Երեխայի երջանկությո՞ւնն է կարևոր, թե՞ բամբասանքը. իրավապաշտպանը՝ ՀՀ-ում նույնասեռականության նկատմամբ վերաբերմունքի մասին

Օրերս Երեւանում տեղի ունեցած 16 եւ 21-ամյա տղաների մահվան պատճառների մասին շարունակվում են տարատեսակ, իրարամերժ կարծիքները։ Ըստ պաշտոնական նախնական տեղեկատվության, որը հաղորդել է ՀՀ քննչական կոմիտեն, նրանք հոկտեմբերի 20-ին՝ ուշ երեկոյան, իրենց կյանքին վերջ են տվել ինքնասպանությամբ՝ նետվելով Երեւանի Դավթաշենի կամրջից։ Դեպքի առթիվ նախաձեռնվել է քրեական վարույթ ՀՀ քրեական օրենսգրքի 163 հոդվածի (ինքնասպանության հակելը) առաջին մասի հատկանիշներով:

Կատարվածի հանրայնացումից ժամեր հետո, ավելի ստույգ՝ երեկոյան, համացանցում տեղեկատվական հոսքի տեղատարափ սկսվեց, որը մինչ այս պահը շարունակվում է. տարածվեցին տղաներից մեկի ինստագրամյան էջի հրապարակումն ու լուսանկարները, որոնք վկայում էին նրանց նույնասեռական լինելու մասին։ Ըստ լուսանկարներից մեկի՝ վերջիններս ինքնասպանություն գործելուց առաջ փոխանակվել էին մատանիներով, մյուսում՝ համբուրվում էին. «Նկարները հրապարակելու եւ մեր մնացած համատեղ որոշումները ընդունվել են միասին». գրել էին նրանք եւ նետվել կամրջից:

Համացանցում սկսվեցին քննարկվել նաեւ 16-ամյա տղայի եւ նրա ընկերների նամակագրությունները, գրառումները, առավել քննարկման առարկա դարձավ վերջինիս մոր մեկնաբանություններն ու խոսակցություններն այն մասին, որ շուրջ մեկ ամիս տղային տնից դուրս հանած են եղել՝ իմանալով նրա նույնասեռական լինելու մասին։ Ըստ պատճենված գրառումների՝ մայրը դրանցում խիստ նախատում էր որդուն՝ կանչելով տուն:

16-ամյա պատանու ընկերներից մեկը լրատվամիջոցների հետ զրույցում նշել էր՝ շատ տարօրինակ է, քանի որ ընկերը՝ Ա․-ը, երբեք լուսանկարներին կից ռուսալեզու գրառումներ չի արել. կա՛մ անգլերեն է գրել, կա՛մ ուղղակի սմայլիկներ տեղադրել։ Նկատենք՝ 21-ամյա Տ․-ի մասին տարածված լուրերի համաձայն էլ՝ վերջինս բոլորովին վերջերս էր ՌԴ-ից եկել Հայաստան: Անգամ խոսակցություններ կան, որ նա ազգությամբ հայ չէ, չնայած անվանումը հայի է:

16-ամյա Ա․-ի ընկերները չեն հավատում, որ նա կարող էր նման քայլի գնալ, ասում են՝ սպասում են, որ իրավապահները տղայի սոցկայքերի էջերը կոտրեն, որպեսզի հավելյալ տեղեկատվություն ստանան, ինչն էլ, ըստ նրանց, կօգնի հասկանալ, թե իրականում ինչ է կատարվել։ Ա․-ի ընկերներից մեկի վստահեցմամբ՝ մեկ տարի առաջ նա ընկերուհի է ունեցել, իսկ նույն սեռի համակրելու մասին երբեւէ խոսք անգամ չի եղել։ Կարծում են՝ տղան պարզապես ազդեցության տակ է ընկել վերջին մի քանի ամիսների ընթացքում։

Իրավապաշտպան Նինա Կարապետյանցը «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում նկատում է՝ դեպքն անչափ տխուր ու ողբերգական է, սակայն առ այս պահը հարկ չի համարել անդրադառնալ, քանի որ հարցեր կան, որոնք բացահայտված չեն ու դեռեւս մութ են մնում:

«Բացի նրանից, որ երկու երիտասարդի մահը մեծագույն ողբերգություն է, սա նաեւ չբացահայտված պատմություն է։ Չգիտեմ՝ կլինի՞ նորմալ քննություն, թե՞ չէ, որովհետեւ քննություններն էլ մեզ մոտ շատ հուսադրող չեն: Այնուամենայնիվ, կարծում եմ, որոշ ժամանակ անց մենք ավելի ստույգ տեղեկատվություն ու մանրամասներ կլսենք, քանի որ Հայաստանը փոքր երկիր է»,- ասում է նա:

Անդրադառնալով ծնող-երեխա փոխհարաբերություններին, հաճախ ծնողի՝ երեխային չհասկանալու խնդրին՝ մասնագետը նկատում է՝ յուրաքանչյուր մարդ, նախ, պետք է հասկանա, թե ինչն է գերադասում՝ ընդունել իր երեխայի՞ն, թե՞ հասարակական կարծիքը։

«Կոնկրետ դեպքը շատ նուրբ է, շատ ծանր ու ցավոտ, բայց էսպիսի իրավիճակներում շատ հաճախ մեր իրականությունում ծնողները կտրում են զավակի հետ կապը բացառապես այն պատճառով, որ հասարակության կողմից իրենք որպես ծնող ընդունելի չեն լինելու։ Մերժված լինելու վախից մարդիկ գնում են անհասկանալի քայլերի։ Ուղղակի նրանց հարկավոր է բավարար իմաստնություն՝ հասկանալու, թե ինչն է իր համար առաջնային՝ սեփական երեխայի երջանկությո՞ւնը, թե՞ հասարակության ինչ-որ մի խմբի՝ ընդ որում՝ հաճախ կարճատեւ բամբասանքներով ապրելը»,- ընդգծում է նա:

Իրավապաշտպանը նաեւ նկատում է՝ հատկապես հիմա, երբ մեր ազգը այսքան ողբերգությունների միջով է անցել ու անցնում, պետք է գոնե մի փոքր ավելի հանդուրժող եւ ներողամիտ լինենք․ «Այդ երիտասարդները կարող էին լավ մասնագետներ դառնալ մի որեւիցե ոլորտում, կարող էին մեծ ճանաչում բերել մեր երկրին: Ի վերջո, իրավունք ունեին այս երկրում ապրելու՝ որպես մարդ»։

Կարապետյանցի համոզմամբ՝ սա հասարակության խնդիրն է, ոչ թե անհատի: Ըստ նրա՝ մեր հասարակությունն այլախոհություն չի ընդունում՝ կլինի կրոնակա՞ն, սեռակա՞ն, քաղաքակա՞ն, թե՞ ազգային։ 

Անդրադառնալով անչափահասության շրջանում առավել խոցելի ու անպաշտպան լինելուն՝ մասնագետն ասում է՝ չափահաս անձանց միջեւ ցանկացած հարաբերություն ի գիտություն ընդունելի է, անկախ հասարակության մոտեցումներից, սակայն եթե կա անչափահասություն, ինքն ունի վերապահումներ. «Չմասնավորեցնելով կոնկրետ դեպքը՝ կցանկանամ առանձնացնել՝ երիտասարդները վաղ տարիքում ավելի էմոցիոնալ են, հեշտ մանիպուլացվող ու փոփոխական»։

Խոսելով Հայաստանում սեռական փոքրամասնությունների իրավունքների, ազատության եւ կամարտահայտման մասին՝ նա նկատում է՝ թեեւ ԼԳԲՏ համայնքն իր հետ համաձայն չի լինի, բայց կարծում է, որ վերջին 15-20 տարիների կտրվածքով ՀՀ-ում առաջադիմություն ունենք տոլեռանտության մակարդակի բարձրացման մասով։ «Սա գալիս է նաեւ նրանից, որ սերնդափոխություն է տեղի ունենում, սերունդ, որն ապրել է դրսում, կրթություն ստացել, ինֆորմացիոն ազատ ժամանակաշրջանում է»,- կարծում է նա:

Վերջինիս դիտարկմամբ՝ այդ ամենի վառ ապացույցն է այն, թե ինչպես մեր հասարակությունը դրսեւորեց իրեն վերջին ռազմաքաղաքական իրադարձությունների պատճառով Հայաստան եկած մեծաթիվ օտարերկրացիների նկատմամբ:

«Վերջին ամիսներին մեր երկիր են եկել մեզանից էականորեն տարբերվող մարդիկ իրենց կրոնով, արտաքին տեսքով, մազերի գույնով վարքով, ամեն ինչով։ Սակայն դրական վերաբերմունքը նրանց նկատմամբ եկավ ապացուցելու, որ մեր հասարակության մեջ էական փոփոխություն է եղել։ Դժվար էր պատկերացնել Չարբախով անցնող կանաչ մազերով, ականջօղերով տղայի, որն անխոչընդոտ կապրեր, ու ոչ մի խնդիր չէր առաջանա»,- նկատում է նա:

Իրավապաշտպանը կարծում է՝ նման ողբերգական դեպքերը հաճախ դրական ազդեցություն են ունենում, քանի որ խթան են խնդիրների մասին բաց խոսելու. «Եթե խնդրի մասին չես խոսում, այն չի լուծվում, բայց դա չի նշանակում, որ խնդրի մասին պետք է անընդմեջ խոսել, դա էլ է սխալ։ Այս ողբերգական դեպքը բոլորի վրա է ազդել։ Շատերն անգամ, եթե մերժում են ԼԳԲՏ համայնքին, խոսում էին, որ կատարվածն անընդունելի է։ Այնքան էին ազդվել ու գնահատել երիտասարդներին, որ պարզապես ցավ էին ապրում։ Իսկ տղաներն այնքա՜ն անճար են եղել...»:

Աղունիկ Հովհաննիսյան