Որեւէ հանքավայր շահույթով չի՞ աշխատում. Բագրատյանը ներկայացրեց քննիչ հանձնաժողովի զեկույցը

Ազգային ժողովի հերթական նիստում Մետաղական հանքարդյունաբերության և ոլորտում ներդրումային ծրագրերի շրջանակներում գործադիր իշխանության մարմիններին ներկայացված և նրանց կողմից ընդունված ֆինանսական և այլ հաշվետվությունների օրինականությունը, հիմնավորվածությունը և արժանահավատությունը ուսումնասիրող քննիչ հանձնաժողովի նախագահ, պատգամավոր Սերգեյ Բագրատյանը ներկայացրեց հանձնաժողովի կատարած աշխատանքների վերաբերյալ զեկույցը։

Հանձնաժողովը ստեղծվել է 2019-ի սեպտեմբերին։ Հանձնաժողովի քննության առարկա է հանդիսացել մետաղական հանքարդյունաբերության ոլորտում գործող տնտեսավարող սուբյեկտների կողմից գործադիր իշխանության մարմիններին ներկայացված և նրանց կողմից ընդունված ֆինասնական այլ հաշվետվությունների օրինականության, հիմնավորվածության և արժանահավատության ուսումնասիրությունը և գնահատումը։ Հանձնաժողովի իրավասության ոլորտն է եղել պահանջել և ստանալ հանձնաժողովի քննության առարկա հանդիսացող հարցերի վերաբերյալ հաշվետվություններ, փաստաթղթեր և այլ անհրաժեշտ տեղեկություններ, պատվիրել փորձաքննություններ և ստանալ դրանց արդյունքում կազմված եզրակացություններ, հանձնաժողով հրավիրել իրավասու պաշտոնատար անձնանց, ինչպես նաև այն անձանց, որոնք ներկայացրել են հանձնաժողովի իրավասության ոլորտին վերաբերող տեղեկութjուններ։

Սերգեյ Բագրատյանի խոսքով՝ հանձնաժողովը իր աշխատանքները սկսել է հանրային հնչողություն ունեցող հարցերից։ Աշխատանքը բաժանվել է հատվածների. ուսումնասիրել Ամուլսարի հանքի շահագործման թույլտվության, Զանգեզուրի պղնձամոլիբդենային կոմբինատի, Թեղուտի, Սոթքի և Մղարդի հանքավայրերի հետ կապված հարցերը:

«Նոյեմբերի 25-ին քննիչ հանձնաժողովը հրավիրած նիստում քննարկել է ոլորտի վերաբերյալ ՀՀ գլխավոր դատախազության և ՀՀ տարածքային կառավարման և ենթակառուցվածքների նախարարության հանձնաժողովին տրամադրված տեղեկատվությունները։ Քննարկվել են մետաղական հանքարդյունաբերության ոլորտին առնչվող հարցեր: Դատախազությունը տեղեկացրել է, որ երկու հանքավայրի նկատմամբ կան հարուցված քրեական գործեր: Հանքավայր շահագործող 27 ընկերություններ ունեն լիցենզիաներ, որոնց ժամկետներն ավարտվում են՝ սկսած 2025-2045 թվականներին։ Շեշտադրվել է այն փաստը, որ ակտիվ շահագործման փուլում գտնվող հանքավայրերից որևէ մեկը շահութահարկ չի վճարում, այսինքն՝ շահույթով չի աշխատում»։

Բագրատյանի նաև նշեց, որ առաջարկվել է ուսումնասիրել այդ կազմակերպությունների ներդրումային ծրագրերը, դրանց ծավալները, նպատակները։ «ԱԺ տնտեսական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ Բաբկեն Թունյանը ներկայացրել է տնտեսավարող սուբյեկտների վերաբերյալ պատկան մարմիններին ուղղված հարցերի ցանկը։ Կարևորվել է հանքավայրերի իրական սեփականատերերի, հանքանյութի արտահանման ծավալների, տվյալ կազմակերպության աշխատողների թվի, միջին աշխատավարձերի և այլ հարցերի վերաբերյալ տեղեկատվության տրամադրումը։ Առաջարկ է եղել նաև ուսումնասիրել կազմակերպությունների սեփականաշնորհման գործարքները և կնքված պայմանագրերը։ Վերջինս հանձնաժողովի կողմից ընդունվել է ի գիտություն»։

Պատգամավորը տեղեկացրեց, որ նշված հարցերի առնչությամբ հանձնաժողովը կատարել է հարցումներ, որոնց ի պատասխան՝ ՊԵԿ-ից ստացվել է մաքսային սահմանը հատած ապրանքների վերաբերյալ տեղեկատվություն, որի բացվածքը այդպես էլ չի պարզաբանվել ՊԵԿ-ի կողմից՝ չնայած հանձնաժողովի բազմաթիվ հեռախոսազանգերին, գրավոր կատարված հարցումներին։ «Ավելին՝ հանձնաժողովի իրավասությունը այդ հարցերի շրջանակում պարզելու համար հանձնաժողովի նիստին հրավիրվել է ՊԵԿ-ի նախագահ Դավիթ Անանյանը, որը անհայտ պատճառներով չի ներկայացել հանձնաժողովի նիստին՝ դրանով իսկ չնպաստելով հանձնաժողովի արդյունավետ աշխատանքների իրականացմանը»։

Դեկտեմբերի 27-ի նիստում էլ բնապահպան-իրավաբան Նազելի Վարդանյանը ներկայացրել է Ամուլսարի հանքավայրի շահագործման վերաբերյալ եզրակացություն։ «Արդյունքում պարզվել է, որ մեր երկրում հանքարդյունահանումն իրականացվել և իրականացվում է մի շարք օրենքների, օրենսգրքերի և միջազգային կոնվենցիաների խախտումներով։ Ըստ բնապահպան-իրավաբանի՝ նախորդ իշխանություններն Ամուլսարի շահագործման հետ կապված անօրինական որոշումներ են կայացրել: Ջրային օրենսգրքով և «Սևանի մասին» օրենքով արգելվում է լճի ջրահավաք ավազանի տարածքում հանքարդյունահանության իրականացումը»։

Բագրատյանի խոսքով՝ հանձնաժողովը քննարկել է նաև Ամուլսարի շահագործման տարածքում առկա պատմամշակութային հուշարձանների պահպանության թեման:

Ըստ պատգամավորի՝ ՀՀ տարածքում գործող հանքարդյունաբերության ոլորտի ընկերությունների հաշվետվությունները հիմնականում արժանահավատ չեն, դրանց օրինականությունը հիմնավորված չէ։

Հանձնաժողովը կատարած աշխատանքների արդյունքում առաջարկել է կազմակերպել տեսակոնֆերանս ՅՈՒՆԵՍԿՕ-ի համաշխարհային ժառանգության կենտրոնի փորձագետների հետ՝ ոլորտի խնդիրները քննարկելու նպատակով: Հանձնաժողովը առաջարկել է նաև շրջակա միջավայրի նախարարության հետ համատեղ կազմակերպել լայնածավալ կրթական և իրազեկման միջոցառումներ մետաղական հանքարդյունաբերության ոլորտի ներկայացուցիչների հետ՝ թափանցիկ աշխատելու և դրա արդյուքում դրական կողմերը արձանագրելու տեսանկյունից, նաև նախաձեռնել օրենսդրական փոփոխություն, որը թույլ կտա մասնավոր կապիտալի ներգրավում և նոր ներդրումային միջավայրի ձևավորման հնարավորություն մետաղական հանքարդյունաբերության ոլորտում։ Հանձնաժողովն առաջարկել է մշակել կարգավորման մեխանիզմ հանքարդյունաբերողների ընթացիկ պարտավորությունների պարտադիր ամենամսյա հրապարակման համար։ Զեկույցում ընդգծվել է, որ արդյունավետ կառավարման ապահովման և ֆինանսական ցուցանիշների վերահսկողության նպատակով բոլոր հնարավոր գործառույթներում անհրաժեշտ է ձևավորել նոր չափորոշիչներ։