ՀՀ-ում թմրանյութ օգտագործող կանանց թիվն աճել է․ ուր դիմել կործանարար կախվածությունից ազատվելու համար

Հայաստանում թմրամիջոցների յուրացման և օգտագործման դեպքերի ու դրանց վտանգների մասին վերջին ամիսներին ահազանգում են տարբեր կառույցներ։ Նույնիսկ 2023 թվականը ՆԳՆ ոստիկանությունը հայտարարել է թմրամիջոցների դեմ պայքարի տարի։ Հարցն այնքան լուրջ է, որ այն պարբերաբար քննարկվում է անգամ ՀՀ անվտանգության խորհրդի նիստերում:

Պաշտոնական տվյալների համաձայն՝ 2021-ի համեմատ 2022-ին բացահայտվել է թմրանյութերի ապօրինի շրջանառության 743 դեպք, մեկ տարվա ընթացքում թիվն աճել է ավելի քան 76 տոկոսով (76,3 տոկոս): 95 տոկոսով էլ աճել է թմրանյութերի իրացման բացահայտման դեպքերի թիվը։ Այս տարվա առաջին եռամսյակում արդեն թմրամիջոցների ապօրինի շրջանառության ավելի քան 300 դեպք է արձանագրվել, փակվել է դրանց վաճառքով զբաղվող շուրջ 15 տելեգրամյան ալիք։

Այս ամենին զուգահեռ ՀՀ առողջապահության նախարարության Կախվածությունների բուժման ազգային կենտրոնում, որը թմրանյութերի կախվածության դեմ բուժում տրամադրող միակ մասնագիտացված կենտրոնն է Երևանում, նկատվում է պացիենտների թվի աճ։ Կենտրոնի տնօրեն Սուրեն Նազինյանի խոսքով՝ թմրամիջոցների և հոգեներգործուն նյութերի գործածմամբ պայմանավորված՝ հաշվառված անձանց թիվը 2023 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ կազմել է 7854, որից 200-ի սահմաններում կանայք են։

Կենտրոնի տնօրենը նկատում է՝ կախվածություն ունեցող անձանց թվի աճին նպաստել է այն հանգամանքը, որ այժմ թմրամիջոցները շատ ավելի դյուրին և արագ են ձեռք բերվում սոցիալական ցանցերից, հատկապես՝ «Տելեգրամ» ալիքների միջոցով, որը իրավապահ համակարգի համար դժվար վերահսկելի ցանց է:

«Թմրամիջոցներով պայմանավորված հիվանդություններով և խանգարումներով պացիենտների թիվն աճել է, նաև՝ երիտասարդացել, ցավոք։ Վերջին շրջանում նկատում ենք, որ ավելի շատ կանայք են դիմում, ինչը նախկինում շատ չնչին էր լինում կամ առհասարակ չէր հանդիպում։ Նկատելի է նաև, որ թմրամիջոցները հասանելի են դարձել անչափահասներին: Այս տարի կենտրոնում բուժում է ստացել 16 տարեկան մեթաֆետամինային կախվածությամբ աղջիկ: Երիտասարների՝ թմրամիջոցների չարաշահման աճին նպաստել է նաև մեր տարածաշրջանի համար նոր՝ «ոչ ավանդական» թմրամիջոցների տարածումը: Խոսքն առաջնահերթ վերաբերում է սինթետիկ ծագման հոգեխթանիչներին: Եթե մեր երկրում ավանդաբար տարածված էին երկու խմբի՝ կաննաբինոիդային (ամենահայտնի ներկայացուցիչն է մարիխուանան) և օփիոիդային (ամենահայտնի ներկայացուցիչն է հերոինը) խմբերի թմրամիջոցներ, ապա ներկայումս մեծ տարածում են գտել նաև սինթետիկ հոգեխթանիչները, մասնավորապես՝ մեթամֆետամինը և հոգեխթանիչ ազդեցությամբ այլ խիստ վտանգավոր թմրամիջոցներ, որոնք առավելապես պահանջարկ ունեն գիշերային ակտիվ ժամանցի սիրահար երիտասարդների շրջանում»,- «Հայկական ժամանակ»-ի հետ զրույցում ասում է Սուրեն Նազինյանը։

Հոգեխթանիների գործածմամբ պայմանավորված՝ հաշվառված անձանց թիվը 2023 թվականի հունվարի 1-ի դրությամբ կազմել է ավելի քան 200։ Հաստատության ղեկավարն ընդգծում է՝ հատկապես մեթամֆետամինը, որն ավելի հայտնի է ոչ գրական «կրիստալ» անվանումով և վաճառվում է տելեգրամյան ալիքներով, առաջին իսկ օգտագործումից է ախտահարում մարդու կենտրոնական նյարդային համակարգը՝ առաջացնելով հիվանդագին հակում թմրամիջոցի նկատմամբ, արագորեն ձևավորելով ծանր կախվածության համախտանիշ:

Խոսելով օգտագործման պատճառների մասին՝ Նազինյանը նկատում է՝ դրանք տարբեր են, հիմնականում անձը այդ քայլին գնում է մեկ ուրիշի խորհրդով՝ որպես պատճառ նշելով, թե տրամադրություն է բարձրացնում:

«Օգտագործման առաջարկը կարող է «փորձառու» ընկերն անել, որն ավելի երկար ժամանակ է օգտագործում: Սակայն հարկ է հատուկ ընդգծել, որ թմրամիջոցների օգտագործումը կարող է ճակատագրական լինել, հնարավոր է՝ առաջին իսկ գործածումից գերդոզավորում՝ հավանական մահվան ելքով: Բացի այդ, հոգեխթանիչների գործածման հետևանքով առաջանում են ծանր հոգեախտաբանական խնդիրներ՝ ընկալման, մտածողության, գիտակցության ոլորտների խանգարումներ, տրամադրության խանգարումներ, սուիցիդալ մտքեր, որի դեպքում հնարավոր է անգամ ինքնասպանություն։ Նոր տարածում գտած թմրամիջոցների դեպքում բազմաթիվ պացիենտների մոտ հաճախ առաջանում են այնպիսի հոգեկան խանգարումներ, որ անհրաժեշտ է լինում ոչ միայն նարկոլոգիական օգնության, այլ նաև հոգեբուժական օգնության տրամադրում»,- շեշտում է տնօրենը:

Կախվածություն ունեցող անձինք չեն կարող կենտրոն ընդունվել հարկադրաբար, ասում է նա: Վերջինիս խոսքով՝ անձը կենտրոն հիմնականում ընդունվում է ընկերների, հարազատների ուղեկցությամբ և գրավոր համաձայնությամբ դիմում բուժման նպատակով։ Սակայն լինում են քիչ դեպքեր, երբ բուժման ողջ գործընթացը չեն ավարտում և իրենց ցանկությամբ դադարեցնում են այն. «Լինում է՝ բուժվելուց և կենտրոնից դուրս գրվելուց որոշ ժամանակ անց պացիենտը վերսկսում է թմրամիջոցների գործածումը և կրկին անցնում թմրամիջոցների մշտական գործածման։ Դրա պատճառն այն է, որ թմրամիջոցներից կախվածությունները քրոնիկ հիվանդություններ են, և բուժմանը հաջորդող՝ ախտադադարի շրջանում անգամ մեկ անգամ գործածումը կրկին առաջ է բերում հիվանդագին հակում, թմրամիջոց գործածելու անհաղթահարելի պահանջ, արդյունքում՝ հիվանդության սրացում:»։

Վերջին տարիներին կենտրոնը ՀՀ առողջապահության նախարարության աջակցությամբ հիմնանորոգվել և լավագույն կերպով կահավորվել է, նոր ծառայություններ են ներդրվել, ինչի շնորհիվ էականորեն բարձրացել է տրամադրվող բժշկական օգնության որակն ու արդյունավետությունը: Արդյունքում նվազել են ինչպես բուժումը կիսատ թողնելու դեպքերը, այնպես էլ բուժմանը հաջորդող շրջանում թմրամիջոցների գործածման վերսկսումը։ Կենտրոնի տնօրենը նշում է, որ նարկոլոգիական բուժումը ՀՀ քաղաքացիների համար անվճար է, իրականացվում է պետության կողմից երաշխավորված անվճար բժշկական օգնության և սպասարկման շրջանակներում, իսկ այլ երկրների քաղաքացիների համար այն իրականացվում է վճարովի պայմաններով:

Հայաստանում առավել տարածված են թմրամիջոցների հետևյալ խմբատեսակները՝ կաննաբինոիդային թմրամիջոցներ, ափիոնատիպ նյութեր կամ օփիոիդներ և սինթետիկ հոգեխթանիչներ՝ մեթամֆետամին, ամֆետամին: Հարկ է հատուկ նշել, որ բոլոր թմրամիջոցները խիստ վտանգավոր են մարդու առողջության և կյանքի համար: