Ինչ ազդեցություն ունի Սոթքի հանքը ՀՀ տնտեսության մեջ. մեկնաբանում են տնտեսագետն ու պատգամավորը

Քարվաճառում իրականացվող սահմանազատումների արդյունքում Սոթքի ոսկու հանքավայրի մի մասը նախնական տվյալներով մնում է Հայաստանի տարածքում, մյուս մասն անցնում է Ադրբեջանին։ Սոթքի հանքը Հայաստանի տնտեսության համար բավականին լուրջ դերակատարում ունի։ 2007 թվականից հանքը շահագործում է «ԳեոՊրոՄայնինգ Գոլդ» ընկերությունը, որի բաժնետերերը ռուս գործարարներ են։ Միայն 2020 թ. հունվար-սեպտեմբեր ամիսների տվյալներով՝ ընկերությունը վճարելէ 16 մլրդ 264 մլն դրամ հարկ եւ այդ ժամանակահատվածում համարվում է ՀՀ  4-րդ խոշոր հարկատուն։

Ընկերությանն է պատկանում նաեւ Արարատի ոսկու արդյունահանման գործարանը, որի միջոցով էլ Սոթքից ստացվող ոսկու հանքաքարը վերամշակվում եւ արտահանվում է։ Մեր տեղեկություններով, ընկերությունն ընդհանուր առմամբ ունի 1500 աշխատակից։ Ի դեպ «ԳեոՊրոՄայնինգ» ընկերությունը Հարավկովկասյան երկաթուղու հետ փոխադրման պայմանագիր ունի, որով Սոթքից դեպի Արարատ՝ 369 կմ փոխադրում են իրականացնում, որպեսզի ոսկին վերամշակվի։ Մեր տեղեկություններով, այս պայմանագիրը ՀԿԵ-ի եկամտի մեջ լուրջ դեր է զբաղեցնում՝ հասնելով շուրջ  50 տոկոսի։ Քանի որ դեռեւս բանակցություններ են ընթանում, ուստի այս պահին հստակ չէ, թե որ կողմում հանքի գործունեությունը կծավալվի եւ որ երկրի բյուջեն կգնան հարկերը:

Տնտեսագետ Հայկազ Ֆանյանը ՀԺ-ի հետ զրույցում անդրադառնալով ՀՀ տնտեսության մեջ Սոթքի հանքի դերակատարությանը՝ նշեց, որ այն մեր տնտեսության այս պահին գործող ամենախոշոր ոսկու հանքն է։ Նրա կարծիքով՝ հանքի աշխատանքի խաթարումը էական խնդիր կառաջացնի ե՛ւ Վարդենիսի տարածաշրջանում, ե՛ւ Արարատի մարզում, ինչն էլ կուղեկցվի նաեւ տնտեսության այլ ճյուղերի վրա ազդեցությամբ։

Դիտարկմանը՝ շատ է խոսվում, որ հանքը կիսով չափ մնում է հակառակորդի տարածքում, տնտեսագետն արձագանքեց. «Կիսով չափ անցնելու դեպքում հանքարդյունաբերության ոլորտի մասնագետները պետք է ասեն, թե այդ նոր՝ ոսկեբեր երակները որ կողմում են գտնվում։ Եթե գտնվում են ադրբեջանական կողմում՝ սա այլ հարց է։ Դա կնշանակի, որ հանքի մի մասը գտնվում է ՀՀ տարածքում, բայց այդ մասն արդեն շահագործված»:

Նա ընդգծեց՝ նույնիսկ աշխատանքների մասնակի խաթարումը շատ մեծ ազդեցություն կարող է ունենալ մեր տնտեսության վրա։

Հարցին՝ Սոթքի հանքն ինչո՞վ էազդում տնտեսության մնացած ճյուղերի վրա, Ֆանյանը պատասխանեց. «Մենք դարձնելով ոսկի՝ արտահանում ենք եւ որոշակի արտարժույթ ենք ներգրավում երկիր։ Սա արտաքին առեւտրի հաշվեկշռի վրա կարող է բացասական ազդել, որն էլ իր հերթին կարող է աստիճանաբար ազդել, օրինակ՝ փոխարժեքի վրա»:

Տնտեսագետի խոսքով՝ ընկերությունը նաեւ հանդիսանում է էներգետիկայի ոլորտի ձեռնարկությունների խոշոր հաճախորդ, քանի որ այնտեղ օգտագործվում է մեծ քանակի էլեկտրաէներգիա։ «Այնտեղ օգտագործվում է մեծ քանակությամբ տրանսպորտային միջոցներ։ Օրինակ՝ Սոթքից երկաթուղու միջոցով հանքաքարը տեղափոխվում է Արարատի ոսկու կորզման գործարան,սա նշանակում է, որ երկաթուղու հասույթը կկրճատվի։ Կազդի նաեւ բենզին մատակարարող ընկերությունների վրա, քանի որ խոշոր հանքագործական մեքենաներ են աշխատում այնտեղ»,- նշեցնա։

Սոթքի հանքը որոշակի արժեշղթա ունի եւ այդ արժեշղթայում ներառված բոլոր օղակներն անմիջականորեն կտուժեն։ Իսկ արդեն երկրորդային՝անուղղակի ազդեցությունը կարող է վերաբերել մանրածախ առեւտրին, այդ տարածաշրջաններում բնակչության սոցիալական մակարդակը կարող է վատթարանալ։

Հարցին՝ 2020-ի 9 ամիսներին ընկերությունը 4-րդ խոշոր հարկատուն է՝ շուրջ 32 մլն դոլար վճարած հարկերով, բացի այդ, ըստ տեղեկությունների՝ ՀԿԵ-ի եկամտի 50 տոկոսը գոյանում է Սոթքից, այս առումով պետական բյուջեն հնարավորություն ունի՞ այդ չափ գումար այլ ընկերություններից վերականգնելու, տնտեսագետը պատասխանեց. «Կարծում եմ 32 մլն դոլար հարկի մեծությունը պայմանավորված է այս տարվա ընթացքում ոսկու բարձր գնով։ Ես չեմ տեսնում այդպիսի նոր ընկերություններ, որոնք կարող են այդքան հարկային պարտավորություններ ձեւակերպել հաջորդ տարի։ Տեղյակ չեմ, թե կոնկրետ ՀԿԵ-ի կառուցվածքում «ԳեոՊրոՄայնինգ Գոլդ»-ը ինչ մասնաբաժին ունի, բայց ենթադրում եմ, որ լուրջ մասնաբաժին կունենա»:

Անդրադառնալով հարցին, եթե հանկարծ լուրջ խնդիր առաջանա՝ 1500 աշխատատեղերը վերականգնելի՞ են, Ֆանյանը պատասխանեց. «Բավականին խնդրահարույց է, եթե հաշվի առնենք, որ այդ տարածաշրջանի հիմնական եկամուտներից մեկը հանդիսանում էր Սոթքի հանքի շահագործումը։ Նույնը նաեւ Արարատում գործող ոսկու կորզման գործարանի պարագայում»:

Հարցին՝ ռուսական ընկերությանը ձեռնտու է Հայաստանո՞ւմ, թե Ադրբեջանում գործունեություն ծավալել, նա պատասխանեց. «Չի կարող Ադրբեջանում գործունեություն ծավալել, որովհետեւ իր արտադրական հիմնական հզորությունները Հայաստանի տարածքում են»:

Տնտեսագետի խոսքով՝ եթե հաջողվի ինչ-ինչ պայմանավորվածություններ ձեռք բերել ադրբեջանական իշխանությունների հետ եւ շարունակել Հայաստանում գտնվող արտադրական հզորությունների միջոցով շահագործել նաեւ հանքի ադրբեջանական հատվածը, դա կարելի է համարել մեծ ձեռքբերում. «Բայց դա իրատեսական չեմ համարում, որովհետեւ կա որոշակի նախատրամադրվածություն, ստացվում է, որ Ադրբեջանն անուղղակիորեն նպաստում է Հայաստանի տնտեսության զարգացմանը»:

ՀՀ ԱԺ «Իմ քայլը» խմբակցության պատգամավոր, տնտեսագետ Արտակ Մանուկյանը մեր զրույցում ասաց, որ Սոթքի ազդեցությունը ՀՀ տնտեսության մեջ գնահատելիս կարծես մտքի մեջ ենթադրում ենք, որ այդ ազդեցությունը պետք է փոխվի։ «Սոթքը եղել է Հայաստանի ռեզիդենտ, ՀՀ-ում գործունեություն է ծավալել, հարկեր վճարել։ Հիմա, երբ սկսում ենք քննարկել դրա ազդեցությունը՝ մտածում ենք, որ այդ առումով ինչ-որ մի բան փոխվելու է, բայց հիմա բավարար տեղեկատվություն չկա»,- ասաց Մանուկյանը։

Անդրադառնալով հարցին, թե արդյո՞ք Հայաստանը միայն հանքը շահագործողի կողմից վճարվող հարկերն է կորցնելու,եթե այն կիսվի, պատգամավորը պատասխանեց. «Դա ուղղակի հարկային բնույթի ազդեցությունն է։ Չմոռանանք նաեւ, որ Վարդենիսը սահմանափակ հնարավորություններով տարածաշրջան է եղել եւ եթե մի պահ ենթադրենք, որ գործունեության մասով շարունակականությունը վտանգվում է, ապա կլինի նաեւ գործազրկության բավականաչափ մեծ աճ՝ դրանից բխող սոցիալ-տնտեսական որոշակի ազդեցություններով»:

Հարցին՝ հաշվի առնելով, որ ընկերությունը ռուսական է հնարավորություն կա՞ հանքը դարձյալ Հայաստանում շահագործելու, Մանուկյանը պատասխանեց. «Այսօր վարչապետն էլ ասաց, որ այս պահին բանակցություններ են ընթանում։ Բայց բանակցություններն ավելի պինդ էին, երբ երկրում կայունություն կար եւ մակրոտնտեսական ավելի լավ վիճակ։ Հաշվի առնելով, որ ընկերությունը ռուսական է եւ հաշվի առնելով, որ ներկա պահին քարտեզում որոշակի անցնում է այդ սահմանը, մնացած հարցերը արդեն բանակցային մաս են։ Չմոռանանք նաեւ, որ եռակողմ բանակցություններ են՝ Թուրքիայի թաքուն, քողարկված մասնակցությամբ»:

Տպել
3108 դիտում

Արմաշում գործարկվելու է շչակ․ մարզպետարանը խնդրում է խուճապի չմատնվել

«Կհամոզեմ»․ Արամ Mp3-ը նոր երգ ու տեսահոլովակ է ներկայացրել (տեսանյութ)

Հայաստանի, Ռուսաստանի և Ադրբեջանի փոխվարչապետները դիտակել են տրանսպորտային կոմունիկացիաների վերականգնման հեռանկարները

Իրան-Հայաստան առևտրի պալատի նախագահն առանձնացրել է երկու երկրների միջև հեռախոսային կապի անհասանելիությունը

Արգավանդ համայնքում ավարտվել են մարզի հրատապ խնդիրների լուծման ծրագրով նախատեսված աշխատանքները

Ջերմաստիճանի նվազման վերաբերյալ կանխատեսումը վերաբերում է միայն գիշերային ժամերին․ ՇՄ նախարարությունը պարզաբանում է

Հայ-հունական միջպետական հարաբերությունները բարձր մակարդակի վրա են․ Սիմոնյանը հանդիպել է Հունաստանի խորհրդարանի նախագահին

Արդյոք պատվաստված դասախոսը 80 հոգանոց լսարանում դասավանդելիս պաշտպանված է «Քովիդ-19»-ից. պարզաբանում է մասնագետը

Արցախի աշխատանքի, սոցիալական և միգրացիայի հարցերի նախարարի տեղակալն ազատման դիմում է ներկայացրել

Վահե Գևորգյանը Մալթայի նորանշանակ դեսպանի հետ քննարկել է երկկողմ հարաբերություններին առնչվող հարցերի լայն շրջանակ

Արարատ Միրզոյանը և Բրազիլիայի դեսպանն ընդգծել են երկկողմ քաղաքական երկխոսության ակտիվացման կարևորությունը

Առողջապահության փոխնախարը Կոտայքում մասնակցել է առողջապահական կազմակերպությունների ներկայացուցիչների խորհրդակցությանը

«Ազնավուր» հիմնադրամը Վանաձորի բժշկական կենտրոնում վերականգնողական բաժանմունք է ստեղծել

Ո՞վ է համարվում գործազուրկ և ի՞նչ փաստաթղթեր են անհրաժեշտ գործազուրկի կարգավիճակ ստանալու համար

Գրոսմայստեր Հայկ Մարտիրոսյանը դարձել է «Yerevan Open»-ի բլից մրցաշարի երրորդ մրցանակակիր

Ամերիկյան ընկերությունը «Քովիդ-19»-ի բուժման համար Հայաստանին կտրամադրի Veklury դեղամիջոցը

ԱԺ տարածքում լրագրողների տեղաշարժի իրավունքը չի սահմանափակվել, մեծացվել է․ ԱԺ-ից մեկնաբանում են «Ժանգոտ կողպեք» մրցանակը

Լրացավ նահատակված գնդապետ Թաթուլ Ղազարյանի և փոխգնդապետ Արմեն Օհանյանի մահվան տարելիցը (լուսանկարներ)

Հարուցվել է 472 վարչական վարույթ, կայացվել՝ 402 վարչական տուգանքի որոշում. Բնապահպանության և ընդերքի տեսչական մարմին

Ֆրանս-հայկական մասնագիտական ուսումնական կենտրոնը 20 տարեկան է․ այն 2 երկրների միջև համագործակցության հիմնաքարերից մեկն է

Պահպանված չեն եղել ճանապարհաշինարարական նորմերը. Դատախազությունը «Գազելի» վթարի վայր է հրավիրել պատասխանատուներին

Ջրաշեն համայնքում շչակ է գործարկվելու

Խորհրդարանական ձեւաչափի զարգացումը ՀԱՊԿ-ում Հայաստանի առաջնահերթություններից է. Հակոբ Արշակյան

Երեխաների ճակատագիրը եթե ձեզ համար նորություն է, նրա ընտանիքի համար վիշտ է. վարչապետի օգնականը՝ ԶԼՄ-ներին

57-ամյա տղամարդը Ոսկեվազի գերեզմաններից գողություն է արել (տեսանյութ)

Արցախի պետական նախարար Արտակ Բեգլարյանը Մոսկվայում քննարկել է Արցախի վերականգնմանն ու զարգացմանն առնչվող մի շարք հարցեր

2021թ. 9 ամիսների ընթացքում պետական բյուջե վճարվել է 871 մլրդ 241 մլն դրամ հարկ. ովքեր են 10 ամենախոշոր հարկատուները

Թիվ 34 տարածքային ընտրական հանձնաժողովի քվեարկության արդյունքների վերահաշվարկը ԿԸՀ-ն ավարտել է

Հայհոյանքներ են հնչեցրել, տարբեր իրերով հարվածել են դատախազության շենքին․ քրեական գործի նախաքննությունն ավարտվել է

Արարատ Միրզոյանը եւ Միացյալ Թագավորության դեսպանը քննարկել են հայ-բրիտանական երկկողմ օրակարգի հարցեր

Այսօր վթարի ենթարկված և 5 անձի մահվան պատճառ դարձած «Գազելը» պատկանում է ֆիզիկական անձի, բանվորների է տեղափոխել. ՔՏՀԱ

Երևանում, Վանաձորում և Գյումրիում կկայանա ամենամյա գլխավոր իրադարձությունը՝ «Հայաստան - Ինժեներական շաբաթ 2021»-ը

Քիչ առաջ ավտովթարի հետևանքով տուժած Մարալ Նաջարյանը և նրա քույրն արդեն տանն են, իրենց լավ են զգում

Անցկացվել են զորամասերի սպա-իրավաբանների հավաքներ

Երկրներում, որոնք հարուստ չեն բնական ռեսուրսով, կարևոր է մարդկային կապիտալը. հավատարմագրերն է հանձնել Մալթայի դեսպանը

Հայաստանը`համաշխարհային դերակատար միկրոէլեկտրոնիկայի կրթության բնագավառում. Վիվա-ՄՏՍ

Երիտասարդները գնում են այն մասնագիտության հետևից, որը նրանց գումար է բերելու և մոռանում են գիտության մասին. Հովհաննիսյան

22-ամյա երիտասարդը փորձել է դատապարտյալներին 33 փաթեթ թմրանյութ փոխանցել (տեսանյութ)

ԵՊՀ-ում պատվաստված է դասախոսների 50 տոկոսը. ինչ է սպասվում չպատվաստված կամ չթեստավորված դասախոսներին

Պետք է հարգել արդյունագործական որսի թույլատրելի չափաքանակների և ժամկետների վերաբերյալ Կառավարության որոշումը