Ովքեր են գալու հաջորդ խորհրդարան

Ազգային ժողովի պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովն արդեն ավարտել է ԱԺ նոր կանոնակարգ օրենքի մշակումը:

Այն թեեւ դեռ պաշտոնապես չի դրվել շրջանառության մեջ, բայց նախագծի նախնական տարբերակը բաժանվել է խմբակցություններին՝ ծանոթանալու համար: Իսկ նոր օրենք ընդունելու անհրաժեշտությունը առաջացել է նոր Սահմանադրության ընդունումից հետո: Եվ քանի որ Հայաստանը 2017-2018թթ. անցում է կատարելու խորհրդարանական կառավարման համակարգին, որտեղ ԱԺ-ն ունենալու է առաջնային մանդատ՝ նախագահ եւ վարչապետ նշանակելու, նրանց գործունեության վրա ավելի մեծ լիազորություն, վերահսկողական լծակներ ունենալու եւ բազմաթիվ այլ նոր գործառույթներ, բնականաբար դրանք արտացոլելու համար պետք է ընդունվեր նոր կանոնակարգ օրենք:

Այդպիսով, ԱԺ կանոնակարգ օրենքը դառնալու է խիստ կարեւոր մի օրենք, որը, կարելի է ասել, պետական կառավարման համակարգում Սահմանադրությունից հետո ունենալու է կարգավորման ուժ ունեցող երկրորդ փաստաթուղթը: Այս օրենքը նաեւ ԱԺ-ի համար ներքին բազմաթիվ նոր գործառույթներ, լիազորություններ, իրավունքներ ու պարտականություններ սահմանելու հնարավորություն է ստեղծելու: Պետաիրավական հարցերի մշտական հանձնաժողովի նախագահ եւ օրինագծի հիմնական հեղինակ Հովհաննես Սահակյանի ներկայացմամբ, օրինակ, խմբակցություններն իրավունք են ունենալու առաջադրելու Մարդու իրավունքների պաշտպանի, Կենտրոնական ընտրական հանձնաժողովի նախագահի ու անդամների, գլխավոր դատախազի թեկնածություններ: Հիմա այդ իրավունքն ունեն միայն ԱԺ գլխադասային հանձնաժողովները: Այս իրավունքից զատ խմբակցությունները պարտավորվելու են նիստեր հրավիրել ու քվեարկությամբ որոշումներ ընդունել, ինչը հիմա կարծես թե ձեւական բնույթ է կրում: Խմբակցությունների նիստերի համար, ինչպես հանձնաժողովի նիստերի դեպքում, առանձին շաբաթ է հատկացվելու: Նիստերը սկսելու համար գուցե այլ ժամ՝ առավոտյան 10:00-ն սահմանվի այսօրվա 12:00-ի փոխարեն: Հնարավոր է՝ փոխվի նաեւ նիստերի հաճախականությունը եւ տեւողությունը:

Հ. Սահակյանը կարեւորեց քննիչ հանձնաժողով ստեղծելու հնարավորությունը, ինչը համարեց ընդդիմադիր խմբակցություններին տրվող լավագույն գործիք: Սահմանվելու է, որ ԱԺ պատգամավորները ընդհանուր թվի մեկ/քառորդի ստորագրությունը հավաքելու դեպքում կարող են հնչեղություն ունեցող կամ կարեւոր որեւէ հարց քննարկելու համար ստեղծել նման մի հանձնաժողով, որի գործունեությունը, բնականաբար, ժամանակավոր է լինելու: Որոշակի քանակի ձայն ապահովելու համար կարող են բարձրացնել նաեւ ԱԺ նախագահի, նախագահի ու վարչապետի հրաժարականի հարց:

Իսկ ինչ վերաբերում է պատգամավորներին, Հ. Սահակյանի խոսքերով՝ այնպիսի մեխանիզմներ են ներդնելու, որ նրանցից յուրաքանչյուրը ամեն օր ու ամեն ժամ ստիպված լինի աշխատել եւ երբեք չկարողանա խուսափել աշխատանքից: Հ. Սահակյանին ԱԺ նոր կանոնակարգով հատկապես պատգամավորների աշխատանքին վերաբերող մի քանի այլ հարցեր ուղղեցինք:

- Պարոն Սահակյան, գաղտնիք չէ, որ ԱԺ պատգամավորների մեծ մասը օրենսդրական աշխատանքով չի զբաղվում, փոխարենը շատ ակտիվ զբաղվում են իրենց բիզնեսներով: Հաջորդ խորհրդարանի պատգամավորին ինչպե՞ս եք ստիպելու զբաղվել նաեւ իր բուն պարտականություններով:

- Նրանց գործառույթներն ու ծանրաբեռնվածությունն այնպես է լինելու, որ յուրաքանչյուր պատգամավորի դերակատարումը հենց ԱԺ-ում է լինելու: Եթե մի խմբակցությունից հինգ պատգամավոր չաշխատեցին, մյուս տասը կամ քսանը աշխատելու են այդ հինգի փոխարեն:

- Հիմա էլ է այդպես, ձեր խմբակցության ընդամենը հինգ կամ տասը պատգամավորներ աշխատում են մյուս վաթսունի փոխարեն: Հատկապես որ օրինագծերի ավելի քան 90 տոկոսն էլ կառավարությունն է ներկայացնում: Նրանք ԱԺ են գալիս նիստերի առաջին կես ժամերին ընդամենը կոճակ սեղմելու համար:

- Ես չեմ վիճում ձեզ հետ, դա իսկապես փաստ է, բայց հաջորդ խորհրդարանում բոլորովին նոր իրավիճակ է ստեղծվելու:

- Ինչպե՞ս եք նրանց ստիպելու աշխատել, պատժամիջոցնե՞ր եք կիրառելու: Հատկապես որ նրանցից շատերը օրենսդրական աշխատանքով զբաղվելու համար համապատասխան կրթական մակարդակ չունեն:

- Պատժամիջոցներ չէ, բայց եթե հանձնաժողովներում ու խմբակցություններում նրանց յուրաքանչյուրի դերակատարումը բարձրանալու է տարբեր միջոցներով, նրանք կառավարություն ձեւավորող եւ նախագահ ընտրող մարմին են լինելու, Սահմանադրության այս համակարգային փոփոխությունների արդյունքում ԱԺ-ն ունենալու է առանցքային դերակատարում, նաեւ մենք պետք է հաշվի առնենք, որ խորհրդարան պետք է գան աշխատող, բանիմաց մարդիկ:

- Այդ դեպքում դուք պետք է այդ գործընթացը սկսեք կուսակցության համամասնական ցուցակները կազմելիս, որտեղ չպետք է լինեն ոչ գրագետ կամ ոչ բանիմաց մարդիկ:

- Ես չեմ ուզում խոսել ցուցակներ կազմելուց, բայց կարծում եմ, որ 2017թ. մենք կունենանք նոր որակի ԱԺ:

- Այդ մասին իշխանությունները խոսել են խորհրդարանական բոլոր ընտրություններից առաջ, բայց ամեն անգամ խորհրդարան են ներկայացրել ավելի անպատասխանատու պատգամավորների ցուցակ:

- Կարծես թե այս անգամ հակառակն է պարտադիր լինելու:

- Դուք կարող եք օրենքով պատասխանատվության բազմաթիվ ու ավելի խիստ մեխանիզմներ սահմանել, իսկ պատգամավորները դրանք խախտեն ու մնան առանց պատասխանատվության, ինչպես հիմա են անում, ու շարունակեն չաշխատել: Լինելո՞ւ է աշխատանքի արդյունավետության գնահատման կամ պատժի միջոց:

- Աշխատանքի արդյունավետության գնահատման մեխանիզմը յուրաքանչյուր պատգամավոր ինքն է որոշում. թե ինչպես է շփվում իր ընտրողների հետ, ինչպես է աշխատելու, եւ դա ինչպես է ազդելու իր թիմի վարկանիշի վրա: Իսկ նիստերի կեսից ավելիից բացակայողների անուններն արդեն անմիջապես արձանագրվելու եւ ուղարկվելու է Սահմանադրական դատարան, որն էլ որոշելու է՝ մանդատից զրկել, թե ոչ: