Դոլարի փոխարժեքը դրամի նկատմամբ կտրուկ աճել է. ինչ ազդեցություն դա կունենա գնաճի վրա. հարցազրույց ԿԲ նախկին նախագահի հետ

Հայաստանյան բանկերում դոլարի փոխարժեքը դրամի նկատմամբ կտրուկ աճել է: Մասնավորապես 1 դոլարի առքը հասել է 535 դրամի, իսկ վաճառքը՝ 540 դրամի։ 2014-ից ի վեր առաջին անգամ է դոլարը դրամի նկատմամբ նման աճ արձանագրում:

Քաղաքական առումով դեռեւս սպասումներ եւ անորոշություններ կան եւ գուցե ընտրությունները որոշակիորեն այս հարցը մեղմեն: Միեւնույն ժամանակ կարելի է ենթադրել, որ փոխարժեքի նոր փոփոխությունը կարող է էլ ավելի խորացնել առանց այդ էլ բարձր գնաճի տեմպը, քանի որ մինչ այս ներմուծվող ապրանքների գների աճը փորձագետները հիմնականում պայմանավորում էին համաշխարհային գների բարձրացմամբ եւ դրամի արժեզրկմամբ:

ՀՀ Կենտրոնական բանկի նախկին նախագահ, տնտեսագետ Բագրաստ Ասատրյանը «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում անդրադառնալով դոլարի նկատմամբ դրամի արժեզրկման պատճառներին ասաց, որ այս տարվա ընթացքում արժութային շուկայում գրեթե ոչինչ տեղի չի ունեցել:

«Մենք գործ ունենք լողացող փոխարժեքի հետ: Հետաքրքիր է, որ մեր հասարակության մեջ՝ անգամ մասնագիտական շրջանում՝ դոլարից բացի ուրիշ արժույթ չեն ճանաչում: Չեն ուզում տեսնել ինչ կա աշխարհում, հարեւան երկրներում, ԵԱՏՄ-ում: Ոչ մի բան տեղի չի ունեցել, պարզապես դոլարի նկատմամբ դրամն արժեզրկվել է»,- ասաց Ասատրյանը:

Նա նշեց, որ ԿԲ-ի տվյալներով՝ հունվարի 1-ի դրությամբ դոլարը կազմել է 522.6 դրամ, իսկ երեկվա դրությամբ 535.1 դրամ եւ արժեզրկումը կազմել է 2.5 տոկոս. «Բոլորը մոռանում են, որ մեր տնտեսությունը 2 հիմնական արտարժույթով է աշխատում, երկրորդը եվրոն է: Ընդ որում, երբ խոսում ենք արտաքին առեւտրի մասին, եվրոյով առեւտրի ծավալներն ավելի մեծ են, քան դոլարինը»:

ԿԲ նախկին նախագահի խոսքով՝ հունվարի 1-ին եվրոն կազմել է 641 դրամ, իսկ ապրիլի 6-ին՝ 632 դրամ, այսինքն դրամն արժեւորվել է եվրոյի նկատմամբ 1.5 տոկոսով: Վրաստանում հունվարի 1-ի համեմատ ապրիլի 6-ին դրամը լարիի նկատմամբ արժեւորվել է 1.4 տոկոսով. «Ռուսական ռուբլու նկատմամբ էլ է դրամն արժեւորվել»:  

Ասատրյանը նշեց, որ ամենածանր վիճակը Թուրքիայում է, դրամը լիրայի նկատմամբ արժեւորվել է 7.8 տոկոսով:

«Մենք այսպիսի պայմաններում ենք ապրում՝ տնտեսական, մակրոտնտեսական ֆունդամենտալ գործոնների տեղաշարժ չի եղել, որոնք կարող էին իրենց ազդեցությունը թողնել փոխարժեքի վրա»,- ասաց նա:

Ըստ տնտեսագետի՝ տվյալ դեպքում դոլարի նկատմամբ դրամի անկումը 2 պատճառ ունի՝ միջազգային շուկաներում դոլար-եվրո տատանումները եւ ներսում բնակչության սպասումները, որոնք ամրագրվում են դաշտի մասնակիցների՝ առեւտրային բանկերի վարքագծով: Տնտեսագետն ասաց, որ բանկերը դոլարի պահանջարկ են ներկայացնում:

Հարցին՝ Կենտրոնական բանկի աշխատանքը դոլարի նկատմամբ դրամի արժեզրկումը մեղմելու հարցում որքանո՞վ է արդյունավետ, Ասատրյանը պատասխանեց, որ ԿԲ-ն անում է այն, ինչ պետք է անե, իր բոլոր գործիքները կիրառել է՝ ե՛ւ ինտերվենցիաներ ե՛ւ տոկոսադրույքի բարձրացում:

«Հիմա կան մոտեցումներ, որոնք ԿԲ-ն պետք է ավելի ինտենսիվ իրագործի: Հաշվի առնելով, որ անցած տարվանից սպասումներ եւ անհանգստություններ կան ԿԲ-ն պետք է ձգտի շատ հրապարակային լինել, ընդհուպ մինչեւ ԿԲ նախագահը պետք է առնվազն ամիսը մեկ անգամ հասարակությանը հուզող խնդիրների վերաբերյալ հանդես գա հրապարակային հայտարարությամբ»,- ասաց ԿԲ նախկին նախագահը:

Վերջինս արժույթի կարգավորման համար առաջարկեց, որ ԿԲ-ն ու բանկային համակարգը հուշագիր ստորագրեն՝ արժութային շուկայում վարքագծի վերաբերյալ. «Կարծում եմ, սա ե՛ւ առեւտրային բանկերին կհանգստացնի ե՛ւ առավել եւս հանրությանը: Սա իհարկե, շատ փոքր խնդիր է, անհանգստանալու տեղիք էլ չպետք է տա: Վիճակը բարդ է եւ այդ բարդությունը պայմանավորված է այն օբյեկտիվ գործոններով, որտեղ մենք գտնվում ենք»:

Ասատրյանը նշեց, որ տնտեսական քաղաքականության մեջ կա մեծ անորոշություն, ունենք բյուջե, որն իրականությունից դուրս է, կա գնաճի էական դրսեւորում՝ առաջին եռամսյակում պարենային ապրանքների գնաճը 6 տոկոսը գերազանցում են. «Սա ավելի անհանգստացնող գործոններ պետք է լինի եւ արժե խոսել սրանց մասին: Այս առումով եւս ԿԲ անելիքները այնքան էլ մեծ չեն»:

Հարցին՝ ի՞նչ ազդեցություն կունենա դրամի արժեզրկումը դոլարի նկատմամբ, տնտեսագետը պատասխանեց, որ ազդեցություն լինելու է, սակայն դա շատ մեծ չի լինի: Օրինակ՝ 6 տոկոս գնաճում կարող է առավելագույնը 1 տոկոս կազմել այդ ազդեցությունը:

«Այստեղ այլ գործոններն ավելի էական են: Մեր հանրության մեջ կա տրամադրվածություն, որ մեկը մյուսի վրա ազդում է, բայց  չի կարող այդպես լինել: Դոլարը պետք է դիտարկել, որպես ինչ-որ ապրանքատեսակ»,- ասաց նա:

Ըստ նրա՝ ֆունդամենտալ գործոնները, որոնք ազդում են փոխարժեքի վրա՝ նպաստավոր են. «Ունեցել ենք տնտեսության անկում եւ ունեցել ենք ներմուծման էական նվազում, բայց միեւնույն ժամանակ արտահանման նվազումը համեմատաբար ավելի քիչ է եղել: Այսինքն՝ արտաքին առեւտրի ճեղքվածքը կրճատվել է: Ուղղակի ներդրումների վիճակը կանգնել է, բայց մասնավոր տրանսֆերտները գրեթե նույն մակարդակի վրա են: Եվրոբոնդերի թողարկումն էլ իր հերթին նպաստել է, որ ԿԲ-ի արտարժութային պահուստներն աննախադեպ բարձր լինեն»:

ԿԲ նախկին նախագահն ընդգծեց՝ Կառավարությունը պետք է աշխատի, որովհետեւ այս իրավիճակներում իրենց անելիքները շատ են:

Ասատրյանի խոսքով՝ պետք չէ սպասել, որպեսզի դոլարի փոխարժեքը հասնի նախկին մակարդակին. «Լողացող փոխարժեք է, տնտեսական խնդիրներ չկան: Հոգեբանական խնդիրներ են, բայց պետք է հանգիստ լինել»:

Հարցին՝ ներքաղաքական վիճակը, արտահերթ ընտրությունները ազդեցություն ունենալո՞ւ են փոխարժեքի վրա, տնտեսագետը պատասխանեց. «Իհարկե, բացասական ազդեցություն ունենալու են: Մարդը մեծ գնումների չի գնա, կսպասի, թե ինչ է լինելու, ինչն էլ իր ազդեցությունը թողնելու է»: