկ «նախկին մոդելի» պայմաններում իրենց գործունեության քրեական հետեւանքներն ուշանում են։

Տպել
1827 դիտում

Մեկ ժամ առաջ ադրբեջանական զինված ուժերը կրակել են Երասխ համայնքի վրա, հրդեհվել է խոտի դեզը. Թաթոյան (տեսանյութ)

Մահացել է Վանո Սիրադեղյանը

Հենց ձեր միջոցով են խնդիրները վեր հանվում և լուծումներ ստանում. Գնել Սանոսյանը շնորհավերել է Հայ մամուլի օրը

930 ծանր, 222 ծայրահեղ ծանր պացիենտ կա, 89 մարդ միացված է թոքերի օդափոխման սարքին. խորհրդակցություն վարչապետի մոտ

Քասախ գյուղի տներից մեկում հետախուզվող է հայտնաբերվել

Աշխատանքային այցով Ալավերդիում են եղել Լոռու մարզպետն ու ԱԺ պատգամավոր Արեն Մկրտչյանը (լուսանկարներ)

Արգել գյուղի ցուցանակի մոտ մեքենան բախվել է մետաղյա սյանը. կա զոհ

«ԱստրաԶենեկայի» հիմքում շիմպանզեի ադենովիրուսն է, որը գենետիկորեն փոփոխվել է և չի կարող ինտեգրվել մարդու ԴՆԹ-ի մեջ. ԱԱԻ

Մաքսատանը պահվող մոմի արտադրության հումքը տրամադրվել է Մայր Աթոռին, բայց խնդիրը վերջնական լուծված չէ

Հայտնաբերվել է 14 խախտում, 2 մեքենա տեղափոխվել է պահպանվող տարածք. դիտարկվել է Շենգավիթի հանրային տրանսպորտը

Սպանություն Տավուշում. Վազաշենի անտառի առվակում տղամարդու դի է հայտնաբերվել

Առանձին շրջաններում սպասվում են անձրև և ամպրոպ. օդի ջերմաստիճանը կնվազի

Հրդեհ է բռնկվել Դալար գյուղի տներից մեկում

Շենգավիթ վարչական շրջանի սուպերմարկետներում հակահամաճարակային վերահսկողություն է անցկացվել

ՀՀ-ում լիցենզավորված է պալիատիվ բժշկական օգնություն և սպասարկում իրականացնող 30 բուժհաստատություն

12 բնակարան, 1 բնակելի տուն, 7 ավտոկայանատեղի. ինչ ունեցվածք ունի Հայկ Մարությանը

Վահագն Դավթյանը հնարավոր է՝ չմասնակցի Աշխարհի առաջնությանը. Տոկիոյում նրան մեկուսացրել են

Տեղեկությունները «պաշարված» դիրքերի և հրամանատարական դիտակետի մասին չեն համապատասխանում իրականությանը. ՊԲ

Տիգրան Արզաքանցյանը նշանակվել է «Ալյանս» կուսակցության Գերագույն խորհրդի նախագահ (տեսանյութ)

Տաշքենդի իրավապահների կողմից հետախուզվողը հայտնաբերվել է «Զվարթնոց» օդանավակայանում

Նախագահական նստավայրում տեղի է ունեցել դատավորների երդման արարողություն (տեսանյութ)

Դալար գյուղի 20-ամյա բնակիչը ձերբակալվել է՝ համագյուղացու սպանության կասկածանքով. ՔԿ

Ավարտվել է Իրանի Իսլամական Հանրապետության գլխավոր դատախազի եռօրյա այցը Հայաստան

Նոյեմբերյանի բնակիչը գողացել է Կողբի եկեղեցու գանձանակի գումարը

Հաղթանակ թաղամասի բնակիչը կալանավորվել է սպանության մեղադրանքով. ՔԿ

Արմեն Սարգսյանը պետական բարձր պարգև է հանձնել «Հրայր և Աննա Հովնանյան» հիմնադրամի նախագահ Էդել Հովնանյանին (տեսանյութ)

Քովիդի այս թվերի հետևում կանգնած են հակապատվաստումային քարոզիչները, կեղծ հավաստագիր վաճառող բուժաշխատողները. Դավոյան

Վաղը ՀՀ վեց մարզի 9 համայնքում կանցկացվեն ՏԻՄ ընտրություններ. այսօր լռության օր է

Հովտամեջում ևս 15 տուն ապահովվել է կանոնավոր ջրամատակարարմամբ

Ավան վարչական շենքի հարևանությամբ կգործի գյուղմթերքի տոնավաճառ

Ինձ ասում են՝ եկեղեցում ես ծառայում, դուրս ես գալիս ռինգ ու մենամարտում․ հարցազրույց եկեղեցում ծառայող բռնցքամարտիկի հետ

Խոշոր ավտովթար Երևանում. «Կամազը» կողաշրջվել և փակել է ճանապարհը

Վիրավոր զինվորների ապաքինումն ընթանում է առանց բարդության. Կամո Վարդանյանն այցելել է Ստեփանակերտի զինվորական հոսպիտալ

Հաստատվել է կորոնավիրուսի 1863 նոր դեպք. մեկ օրում 41 մարդ է մահացել

Դալարում 30-ամյա տղամարդ է սպանվել. ձերբակալվել է սպանվածի 20-ամյա համագյուղացին

Չեխիայի համար Հայաստանը տարածաշրջանում կարևոր գործընկեր է. Մարտինա Տաուբերովա

Երասխում երեկ բռնկված հրդեհը մարվել է

Ձերբակալվել է Արմավիրում դեղատների աշխատակիցների նկատմամբ ավազակային հարձակումները կատարած կինը. ՔԿ

Տարածվող տեղեկությունը՝ իբր գնդակոծվում են Արցախի Հարավ գյուղին հարակից դիրքերը, չի համապատասխանում իրականությանը. ՊԲ

Տեսչական մարմինը քննարկել է տեխնիկական անվտանգության ոլորտի կարգավորման խնդիրները